Dấu ấn bứt phá và niềm tin kinh tế số
Kinh tế - Ngày đăng : 12:57, 01/01/2026
Bước thay đổi về tư duy
Một trong những quan điểm chỉ đạo, định hướng phát triển mới được thể hiện trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng là tập trung phát triển kinh tế số, góp phần thu hẹp khoảng cách của nền kinh tế Việt Nam so với các nền kinh tế trên thế giới.
Theo TS. Đặng Kim Oanh - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và ThS. Lê Thị Lan - Đại học Bách khoa Hà Nội, nếu như các kỳ Đại hội trước mới chỉ đề cập đến phát triển kinh tế tri thức thì Đại hội XIII đã nhấn mạnh phát triển kinh tế số, xã hội số. Đây là sự đổi mới tư duy lý luận của Đảng về kinh tế; là chủ trương mang tính đột phá và là bước tiến rất quan trọng, phù hợp với xu thế tất yếu của thế giới, thể hiện tinh thần chủ động đón đầu Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Cùng với Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, nhiều chiến lược, chính sách lớn được ban hành, đặt khoa học và công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) vào vị trí trung tâm của mô hình tăng trưởng, tạo động lực cho phát triển kinh tế số. Tiêu biểu là Chiến lược CĐS quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; Nghị quyết số 57-NQ/TW “Về đột phá phát triển KHCN, ĐMST và CĐS quốc gia”. Các văn bản này xác định rõ những mục tiêu mang tính cấu trúc, như kinh tế số đạt khoảng 20% GDP vào năm 2025 và 30% GDP vào năm 2030; tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt gần 50% tổng số thủ tục hành chính.
Theo TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn - Trường Chính sách công và Quản lý, Đại học Fulbright Việt Nam, việc hoạch định các mục tiêu định lượng cụ thể cho thấy tư duy phát triển đã tiến gần hơn với mô hình tăng trưởng dựa vào tri thức, thay vì chỉ dựa vào đầu tư vốn và lao động như giai đoạn trước.
Những con số ấn tượng
Sự đổi mới về tư duy cùng các định hướng chính sách phù hợp đã tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp (DN) và địa phương tham gia phát triển kinh tế số.
Dữ liệu thống kê cho thấy, số lượng DN công nghệ số tăng nhanh, từ khoảng 58.000 năm 2020 lên gần 80.000 năm 2025. Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm công nghệ số năm 2025 ước đạt 172 tỷ USD, tăng gấp hơn 1,7 lần so với năm 2020.
Giai đoạn vừa qua cũng chứng kiến sự tham gia mạnh mẽ của các tập đoàn lớn như Vingroup với VinID, VinShop và các nền tảng trí tuệ nhân tạo trong bán lẻ, chăm sóc sức khỏe; Viettel đầu tư vào hạ tầng viễn thông, dữ liệu lớn và dịch vụ thanh toán số, góp phần hình thành nền tảng cho kinh tế số quốc gia.
Không chỉ DN, nhiều địa phương cũng chủ động ĐMST, thúc đẩy kinh tế số phát triển. Điển hình là Đà Nẵng với việc công khai hơn 1.500 bộ dữ liệu trên Cổng dữ liệu mở của Thành phố, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển du lịch thông minh, quản lý giao thông, đô thị hiệu quả và thu hút đầu tư minh bạch.
Theo Báo cáo thường niên về kinh tế số khu vực Đông Nam Á lần thứ mười của Google, Temasek và Bain & Company, nền kinh tế số Việt Nam dự kiến đạt tổng giá trị hàng hóa 39 tỷ USD vào cuối năm 2025, tăng 17% so với năm trước. Tốc độ tăng trưởng này giúp Việt Nam đứng thứ hai Đông Nam Á, chỉ sau Indonesia, và nằm trong nhóm các nền kinh tế số phát triển nhanh nhất khu vực.
Một minh chứng rõ nét khác là sự bứt phá của thương mại điện tử với giá trị ước đạt 36 tỷ USD năm 2025, tăng gấp 3 lần so với năm 2020. Cùng với đó, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm công nghệ số tiếp tục tăng mạnh; đến cuối năm 2025, ước giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 26 lần GDP, với hơn 20,2 tỷ giao dịch mỗi năm.
Số liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy, sau 5 năm thực hiện CĐS, các chỉ số xếp hạng toàn cầu của Việt Nam đều tăng mạnh: Chỉ số hạ tầng viễn thông xếp hạng 67, tăng 41 bậc; tốc độ internet hạng 18, tăng 42 bậc; Chính phủ điện tử hạng 71, tăng 15 bậc; an toàn thông tin hạng 17, tăng 8 bậc; kinh tế số tăng trưởng 8,6%; doanh thu từ công nghiệp công nghệ thông tin - truyền thông (ICT) tăng 26%… Những kết quả này tạo cơ sở quan trọng cho phát triển kinh tế số, thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
Theo PGS,TS. Nguyễn Thường Lạng - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, tỷ trọng kinh tế số trong GDP Việt Nam ngày càng gia tăng là nền tảng quan trọng để chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ sang dựa trên tri thức, công nghệ và ĐMST.
Niềm tin và kỳ vọng
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc chiến lược nhằm thực hiện khát vọng phát triển nhanh và bền vững, đưa đất nước trở thành quốc gia thu nhập cao trong những thập niên tới. Trong hành trình đó, kinh tế số và xã hội số không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu, là động lực cốt lõi thúc đẩy tăng trưởng và đổi mới mô hình phát triển.
Ông Hoàng Văn Ngọc - Giám đốc Chiến lược Tập đoàn Viettel - cho rằng Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển kinh tế số: Chính phủ năng động, cởi mở, quyết liệt thúc đẩy cải cách thể chế và CĐS; quy mô lớn về thuê bao số; hạ tầng viễn thông hiện đại cùng lực lượng lao động công nghệ thông tin có chất lượng, tiệm cận mặt bằng khu vực.
Cùng với đó, thể chế cho phát triển kinh tế số ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ và gắn kết chặt chẽ với hệ thống pháp luật về KHCN và ĐMST. Nhiều đạo luật quan trọng đã được Quốc hội thông qua như Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Công nghệ cao, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Chuyển giao công nghệ…
Dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm phát triển KHCN, ĐMST và CĐS phải thực sự trở thành động lực trung tâm của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đây không chỉ là yêu cầu khách quan của thời đại mà còn là giải pháp then chốt nhằm nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Phát động phong trào thi đua của cả nước mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh thông điệp: “Thi đua đổi mới sáng tạo, tăng tốc, bứt phá, đưa đất nước vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.”
Từ các chủ trương, chính sách đến tinh thần hành động, có thể thấy ĐMST đã và đang trở thành định hướng xuyên suốt, bao trùm mục tiêu phát triển bền vững của đất nước. Tinh thần thi đua yêu nước và quyết tâm ĐMST là hành trang để Việt Nam bước vào năm 2026 với kỳ vọng và niềm tin về một nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, dựa trên nội lực và con đường phát triển bền vững trong giai đoạn mới./.