Nhiều chính sách đột phá về bảo hiểm thất nghiệp

Quy định rõ các trường hợp được xác định là đang đóng bảo hiểm thất nghiệp

Nghị định 374/2025/NĐ-CP (Nghị định 374) tiếp tục kế thừa việc xác định người lao động đang đóng BHTN nhưng làm rõ và đầy đủ hơn các trường hợp được tính là đang tham gia bảo hiểm, trên cơ sở quy định trước đây của Nghị định 61/2020/NĐ-CP.

Ngoài các trường hợp đã đóng BHTN ở tháng chấm dứt hợp đồng hoặc tháng liền kề trước đó, nghỉ ốm đau, thai sản, nghỉ không lương hoặc tạm hoãn thực hiện hợp đồng từ 14 ngày trở lên trong tháng, Nghị định 374 bổ sung trường hợp người lao động nghỉ việc tại đơn vị sử dụng lao động không còn khả năng đóng BHTN theo quy định tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP về BHXH bắt buộc.

Quy định này giúp lấp “khoảng trống pháp lý” trong bối cảnh một số doanh nghiệp đột ngột ngừng hoạt động, phá sản hoặc mất khả năng thanh toán, song người lao động vẫn được bảo vệ quyền lợi khi đề nghị giải quyết hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Một điểm mới nổi đáng chú ý là quy định tại Nghị định số 374 đã thiết kế lại cơ chế đóng BHTN. Theo đó, Nghị định vẫn giữ mức đóng 1% tiền lương tháng đối với người lao động và 1% quỹ tiền lương tháng đối với người sử dụng lao động, nhưng phân định rất rõ nguồn đóng theo từng loại hình đơn vị.

Nghị định xác định rõ, trường hợp cơ quan, đơn vị được ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ hoặc một phần kinh phí hoạt động thường xuyên thì phần đóng BHTN tương ứng do ngân sách nhà nước đảm bảo, được bố trí trong dự toán chi thường xuyên hằng năm. Đối với doanh nghiệp, đơn vị sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, khoản đóng BHTN được hạch toán vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ; các cơ quan, tổ chức khác sử dụng nguồn kinh phí hoạt động để đóng.

Theo trang Thông tin điện tử Bảo hiểm xã hội Việt Nam (Bộ Tài chính), nếu như Nghị định 61/2020/NĐ-CP chủ yếu tập trung vào sửa đổi thủ tục, kỹ thuật thực hiện trên nền Nghị định 28/2015/NĐ-CP, thì Nghị định 374 đã làm rõ “ai đóng - đóng từ đâu”, tạo cơ sở cho việc lập dự toán, quyết toán và kiểm soát nguồn đóng minh bạch hơn.

Lần đầu tiên thiết lập cơ chế hỗ trợ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp

Đáng chú ý, Nghị định 374 lần đầu tiên thiết lập một cơ chế hỗ trợ Quỹ BHTN từ ngân sách nhà nước với nguyên tắc rất cụ thể. Theo đó, ngân sách trung ương có thể hỗ trợ tối đa 1% quỹ tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHTN của những người lao động đang tham gia, nhằm bảo đảm duy trì số dư Quỹ BHTN hằng năm bằng hai lần tổng các khoản chi chế độ và chi phí tổ chức thực hiện của năm trước liền kề.

Đồng thời, Nghị định quy định rõ phương thức chuyển kinh phí hỗ trợ, thời điểm xác định dự toán, thẩm định của Bộ Tài chính, cơ chế hoàn trả phần chênh lệch nếu số cấp cao hơn số phải hỗ trợ hoặc bổ sung nếu số cấp thấp hơn nhu cầu.

Việc bổ sung quy định này đưa Quỹ BHTN từ chỗ chỉ dựa vào nguồn đóng của người lao động và người sử dụng lao động sang mô hình có sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, bảo đảm khả năng chống chịu và phát huy vai trò của Quỹ trước biến động kinh tế - xã hội.

Một điểm mới rất thể hiện rõ tính nhân văn của chính sách, là quy định giảm tiền đóng vào Quỹ BHTN đối với người sử dụng lao động khi sử dụng người lao động là người khuyết tật. Theo Nghị định 374, người sử dụng lao động khi tuyển dụng mới và sử dụng người lao động là người khuyết tật được giảm mức đóng từ 1% xuống 0% phần trách nhiệm đóng BHTN cho người lao động này, trong thời gian người lao động làm việc nhưng không quá 12 tháng đầu kể từ khi tuyển mới.

Để được giảm đóng, đơn vị phải đăng ký tham gia BHTN và gửi bản sao giấy xác nhận khuyết tật của từng người lao động. Đây là quy định hoàn toàn mới so với Nghị định 61/2020/NĐ-CP, qua đó khuyến khích doanh nghiệp tạo thêm việc làm cho người khuyết tật, mở rộng cơ hội hòa nhập thị trường lao động cho nhóm đối tượng yếu thế.

Rõ trách nhiệm về thời hạn chi trả, nâng cao tính kịp thời, minh bạch trong thực hiện

Về chế độ hưởng BHTN, Nghị định 374 tiếp tục kế thừa nguyên tắc cơ bản là mức hưởng trợ cấp thất nghiệp hằng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương của 6 tháng liền kề có đóng BHTN trước khi thất nghiệp, nhưng cụ thể hóa và siết chặt hơn một số nội dung quan trọng.

Theo đó, Nghị định làm rõ cách xác định 6 tháng liền kề trong trường hợp có thời gian gián đoạn đóng; khẳng định mức hưởng tối đa không vượt quá 5 lần mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động; quy định chi tiết cách tính tháng hưởng theo tháng dương lịch, từ ngày bắt đầu hưởng đến ngày tương ứng của tháng sau trừ 1 ngày (hoặc đến ngày cuối tháng nếu tháng sau không có ngày tương ứng).

Đặc biệt, Nghị định quy định cơ quan bảo hiểm xã hội phải chi trả trợ cấp thất nghiệp cho người lao động trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ khi hết thời hạn nhận quyết định hưởng trợ cấp hoặc hết thời hạn thông báo tìm kiếm việc làm.

So với Nghị định 61/2020/NĐ-CP chủ yếu tập trung vào thủ tục, phiếu hẹn, trình tự ban hành và hủy quyết định hưởng, thì Nghị định 374 nhấn mạnh rõ trách nhiệm về thời hạn chi trả, góp phần nâng cao tính kịp thời, minh bạch trong thực hiện chế độ.

Với việc bổ sung những cơ chế mới về tài chính, ưu đãi, bảo đảm quỹ và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người lao động, Nghị định 374 không chỉ làm rõ người nào được coi là đang đóng, mức đóng, mức hưởng, mà còn đặt Quỹ BHTN vào một khuôn khổ quản lý tài chính an toàn hơn, đồng thời khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp đồng hành cùng Nhà nước trong việc hỗ trợ nhóm lao động yếu thế.

Nghị định số 374 được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc tổ chức thực hiện chính sách BHTN trong giai đoạn tới, phù hợp với bối cảnh phát triển của thị trường lao động trong tình hình mới.

THANH HÀ