Lao động trẻ - Khoảng trống kỹ năng và vai trò then chốt của đào tạo nghề
Xã hội - Ngày đăng : 18:51, 20/01/2026
Điểm mạnh và sự tự tin
Theo khảo sát "Bức tranh việc làm sinh viên Hà Nội 2025" do Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội thực hiện trong quý III/2025, sinh viên - lực lượng lao động trẻ của Hà Nội sở hữu những phẩm chất rất phù hợp với kỷ nguyên số: 59,24% sinh viên tự tin vào khả năng thích ứng nhanh với môi trường và công cụ làm việc mới. Đây là năng lực vàng giúp họ không bị lỗi thời trước các thay đổi công nghệ.
Bên cạnh đó, 55,58% thành thạo việc tìm kiếm và đánh giá độ tin cậy của thông tin trên Internet. 84,28% tự tin vào khả năng tự cập nhật kiến thức mới từ mức trung bình trở lên. Tỷ lệ tự tin trong làm việc nhóm và quản lý thời gian của sinh viên đều đạt trên 83%.
Năm 2025, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội tổ chức 255 phiên giao dịch việc làm với 7.642 lượt đơn vị, doanh nghiệp và 58.816 người lao động tham gia. Trung tâm đã giới thiệu việc làm cho 59.681 lượt người; số người lao động được tuyển dụng là 20.233 người.
Một điểm sáng nữa là khả năng thích ứng và tự học. Cụ thể, 59,24% sinh viên tự tin vào khả năng thích ứng linh hoạt với môi trường và công cụ làm việc mới. Năng lực tự học và cập nhật kiến thức cũng được đánh giá cao với 84,28% sinh viên tự tin từ mức trung bình trở lên.
Ngoài ra, các kỹ năng mềm nền tảng như làm việc nhóm, quản lý thời gian và khả năng thuyết phục cũng là những điểm cộng lớn mà sinh viên Thủ đô đang sở hữu. Đây là những tố chất quan trọng để phát triển bền vững trong môi trường làm việc hiện đại.
"Vùng trũng" trong năng lực
Dù sở hữu tiềm năng lớn, khảo sát cũng chỉ ra những khoảng trống: Có tới 54,89% sinh viên chưa từng tham gia bất kỳ kỳ thực tập chính thức nào. Khoảng 70% chưa từng tham gia nghiên cứu khoa học hay dự án khởi nghiệp. Điều này cho thấy khoảng cách lớn giữa môi trường học thuật và thực tế doanh nghiệp, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt kinh nghiệm thực chiến khi ra trường.
71,47% tự đánh giá kỹ năng sử dụng phần mềm chuyên ngành chỉ ở mức "Trung bình" trở xuống. 92,57% gặp khó khăn hoặc thấy bình thường khi trình bày năng lực trong bản giới thiệu/mô tả năng lực bản thân. Hơn một nửa (51,09%) không biết về phỏng vấn hành vi - một kỹ thuật tuyển dụng phổ biến hiện nay. Đặc biệt, 44,57% đánh giá tiếng Anh công việc ở mức Yếu/Rất yếu, tạo rào cản lớn khi gia nhập môi trường quốc tế.
Khảo sát của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội còn chỉ ra thực trạng sinh viên mơ hồ về thị trường: Chỉ 33,41% hiểu rõ xu hướng cạnh tranh ngành học, trong khi gần 40% thừa nhận không biết về nhu cầu nhân lực tại Hà Nội. Gần 50% sinh viên chưa có kế hoạch cụ thể cho tương lai 3 - 5 năm tới.
Có tới 74,27% sinh viên không hiểu rõ quyền lợi cơ bản của mình trong Luật Lao động. Đặc biệt, 84,48% không biết đến các chính sách hỗ trợ việc làm của Thành phố.
Vai trò then chốt của giáo dục, đào tạo
Theo Cục Thống kê, năm 2025, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên cả nước là 8,64%, tăng so với năm 2024. Trong đó, thanh niên khu vực thành thị chịu tác động nặng nề nhất với tỷ lệ thất nghiệp lên tới 11,23%, còn khu vực nông thôn là 7,09%. Dù tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động đã giảm nhẹ so với năm trước, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc cơ hội dành cho người trẻ được cải thiện tương xứng.
Ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội - cho biết, tỷ lệ thất nghiệp chung ở Việt Nam duy trì ở mức thấp, nhưng tỷ lệ thất nghiệp thanh niên lại có xu hướng gia tăng, đặc biệt là ở nhóm lao động bị cắt giảm do tái cơ cấu và chuyển đổi xanh. Thống kê của Cục Thống kê cho thấy, khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15 - 24 tuổi hiện không có việc làm và cũng không tham gia học tập hoặc đào tạo, chiếm 11,5% tổng số thanh niên.
Đặt ra vấn đề tương tự, GS,TS. Giang Thanh Long - Đại học Kinh tế quốc dân - cho biết, tỷ lệ lao động có trình độ từ cao đẳng trở lên làm việc không đúng chuyên môn, hoặc thất nghiệp đang cao hơn so với nhóm lao động có trình độ thấp. Điều này cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng giữa đào tạo và nhu cầu việc làm thực tế, kéo theo sự lãng phí lớn về nguồn lực xã hội.
Năm 2026, thị trường lao động Việt Nam tiếp tục đối mặt với thách thức lớn về nhu cầu nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu về công nghệ và chuyển đổi số. Với bối cảnh mới, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã xác định: “Giáo dục nghề nghiệp giữ vai trò then chốt trong phát triển lực lượng lao động kỹ năng cao” và là một phần cấu thành quan trọng của “hệ thống giáo dục mở, liên thông, học tập suốt đời”.
Như vậy, phát triển giáo dục nghề nghiệp là nhiệm vụ trọng yếu để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong thời kỳ mới, tăng số lượng lao động có tay nghề cao, có tác phong công nghiệp. Ngoài ra, công tác phân luồng học sinh cần theo hướng quyết liệt và hiệu quả hơn, hệ thống đào tạo nghề cần được tổ chức bài bản, phân luồng rõ ràng từ sớm, đào tạo sát với nhu cầu thị trường lao động. Người học nghề được trang bị kỹ kiến thức chuẩn hóa, ra trường làm được việc ngay.
Đối với người lao động, nhất là lao động trẻ, sinh viên tốt nghiệp chuẩn vị tham gia thị trường lao động, để bứt phá, cần thực hiện các hành động quyết liệt ngay từ thời điểm còn ngồi trên ghế nhà trường. Theo đó, thay vì đợi đến năm cuối mới thực tập, sinh viên có thể chủ động các dự án, công việc cộng tác viên để tích lũy ít nhất 3-6 tháng kinh nghiệm thực tế. Đồng thời, tự học ít nhất 1- 2 công cụ chuyên ngành và rèn luyện tư duy phản biện.
Trước khi tham gia thị trường lao động, sinh viên cần chủ động tìm hiểu về hợp đồng lao động và các kênh hỗ trợ chính thống như các Trung tâm Dịch vụ Việc làm của Hà Nội và các tỉnh, thành phố khác để tìm hiểu thị trường, nắm bắt xu hướng, nhu cầu tuyển dụng và tự bảo vệ quyền lợi.
Các trường đại học, cao đẳng, cơ sở đào tạo cần xây dựng chương trình hướng nghiệp “đúng và trúng”, kết nối chặt chẽ hơn giữa giảng đường và doanh nghiệp để sinh viên không còn “học chay” mà học đi đôi với hành./.