Siết chặt kiểm soát tác hại của thuốc lá
Xã hội - Ngày đăng : 08:09, 26/01/2026
Làm rõ khái niệm các loại thuốc lá mới
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, Việt Nam hiện vẫn là quốc gia có tỷ lệ người sử dụng thuốc lá đứng thứ 9 trên thế giới, là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN. Điều đó cho thấy thách thức vẫn còn rất lớn và đòi hỏi các giải pháp chính sách mạnh mẽ hơn, quyết liệt và căn cơ hơn.
Nghị quyết số 72- NQ/TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh quan điểm chuyển mạnh từ tư duy điều trị sang chủ động phòng bệnh, kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy cơ đối với sức khỏe, trong đó có thuốc lá. Trên tinh thần đó, thời gian qua, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều quyết sách quan trọng, từ việc cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, điều chỉnh chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá, đến việc hoàn thiện khung pháp lý liên quan. Những chủ trương lớn này đòi hỏi phải được thể chế hóa đầy đủ, đồng bộ và nhất quán trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
"Việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật lập pháp, mà còn là cơ hội để chúng ta nhìn lại một cách thẳng thắn chặng đường đã qua, đánh giá đúng những kết quả đạt được, nhận diện rõ những hạn chế, bất cập, từ đó đề xuất các giải pháp chính sách đủ mạnh, đủ khả thi, đủ sức bảo vệ sức khỏe nhân dân trong bối cảnh xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm thuốc lá mới và các hình thức tiếp thị tinh vi hơn"- Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh.
Theo báo cáo của Bộ Y tế, việc ban hành Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là nhằm bảo đảm hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tác hại thuốc lá trên cơ sở thực hiện đầy đủ các giải pháp giảm nhu cầu sử dụng, giảm cung cấp, giảm khả năng tiếp cận, giảm tính hấp dẫn của các sản phẩm thuốc lá và thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá mà Việt Nam là thành viên…
Một trong những nội dung đáng chú ý là Dự thảo Luật đã bổ sung khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác; bổ sung về các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó bổ sung quy định cấm tàng trữ, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác. Đồng thời, nghiêm cấm sản xuất, mua bán linh kiện, thiết bị rời để lắp ráp các sản phẩm này.
Ngoài ra, các hành vi quảng cáo, khuyến mại, trưng bày, tiếp thị thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng cũng bị cấm tương tự thuốc lá truyền thống, nhằm hạn chế tối đa khả năng tiếp cận của người tiêu dùng, đặc biệt là thanh thiếu niên.
TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) cho biết, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành chưa có quy định cụ thể khái niệm "Thuốc lá điện tử", "Thuốc lá nung nóng" và quy định cấm chứa chất, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng đối với các sản phẩm này.
Trong khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, Luật Đầu tư đã cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Vì vậy, việc bổ sung các khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác là cơ sở quan trọng để quản lý, kiểm soát các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
“Bịt lỗ hổng” quảng cáo
Dự thảo Luật lần này cũng bổ sung trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, địa phương trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo vệ chính sách kiểm soát thuốc lá trước các tác động tiêu cực từ lợi ích thương mại của ngành công nghiệp thuốc lá, góp phần hướng tới môi trường sống không khói thuốc và phát triển bền vững…
Đồng thời, Dự thảo Luật quy định cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán lẻ; mở rộng một số địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn; tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá…
Trong đó, Dự thảo sửa đổi quy định về bán thuốc lá theo hướng cấm trưng bày thuốc lá, vỏ bao, tên nhãn hiệu tại điểm bán. Các điểm bán phải có tủ đựng thuốc lá riêng, không để lộ sản phẩm ra bên ngoài. Bộ Y tế cũng đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ 50% lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính của bao thuốc. Đây là biện pháp mạnh nhằm giảm sức hấp dẫn của sản phẩm thuốc lá và tăng hiệu quả truyền thông về tác hại đối với sức khỏe.
Đánh giá cao các đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật, ThS.BS Nguyễn Tuấn Lâm - chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, cho hay WHO đã chỉ rõ trưng bày thuốc lá tại điểm bán là một hình thức quảng cáo hiệu quả, góp phần bình thường hóa hành vi hút thuốc và kích thích nhu cầu mua. Các nghiên cứu tại Canada, Úc và Ireland cho thấy, cấm trưng bày thuốc lá giúp giảm sự thôi thúc mua thuốc, giảm khả năng bắt đầu hút thuốc ở thanh thiếu niên và hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc hiệu quả hơn.
Trong khi đó, tại Việt Nam, trưng bày thuốc lá vẫn là hình thức tiếp thị phổ biến. Nhiều nghiên cứu ghi nhận trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá trong bán kính 100 mét quanh mỗi trường học. Điều này cho thấy sự cần thiết phải bổ sung quy định cấm trưng bày toàn diện trong Luật PCTHCTL sửa đổi.
Việc mở rộng một số địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn cũng là một đề xuất rất quan trọng, bởi “môi trường không khói thuốc là biện pháp duy nhất hiệu quả trong phòng, chống tác hại của thuốc lá. WHO đã nhấn mạnh rằng, chỉ môi trường 100% không khói thuốc mới bảo vệ được người không hút thuốc. Các biện pháp như thông gió hay khu vực hút thuốc riêng trong nhà không có hiệu quả bảo vệ sức khỏe.” – ông Nguyễn Tuấn Lâm nêu rõ.
Chuyên gia của WHO cũng lưu ý thêm, các cảnh báo sức khỏe và bao bì tiêu chuẩn là xu hướng toàn cầu. WHO khuyến cáo tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên 75–85% diện tích bao bì thuốc lá và tiến tới bao bì thuốc lá tiêu chuẩn (bao trơn). Nhiều quốc gia ASEAN như Thái Lan, Singapore, Lào, Myanmar đã áp dụng thành công các biện pháp này.
Tại Việt Nam, cảnh báo sức khỏe trên bao bì đã hơn 10 năm chưa được cập nhật, diện tích nhỏ hơn mức trung bình khu vực. Việc thay đổi mẫu cảnh báo, tăng diện tích và cân nhắc bao bì tiêu chuẩn là cần thiết để nâng cao hiệu quả truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Theo kế hoạch, Hồ sơ Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong tháng 02/2026.
Theo Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá:
Thuốc lá điện tử được cập nhật trong dự thảo Luật là sản phẩm bao gồm thiết bị điện tử, bộ phận chứa dung dịch thuốc lá điện tử và dung dịch thuốc lá điện tử.
Thuốc lá nung nóng là sản phẩm bao gồm thiết bị điện tử và thuốc lá đặc chế, thuộc một trong các trường hợp như: thiết bị điện tử để làm nóng trực tiếp thuốc lá đặc chế có hình dạng điếu thuốc lá; thiết bị điện tử có buồng chứa để nung nóng thuốc lá đặc chế trong buồng chứa đó; thiết bị điện tử có buồng chứa dung dịch thuốc lá điện tử quy định tại điểm c khoản 3 Điều này và thuốc lá đặc chế. Thiết bị hoạt động theo cơ chế hóa hơi dung dịch thuốc lá điện tử trước và sau đó làm nóng gián tiếp thuốc lá đặc chế; tgiết bị điện hóa hơi cá nhân khác có tính năng làm nóng thuốc lá đặc chế mà không đốt cháy.
Thiết bị điện tử bao gồm thiết bị điện tử dùng cho thuốc lá điện tử, thiết bị điện tử dùng cho thuốc lá nung nóng hoặc các thiết bị điện hóa hơi cá nhân tương tự.
Thuốc lá đặc chế là thuốc lá hoặc nguyên liệu chứa nicotine khác được sản xuất để chuyên sử dụng cho thiết bị thuốc lá nung nóng có hình dạng điếu thuốc lá hoặc các hình dạng khác.