Phát huy vai trò then chốt của bảo hiểm thất nghiệp với nhóm lao động dễ tổn thương

Tăng trưởng việc làm và những “mảng tối” cần quan tâm

Theo Bản tin, thị trường lao động Quý IV/2025 tiếp tục đà phục hồi và mở rộng với một số “điểm sáng”. Theo đó, quy mô lực lượng lao động tăng, đạt 53,8 triệu người, tăng 488,7 nghìn người so với quý III/2025 và tăng 690 nghìn người so với quý IV/2024. Có 52,7 triệu người có việc làm, tăng 477,5 nghìn người so với quý III/2025. Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động đạt 68,7%.

Bên cạnh đó, thu nhập của người lao động được cải thiện, với thu nhập bình quân đạt 8,7 triệu đồng/tháng, tăng 3,9% so với quý trước.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, Bộ Nội vụ cũng chỉ rõ những thách thức không nhỏ của thị trường lao động. Tiêu biểu là, tỷ lệ lao động phi chính thức, phi nông nghiệp còn cao (chiếm 51,4%). Điều này phản ánh tính chất công việc thiếu ổn định, thiếu sự bảo vệ từ các chế độ an sinh xã hội đầy đủ cho một bộ phận lớn người lao động.

Bên cạnh đó là tình trạng thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập, đào tạo còn lớn khi vẫn có tới 1,4 triệu thanh niên từ 15-24 tuổi rơi vào nhóm này (chiếm 10,2% tổng số thanh niên). Đây có thể là một sự lãng phí nguồn lực và tiềm ẩn các vấn đề xã hội.

Dữ liệu quý IV/2025 cũng cho thấy, thị trường lao động đang trong quá trình chuyển dịch mạnh mẽ với sự tăng trưởng ấn tượng ở một số ngành, nhưng đồng thời cũng ghi nhận những lĩnh vực suy giảm lao động rõ rệt, phản ánh những thách thức và xu hướng cơ cấu mới.

Theo đó, nhóm ngành tăng trưởng mạnh, dẫn dắt thị trường là ngành công nghiệp chế biến, chế tạo với mức tăng 265,4 nghìn người so với quý III và tăng 193,2 nghìn người so với cùng kỳ năm trước. Con số này khẳng định vai trò chủ đạo của ngành công nghiệp trong việc tạo việc làm, có thể nhờ vào sự phục hồi của xuất khẩu và các dòng đơn hàng sản xuất cuối năm. Ngành xây dựng cũng tăng trưởng tích cực với 112,4 nghìn người so với quý III.

Trong khi đó, nhóm ngành suy giảm lao động đáng chú ý là thông tin và truyền thông ghi nhận mức sụt giảm mạnh nhất (73,2 nghìn người so với quý III và 19,8 nghìn người so với cùng kỳ). Điều này có thể là hệ quả của quá trình tái cơ cấu, tối ưu hóa nhân sự sau giai đoạn tăng trưởng nóng, hoặc tác động từ sự thu hẹp đầu tư trong lĩnh vực công nghệ. Cùng với đó là nhóm ngành bán buôn và bán lẻ, kinh doanh bất động sản, hoạt động của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội cũng ghi nhận mức giảm đáng kể.

Hơn 178,6 nghìn người hưởng trợ cấp thất nghiệp

Dữ liệu về BHTN là thước đo quan trọng phản ánh mức độ ổn định và chất lượng của thị trường lao động. Số liệu Quý IV/2025 cho thấy, có 166.277 người lao động nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, có số này đã giảm 54,2 nghìn người so với Quý 3/2025, là một tín hiệu mang ý nghĩa tích cực, phản ánh sự phục hồi và ổn định của thị trường lao động trong quý cuối năm. Con số này cũng cho thấy hiệu quả bước đầu của các chính sách hỗ trợ việc làm. Trong Quý IV, có tới 576.471 lượt người được tư vấn việc làm thông qua hệ thống BHTN.

Điều đáng lưu ý là, mặc dù số hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp mới là 166.277 người song tổng số người đang hưởng trợ cấp trong quý là 178.667 người. Việc giảm hồ sơ mới cho thấy áp lực "đầu vào" giảm, nhưng "đầu ra" (tái hòa nhập thị trường lao động) vẫn là thách thức, chỉ có 41.472 người được giới thiệu việc làm thành công.

Mặt khác, mặc dù tổng số giảm, cơ cấu người nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp vẫn tập trung chủ yếu vào các nhóm ngành dễ bị tổn thương đã được xác định như chế biến chế tạo, dịch vụ lưu trú, ăn uống, bán lẻ. Điều này cho thấy vai trò của chính sách BHTN với người lao động trong lúc mất việc làm, giúp họ vượt qua khó khăn, song cũng cho thấy tính bấp bênh của lao động trong các ngành này. Đây cũng là vấn đề đặt ra về tính chất lượng và bền vững của việc làm.

 5 nhóm nghề nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp lớn nhất trong Quý IV/2025 gồm: Thợ may, thêm và các thợ có liên quan (20,6%); thợ lắp ráp (8,1%), nhân viên bán hàng (3,5%); kế toán (2,8%); lái xe khách, xe tải, xe máy (1,9%).

Để BHTN không chỉ là "chiếc phao cứu sinh" ngắn hạn mà thực sự trở thành công cụ tích cực giúp ổn định đời sống và tái hòa nhập thị trường lao động, nhiều ý kiến cho rằng, việc triển khai chính sách cần tập trung vào việc gắn kết chặt chẽ giữa trợ cấp thất nghiệp với đào tạo lại, bồi dưỡng kỹ năng theo hướng có cơ chế khuyến khích, thậm chí bắt buộc người lao động hưởng BHTN tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn, đào tạo lại nghề phù hợp với nhu cầu thị trường (như các ngành công nghệ thông tin, dịch vụ kỹ thuật, chăm sóc sức khỏe - là những nhóm ngành có nhu cầu tuyển dụng cao).

Đồng thời, nâng cao hiệu quả dịch vụ tư vấn, giới thiệu việc làm, cá nhân hóa dịch vụ hỗ trợ, tăng cường kết nối thông tin giữa trung tâm dịch vụ việc làm với doanh nghiệp để đưa ra các đề xuất việc làm phù hợp, thiết thực hơn cho người lao động.

Đặc biệt, chính sách cần có những chương trình hỗ trợ người lao động trong các ngành có nguy cơ cao (như dệt may, lắp ráp) chuyển đổi sang các vị trí công việc mới có tính ổn định và giá trị gia tăng cao hơn trước khi bị mất việc. Song song đó, công tác tuyên truyền và mở rộng diện bao phủ BHTN cần tiếp tục được mở rộng, đặc biệt là người trong khu vực phi chính thức và các doanh nghiệp nhỏ, nhằm mở rộng mạng lưới an sinh.

Trong bối cảnh Luật Việc làm 2025 đã có hiệu lực từ 01/01/2026 với nhiều chính sách mới hỗ trợ cho người lao động, người sử dụng lao động từ Quỹ BHTN, mở ra hy vọng để chính sách BHNT phát huy chức năng điều tiết thị trường lao động thông qua việc chi trả trợ cấp, hỗ trợ học nghề, duy trì việc làm và kết nối cung - cầu lao động.

HÀ THANH