Điểm sáng và “khoảng tối” trong “bức tranh” thị trường lao động

Những điểm sáng nổi bật của thị trường

Nhìn lại một năm qua, Cục trưởng Cục Thống kê đúc rút, có 05 điểm sáng nổi bật của thị trường lao động Việt Nam.

Một là, quy mô lực lượng lao động và số người có việc làm tiếp tục tăng. Năm 2025, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên đạt 53,5 triệu người, tăng 589,5 nghìn người so với năm trước; số người có việc làm đạt 52,4 triệu người, tăng 578,3 nghìn người. Riêng quý IV/2025, lực lượng lao động và lao động có việc làm đều tăng so với quý trước và cùng kỳ năm trước, phản ánh xu hướng phục hồi và ổn định tương đối của thị trường lao động trong nước.

Hai là, cơ cấu lao động tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực. Lao động khu vực dịch vụ, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng cả về quy mô và tỷ trọng, trong khi lao động khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tiếp tục giảm.

Năm 2025, lao động trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 25,7% tổng số lao động có việc làm của nền kinh tế, đạt mục tiêu đặt ra từ 25-26% tại Nghị quyết số 01 và Nghị quyết số 154, giảm 3,4 điểm phần trăm so với năm 2021; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 33,5%, tăng 0,4 điểm phần trăm; khu vực dịch vụ chiếm 40,8%, tăng 3,0 điểm phần trăm, khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của khu vực này trong tạo việc làm, gắn với phục hồi tiêu dùng trong nước, du lịch, vận tải và thương mại. Chuyển dịch cơ cấu lao động nhìn chung phù hợp với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và góp phần nâng cao năng suất lao động của nền kinh tế.

Mặc dù chất lượng nguồn lao động có mức tăng chưa lớn, song xu hướng này cho thấy nỗ lực của Nhà nước và xã hội trong nâng cao trình độ, kỹ năng cho người lao động, tạo nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và thích ứng với yêu cầu của thị trường lao động hiện đại.

Ba là, chất lượng nguồn lao động từng bước được cải thiện. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ năm 2025 đạt 29,2%, đạt mục tiêu đặt ra từ 29-29,5% tại Nghị quyết số 01 và Nghị quyết số 154, tăng 0,8 điểm phần trăm so với năm 2024.

Bốn là, thu nhập và đời sống người lao động tiếp tục được cải thiện. Thu nhập bình quân một lao động đang làm việc năm 2025 đạt khoảng 8,4 triệu đồng/tháng, tăng 8,9% so với năm trước; riêng quý IV/2025 đạt 8,7 triệu đồng/tháng. Mức tăng thu nhập cao hơn trong những tháng cuối năm phản ánh sự khởi sắc của sản xuất, kinh doanh và nhu cầu lao động, đồng thời góp phần cải thiện mức sống và an sinh xã hội của người lao động.

Năm là, tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm duy trì ở mức thấp và ổn định. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động năm 2025 là 2,22%, giảm nhẹ so với năm trước và tương đương giai đoạn trước đại dịch Covid-19. Tỷ lệ thiếu việc làm trong độ tuổi lao động giảm xuống 1,65%, cho thấy thị trường lao động cơ bản ổn định trong bối cảnh nền kinh tế duy trì tăng trưởng.

Những “khoảng tối” cũng chính là thách thức

Bên cạnh các kết quả tích cực, thị trường lao động năm 2025 vẫn còn một số hạn chế đáng chú ý. Trước hết, tỷ lệ lao động phi chính thức còn cao. Mặc dù có xu hướng giảm, tỷ lệ lao động phi chính thức chung vẫn chiếm 63,1% tổng số lao động có việc làm trong năm 2025.

“Điều này phản ánh tính bền vững của việc làm chưa cao, nhiều lao động chưa được bảo đảm đầy đủ về hợp đồng, bảo hiểm xã hội và các quyền lợi cơ bản, tiềm ẩn rủi ro về an sinh xã hội trong dài hạn” - Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương phân tích.

Tình trạng thiếu việc làm có xu hướng tăng nhẹ trong ngắn hạn. Riêng quý IV/2025, số người thiếu việc làm tăng so với quý trước và cùng kỳ năm trước, tập trung chủ yếu ở khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản và nông thôn. Điều này cho thấy sự phục hồi của thị trường lao động chưa thực sự đồng đều giữa các khu vực, nhóm ngành và vùng miền.

Thất nghiệp và thiếu việc làm trong thanh niên vẫn ở mức cao. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên 15-24 tuổi quý IV/2025 lên tới 9,04%, cao gấp nhiều lần tỷ lệ chung. Bên cạnh đó, còn khoảng 1,4 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo. Thực trạng này phản ánh sự “lệch pha” giữa đào tạo và nhu cầu thị trường lao động, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới giáo dục nghề nghiệp, tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Tỷ lệ lao động không sử dụng hết tiềm năng vẫn ở mức gần 4%, tương đương hơn 2 triệu người. Mặc dù đã giảm mạnh so với giai đoạn chịu tác động của đại dịch Covid-19, chỉ tiêu này cho thấy thị trường lao động vẫn tồn tại tình trạng dư cung cục bộ, đặc biệt ở khu vực nông thôn và trong các nhóm lao động lớn tuổi, trình độ thấp.

Thúc đẩy thị trường lao động chuyển biến

Các chuyên gia thống kê nhấn mạnh, trước những hạn chế và thách thức của thị trường lao động năm 2025, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế thị trường lao động, nâng cao chất lượng đào tạo, thúc đẩy tạo việc làm chính thức và hỗ trợ các nhóm lao động yếu thế sẽ là những giải pháp then chốt nhằm phát huy điểm sáng và khắc phục những hạn chế của thị trường lao động trong thời gian tới.

Do đó, theo bà Nguyễn Thị Hương, trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về lao động và việc làm theo hướng khuyến khích chuyển dịch lao động từ khu vực phi chính thức sang khu vực chính thức. Đẩy mạnh hỗ trợ hộ kinh doanh cá thể, doanh nghiệp nhỏ và vừa trong đăng ký hoạt động, quản lý lao động và tham gia bảo hiểm xã hội. Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội tự nguyện, bảo hiểm thất nghiệp nhằm bảo đảm quyền lợi của người lao động và giảm rủi ro an sinh xã hội trong dài hạn.

Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với chuyển dịch cơ cấu lao động, nhất là tại khu vực nông thôn và trong các ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản. Khuyến khích phát triển công nghiệp chế biến, dịch vụ và các ngành phi nông nghiệp tại nông thôn nhằm tạo thêm việc làm ổn định. Tăng cường đào tạo nghề, đào tạo lại cho lao động nông thôn để nâng cao khả năng thích ứng với yêu cầu của thị trường lao động.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Hương, cần đổi mới nội dung và phương thức giáo dục nghề nghiệp theo hướng sát với nhu cầu của thị trường lao động. Đẩy mạnh liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp; mở rộng mô hình đào tạo gắn với thực hành, thực tập và đào tạo theo đặt hàng. Triển khai hiệu quả các chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, tạo việc làm và phát triển kỹ năng nghề cho thanh niên.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo diễn ra mạnh mẽ, nâng cao năng lực sử dụng công nghệ số cho đối tượng thanh niên là yêu cầu thiết yếu và bắt buộc để tạo dựng được đội ngũ lao động thanh niên chất lượng cao.

Đồng thời, tăng cường các chương trình đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho lao động lớn tuổi và lao động có trình độ thấp nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động, nâng cao hiệu quả kết nối cung - cầu lao động giữa các vùng, ngành và địa phương. Đẩy mạnh công tác dự báo nhu cầu nhân lực theo ngành, lĩnh vực và trình độ đào tạo. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý lao động - việc làm; nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong triển khai các chính sách phát triển thị trường lao động./.

QUỲNH ANH