Mở đường cho xuất khẩu hệ sinh thái nông nghiệp
Doanh nghiệp - Ngày đăng : 07:47, 04/02/2026
Khai thác dựa trên thế mạnh, gắn với chế biến sâu
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) TP. Hà Nội, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2025 đạt hơn 2 tỷ USD; trong đó, nhóm nông sản, thực phẩm đạt khoảng 1,385 tỷ USD. Đây không đơn thuần là con số kim ngạch, mà còn là minh chứng cho sự dịch chuyển mạnh mẽ sang sản xuất sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Trong đó, Hà Nội đã triển khai Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), xây dựng thương hiệu sản phẩm bản địa, phát triển các vùng sản xuất gắn với công nghệ cao.
“Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng đặt yêu cầu cao về tiêu chuẩn, bảo vệ môi trường và trách nhiệm sản xuất, nông sản Hà Nội theo đuổi chiến lược giá trị nhiều hơn khối lượng, tăng khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư vào khâu chế biến sâu, gắn với công nghệ, thiết kế bao bì và thương hiệu” - Giám đốc Sở NNMT Nguyễn Xuân Đại cho biết.
Chú trọng vào các sản phẩm chủ lực, thế mạnh vùng miền gắn với gia tăng giá trị, thương hiệu - câu chuyện xuất khẩu của Hà Nội cũng là hướng đi chung về xuất khẩu nông sản được toàn ngành nông nghiệp triển khai thực hiện trong năm qua.
Theo Bộ NNMT, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, có nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn phát triển. Nhờ đó, nông nghiệp được cơ cấu lại và phát triển theo hướng sinh thái, nâng cao giá trị gia tăng, duy trì tốc độ tăng trưởng khá cao; thị trường tiêu thụ được mở rộng, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản liên tục tăng qua các năm, nông sản Việt Nam có mặt ở trên 196 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Trong năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã lập kỷ lục với mức giá trị kim ngạch cao nhất từ trước tới nay, tăng đến 70 lần so với trước thời kỳ đổi mới, tốc độ tăng bình quân 10 - 12%/năm.
Trong đó, nông sản Việt Nam tiếp tục duy trì 10 nhóm hàng xuất khẩu trên 1 tỷ USD, đặc biệt có 3 nhóm hàng đạt trên 8 tỷ USD (sản phẩm gỗ đạt 17,3 tỷ USD; tăng 6,4%; cà phê đạt 8,5 tỷ USD, tăng 52,5%; rau quả đạt 8,6 tỷ USD, tăng 19,8%).
Ông Trần Gia Long - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ NNMT) - cho biết: “Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản Việt Nam năm 2025 đã đạt kết quả cao nhất từ trước đến nay, tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của ngành nông nghiệp trong nền kinh tế”.
Nhận định về kết quả xuất khẩu nông sản trong năm qua, các chuyên gia cho biết, tín hiệu tích cực là các nhóm hàng đều tăng trưởng, trong đó, các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực có sự tăng trưởng vượt bậc. “Trên cơ sở xác định các nhóm hàng chủ lực, các doanh nghiệp đã chú trọng đầu tư chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm. Đây cũng là điểm nhấn của xuất khẩu nông sản năm qua”, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cho biết.
Tập trung vào các ngành hàng mũi nhọn để đầu tư, đẩy mạnh xuất khẩu cũng là định hướng mà Thứ trưởng Bộ NNMT Hoàng Trung nêu rõ khi đề cập đến Đề án xuất khẩu hệ sinh thái ngành nông nghiệp giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045 đang được Bộ NNMT xây dựng.
Hướng đến xuất khẩu hệ sinh thái nông nghiệp
Cùng với việc tập trung vào các nhóm hàng chủ lực cho xuất khẩu, một điểm nhấn quan trọng được đặt ra trong Đề án xuất khẩu hệ sinh thái ngành nông nghiệp giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045 là yêu cầu lượng hóa các mục tiêu để từ đó đề ra giải pháp phù hợp, khả thi và kết quả có thể đo lường được chính xác.
Đề án cần xác định đóng góp cụ thể cho xuất khẩu, với mục tiêu trước mắt là tạo thêm bao nhiêu điểm phần trăm kim ngạch xuất khẩu ngành. Đây được coi là “thước đo” để đánh giá hiệu quả, thay vì chỉ dừng ở định hướng hay tuyên bố chính sách chung chung.
Thứ trưởng Hoàng Trung
Trên cơ sở đó, lãnh đạo Bộ NNMT yêu cầu làm rõ bản chất của “xuất khẩu hệ sinh thái”. Không chỉ là sản phẩm nông, lâm, thủy sản cụ thể, mà giá trị xuất khẩu sẽ bao gồm giống, công nghệ nuôi trồng, thức ăn, chế biến, quy trình kỹ thuật vượt trội và đội ngũ chuyên gia có khả năng hỗ trợ tại thị trường nước ngoài… Tức là nông nghiệp sẽ tạo ra những mô hình sản xuất kiểu mẫu để xuất khẩu ra thị trường, thay vì chỉ xuất khẩu sản phẩm cụ thể.
Cùng với đó, cần định hình lại thị trường xuất khẩu nông sản; trong đó chú trọng phát huy các thị trường truyền thống, đẩy mạnh tiếp cận các thị trường có mức chi tiêu cao như châu Âu. “Ngay cả việc lựa chọn thị trường, ngoài việc mang lại giá trị xuất khẩu cao còn phải hướng đến hợp tác, thúc đẩy công nghệ để hỗ trợ trực tiếp quá trình sản xuất, cũng như hệ sinh thái” - Thứ trưởng nhấn mạnh.
Liên quan đến vấn đề này, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ NHMT Nguyễn Đỗ Anh Tuấn cho biết, nhiều quốc gia đã đi trước trong xuất khẩu hệ sinh thái nông nghiệp như Hà Lan, Israel... Các mô hình này không chỉ bán sản phẩm hay quy trình kỹ thuật, mà còn cung cấp đồng bộ từ giống, hướng dẫn sản xuất, bảo trì, bảo dưỡng đến cử chuyên gia hỗ trợ tại chỗ.
Giai đoạn 2015-2025, xuất khẩu nông nghiệp của Việt Nam tăng nhanh về quy mô, cơ cấu ngày càng đa dạng. Bên cạnh phân theo nhóm hàng, hoạt động xuất khẩu đã được mở rộng theo nhóm thị trường và nhóm dịch vụ, bao gồm nông sản, lâm sản, thủy sản, sản phẩm công nghiệp phục vụ nông nghiệp, cùng đội ngũ chuyên gia và các dịch vụ kỹ thuật.
Trao đổi với Báo Kiểm toán, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia Lê Quốc Thanh cho biết, Việt Nam cơ bản đã hình thành hệ sinh thái nông nghiệp trong nước và bước đầu tiếp cận xuất khẩu ra nước ngoài. Cách tiếp cận theo hệ sinh thái, vì thế, được kỳ vọng tạo lợi thế cạnh tranh bền vững, nhất là ở các thị trường đang phát triển, đồng thời giúp gia tăng giá trị xuất khẩu và uy tín quốc gia.
Để xây dựng mô hình này, các ý kiến đề xuất cần xây dựng các đề án cụ thể theo từng thị trường, đồng thời tăng cường vai trò và số lượng tham tán nông nghiệp ở nước ngoài nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, dự án và đội ngũ chuyên gia Việt Nam. Công tác khuyến nông cũng cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ hơn nữa để đáp ứng được yêu cầu mới.
Năm 2026 là năm nền tảng cho giai đoạn 2026-2030, tạo đà để phát triển hệ sinh thái ngành nông nghiệp. Ông Trần Gia Long nhấn mạnh, mục tiêu xuất khẩu 73-74 tỷ USD vào năm 2026 đòi hỏi ngành nông nghiệp tiếp tục mở cửa thị trường, hoàn thiện chính sách, thúc đẩy kinh tế tư nhân, phát triển chế biến sâu, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và nâng cao năng lực cạnh tranh tại các thị trường giá trị cao.
Cụ thể, toàn ngành sẽ tập trung rà soát, hoàn thiện chính sách pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quản lý chất lượng nông lâm sản, thủy sản, đảm bảo hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế; phát triển các doanh nghiệp mạnh và tạo môi trường thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp đầu tư sản xuất, kinh doanh, liên kết phát triển các chuỗi giá trị nông sản chất lượng cao, đảm bảo an toàn thực phẩm, phát triển thị trường.
Đồng thời, chú trọng phát triển công nghiệp chế biến, bảo quản nông sản và cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp, ứng dụng công nghệ cao, tăng tỷ trọng chế biến sâu để giảm chi phí, nâng cao giá trị sản phẩm. Quản trị an toàn thực phẩm theo chuỗi giá trị. Phát triển các cụm liên kết sản xuất gắn với vùng nguyên liệu, các hình thức hợp tác liên kết sản xuất, chế biến kết nối với hệ thống tiêu thụ trong nước và quốc tế./.