Kiểm toán quyết toán ngân sách sách Bộ, cơ quan Trung ương trước yêu cầu mới
Kiểm toán - Ngày đăng : 16:30, 04/02/2026
Sáng 04/02, KTNN chuyên ngành II đã chủ trì cuộc họp bàn giải pháp tổ chức thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách năm 2025 của các Bộ, cơ quan Trung ương theo Luật NSNN năm 2025.
Cuộc họp có sự tham dự của đại diện Vụ Tổng hợp, Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán, Vụ Pháp chế và KTNN chuyên ngành III.
Những điểm cần điều chỉnh trong quy trình kiểm toán hiện hành
Luật NSNN năm 2025 là cơ hội để KTNN thay đổi cách thức tiếp cận kiểm toán theo vấn đề, không chỉ dừng ở kiểm toán tuân thủ.
Để rút ngắn thời gian kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách, cuộc họp thống nhất định hướng ủy quyền cho kiểm toán trưởng phê duyệt kế hoạch kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách sau khi các Vụ tham mưu có ý kiến.
Cùng với đó là yêu cầu giảm thiểu thủ tục hành chính, điều chỉnh quy định về khảo sát thông tin và lập kế hoạch kiểm toán trên cơ sở dữ liệu sẵn có và kết quả chuyển đổi số.
Việc tăng cường trao đổi, phối hợp giữa các KTNN chuyên ngành, khu vực với các Vụ tham mưu được xác định là yếu tố quan trọng nhằm thống nhất cách tiếp cận và tổ chức thực hiện.
Một nội dung khác được nhấn mạnh là đổi mới tư duy thẩm định theo hướng tập trung vào nội dung, vấn đề kiểm toán, không nặng về hình thức, câu chữ.
Đồng thời, các đoàn kiểm toán được yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng kiểm toán và chất lượng kiến nghị kiểm toán
TS. Lê Đình Thăng - Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II
Báo cáo tại cuộc họp, ông Phan Trường Giang - Phó Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II - cho biết năm 2026 là năm đầu tiên các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương thực hiện công tác quyết toán ngân sách theo Luật NSNN năm 2025. Một trong những thay đổi căn bản của Luật mới là việc rút ngắn lịch biểu quyết toán NSNN từ 18 tháng xuống còn 12 tháng. Sự điều chỉnh này không chỉ tác động đến các cơ quan tài chính mà còn kéo theo yêu cầu thay đổi toàn diện lịch biểu tổ chức kiểm toán, đặc biệt đối với kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách Bộ, cơ quan Trung ương.
Theo ông Giang, trong bối cảnh lịch biểu ngân sách mới, nếu tiếp tục áp dụng nguyên trạng phương thức tổ chức kiểm toán theo Luật NSNN năm 2015 thì nguy cơ chậm tiến độ, dồn ép thời gian ở các khâu then chốt là rất rõ ràng. Việc áp dụng nguyên trạng quy trình hiện hành khiến thời gian lập kế hoạch và phát hành báo cáo kiểm toán kéo dài.
Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh phù hợp cả về phương pháp và trình tự tổ chức thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách, nhằm bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ đúng hạn, đúng chất lượng.
Một trong những vấn đề được chỉ rõ tại cuộc họp là quy trình kiểm toán hiện nay gồm bốn bước, được định hình từ những ngày đầu thành lập Ngành và về cơ bản chưa tách bạch giữa kiểm toán việc quản lý, sử dụng ngân sách với kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách. Quy trình này được xây dựng trên cơ sở lịch biểu ngân sách cũ, áp dụng chung cho tất cả các loại hình kiểm toán, với nhiều bước trung gian, nhiều khâu thẩm định và các cuộc họp xét duyệt.
Trong điều kiện lịch biểu ngân sách mới, việc áp dụng đầy đủ các thủ tục này đối với kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách Bộ, cơ quan Trung ương bộc lộ nhiều vấn đề cần điều chỉnh. Thời gian dành cho khảo sát, lập và phát hành kế hoạch kiểm toán bị kéo dài, trong khi quỹ thời gian thực hiện kiểm toán thực tế ngày càng bị thu hẹp.
Hơn nữa, cách tiếp cận kiểm toán tài chính công, tài sản công áp dụng thống nhất cho các Bộ, ngành và địa phương cần được nghiên cứu điều chỉnh để phù hợp hơn với yêu cầu tổ chức kiểm toán và tiến độ quyết toán ngân sách.
Đề xuất điều chỉnh cách tiếp cận và tổ chức kiểm toán trong ngắn hạn
Trên cơ sở những vướng mắc nêu trên, KTNN chuyên ngành II đã đề xuất một số giải pháp tổ chức thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách Bộ, cơ quan Trung ương trong ngắn hạn, nhằm đáp ứng yêu cầu của Luật NSNN năm 2025.
Trọng tâm của các đề xuất là thay đổi cách thức tiếp cận kiểm toán theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với tiến độ lập và gửi báo cáo của các đơn vị. Theo đó, những nội dung hoặc đơn vị nào có báo cáo trước sẽ được kiểm toán trước.
Trong giai đoạn đầu, kiểm toán tập trung vào việc quản lý, sử dụng ngân sách khi các đơn vị sử dụng ngân sách đã hoàn thành báo cáo quyết toán và báo cáo tài chính. Giai đoạn sau sẽ tập trung kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách, nhấn mạnh việc xác nhận tính trung thực, hợp lý của số liệu.
Đề xuất này nhận được sự đồng tình của các đơn vị tham dự cuộc họp. Ông Huỳnh Hữu Thọ - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế - cho rằng KTNN cần có cách tiếp cận mới phù hợp với Luật NSNN năm 2025, trong đó việc tách kiểm toán quản lý, sử dụng ngân sách và kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách là yêu cầu tất yếu.
Ông Đỗ Xuân Long - Phó Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, KTNN - nhấn mạnh vai trò chủ động của đơn vị chủ trì kiểm toán trong việc rút ngắn thời gian lập kế hoạch. Theo ông, nếu công tác khảo sát và thu thập thông tin được thực hiện sớm, quyết liệt thì việc ban hành quyết định kiểm toán sẽ nhanh hơn, tạo dư địa thời gian cho các khâu tiếp theo.
Bên cạnh đó, một số đề xuất cải cách thủ tục cũng được đưa ra, như việc không nhất thiết phải công bố quyết định kiểm toán vào ngày đầu tiên triển khai kiểm toán, mà đoàn kiểm toán có thể chủ động yêu cầu cung cấp hồ sơ trước để không ảnh hưởng đến tổng thời gian thực tế. Việc phân chia kiểm toán thành hai giai đoạn cũng được thống nhất nhằm giảm áp lực tiến độ và nâng cao hiệu quả kiểm toán.
Rút gọn thủ tục, đổi mới quy trình và định hướng lâu dài
Một nội dung quan trọng khác được thảo luận là việc rút ngắn trình tự lập, thẩm định và phát hành kế hoạch kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách.
Theo quy định hiện hành, kế hoạch kiểm toán phải trải qua nhiều bước thẩm định và xét duyệt. Để phù hợp với lịch biểu mới, KTNN chuyên ngành II đề xuất giao đơn vị chủ trì kiểm toán thực hiện thẩm định nội dung, gửi Vụ Tổng hợp rà soát trước khi trình Tổng Kiểm toán nhà nước ban hành quyết định kiểm toán, hạn chế tối đa các cuộc họp xét duyệt kế hoạch kiểm toán này.
Ông Huỳnh Hữu Thọ cho rằng nội dung kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách về cơ bản theo khuôn mẫu, do đó có thể áp dụng cơ chế trình lãnh đạo KTNN mà không cần xét duyệt kế hoạch như các cuộc kiểm toán khác. Trong trường hợp các đơn vị tham mưu không có ý kiến trong thời hạn nhất định thì được coi là đồng ý với kế hoạch.
Bà Lê Thị Hồng Hạnh - Phó Vụ trưởng Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán - đề xuất một giải pháp tình thế, theo đó Vụ Tổng hợp có thể trình lãnh đạo KTNN ban hành kế hoạch kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách trong thời gian ngắn khi các Vụ tham mưu chưa có ý kiến, nhằm bảo đảm tiến độ chung.
Đối với trình tự công bố quyết định và lập, phát hành báo cáo kiểm toán, KTNN chuyên ngành II đề nghị không tổ chức họp triển khai và họp thông qua báo cáo kiểm toán đối với kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách, trừ trường hợp thật sự cần thiết. Việc tăng cường trao đổi qua hệ thống điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số được xác định là giải pháp then chốt để rút ngắn thời gian xử lý.
Về lâu dài, KTNN chuyên ngành II kiến nghị xây dựng và ban hành quy trình kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách riêng, áp dụng thống nhất cho cả Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương, phù hợp với đặc thù lịch biểu ngân sách và lịch biểu kiểm toán mới. Quy trình được thiết kế theo hướng rút gọn thủ tục, tăng cường phân cấp, ủy quyền, bảo đảm tuân thủ chuẩn mực kiểm toán, khuôn khổ lập và trình bày báo cáo, đồng thời tạo điều kiện đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu.
Theo KTNN chuyên ngành II, việc sử dụng tên gọi khái quát như “kiểm toán tài chính công, tài sản công” cho từng cuộc kiểm toán cụ thể là chưa thực sự phù hợp. Do đó, cần nghiên cứu điều chỉnh phù hợp hơn với mục tiêu, nội dung và phạm vi kiểm toán.
Có thể thấy, việc rút ngắn lịch biểu quyết toán ngân sách theo Luật NSNN năm 2025 vừa đặt ra thách thức lớn, vừa mở ra cơ hội để KTNN đổi mới mạnh mẽ phương thức tổ chức kiểm toán, tinh gọn thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả và tính chuyên nghiệp, qua đó đảm bảo tiến độ, chất lượng kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách trong giai đoạn mới./.