Sứ mệnh của Kiểm toán nhà nước trong kỷ nguyên mới

Đối với một quốc gia đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, niềm tin không chỉ là cảm xúc, mà là một nguồn lực. Đó là niềm tin của người dân vào sự công bằng, minh bạch; của doanh nghiệp vào kỷ cương và môi trường kinh doanh; của xã hội vào cách Nhà nước quản lý và sử dụng những nguồn lực chung. Và ở trung tâm của niềm tin ấy chính là tài chính công - nơi từng đồng ngân sách mang theo trách nhiệm với hiện tại và tương lai.

Trong bức tranh đó, Kiểm toán nhà nước hiện lên không ồn ào, không phô trương, nhưng giữ một vai trò đặc biệt: Thiết chế bảo đảm tính liêm chính của tài chính công, bảo vệ kỷ cương, gìn giữ niềm tin và bồi đắp nền tảng cho phát triển bền vững của đất nước.

Niềm tin tài chính công - nền móng của phát triển bền vững

Tài chính công, xét đến cùng, không chỉ là những con số trong bảng cân đối thu - chi ngân sách. Đó là sự kết tinh của đóng góp xã hội, là cam kết của Nhà nước trong việc sử dụng hiệu quả từng đồng thuế, từng khoản vay, từng nguồn lực được huy động từ nhân dân và cho nhân dân.

Khi tài chính công được quản lý minh bạch, hiệu quả, xã hội sẽ có niềm tin để đồng hành, để đóng góp, để chia sẻ trách nhiệm với Nhà nước. Ngược lại, khi thất thoát, lãng phí, đầu tư kém hiệu quả xảy ra, điều bị tổn thương trước hết không chỉ là ngân sách, mà là niềm tin xã hội - thứ tài sản vô hình nhưng có giá trị quyết định đối với sự ổn định và phát triển lâu dài.

Bởi vậy, bảo vệ tài chính công chính là bảo vệ nền móng của Nhà nước pháp quyền, là giữ gìn sợi dây gắn kết giữa Nhà nước và Nhân dân. Đó là không gian thể chế, nơi kỷ cương, trách nhiệm và liêm chính phải được đặt lên hàng đầu.

Kiểm toán nhà nước - từ “soi sổ sách” đến thiết chế bảo vệ niềm tin

Trong suốt quá trình hình thành và phát triển, Kiểm toán nhà nước đã thực hiện tốt vai trò truyền thống của mình: Kiểm tra, đánh giá việc quản lý và sử dụng tài chính, tài sản công; phát hiện sai phạm; kiến nghị chấn chỉnh, xử lý; góp phần củng cố kỷ luật, kỷ cương ngân sách.

Nhưng bước vào kỷ nguyên phát triển mới, khi quy mô ngân sách ngày càng lớn, đầu tư công ngày càng mở rộng, phân cấp - phân quyền ngày càng mạnh, thì rủi ro đối với tài chính công cũng trở nên phức tạp và tinh vi hơn. Trong bối cảnh đó, vai trò của Kiểm toán nhà nước không thể chỉ dừng lại ở việc “đi sau” để phát hiện sai phạm, mà cần chuyển mạnh sang tư duy phòng ngừa, cảnh báo sớm và bảo vệ giá trị công.

Kiểm toán nhà nước ngày nay không chỉ là cơ quan “soi sổ sách”, mà đang từng bước khẳng định vai trò thiết chế bảo vệ niềm tin tài chính công - bảo đảm rằng mọi quyết định chi tiêu, mọi dự án đầu tư, mọi chính sách sử dụng nguồn lực công đều được đặt dưới ánh sáng của kỷ cương, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Thiết chế bảo vệ niềm tin trong kỷ nguyên mới

Để hoàn thành sứ mệnh ấy, Kiểm toán nhà nước đứng trước những yêu cầu mới, cao hơn và toàn diện hơn.

Trước hết là bảo vệ bằng trí tuệ số. Chuyển đổi số không chỉ là xu thế, mà là điều kiện để nâng cao năng lực kiểm toán trong một nền kinh tế ngày càng phức tạp. Kiểm toán dựa trên dữ liệu lớn, phân tích rủi ro, ứng dụng công nghệ hiện đại sẽ giúp Kiểm toán nhà nước phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, phòng ngừa sai phạm ngay từ khâu thiết kế và triển khai chính sách, thay vì chỉ xử lý hậu quả khi rủi ro đã xảy ra.

Thứ hai là bảo đảm vì sự phát triển bền vững. Kiểm toán không chỉ dừng ở việc tính đúng - sai về mặt tài chính, mà ngày càng mở rộng sang đánh giá hiệu quả, tính kinh tế, tính bền vững của các chương trình, dự án. Kiểm toán đầu tư công, kiểm toán môi trường, kiểm toán các chương trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng… chính là cách để bảo đảm rằng phát triển hôm nay không đánh đổi tương lai của các thế hệ mai sau.

Cuối cùng, và quan trọng nhất, là bảo vệ bằng đạo đức và bản lĩnh nghề nghiệp. Một thiết chế bảo vệ niềm tin tài chính công chỉ thực sự đáng tin cậy khi hoạt động độc lập, khách quan, không bị chi phối bởi lợi ích cục bộ hay sức ép bên ngoài. Uy tín của Kiểm toán nhà nước không chỉ được tạo dựng bằng quy trình, công nghệ, mà trước hết bằng phẩm chất, bản lĩnh và tinh thần phụng sự lợi ích công của đội ngũ kiểm toán viên.

Kiểm toán nhà nước và khát vọng kiến tạo niềm tin quốc gia

Trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước, khi mục tiêu phát triển cao và bền vững được đặt ra, niềm tin trở thành một nguồn lực đặc biệt quan trọng. Đó là niềm tin của người dân vào Nhà nước, của doanh nghiệp vào môi trường kinh doanh, của nhà đầu tư vào sự ổn định và minh bạch của nền tài chính quốc gia.

Bằng vai trò của mình, Kiểm toán nhà nước góp phần kiến tạo và củng cố niềm tin đó. Mỗi kết luận kiểm toán khách quan, mỗi kiến nghị xác đáng, mỗi cảnh báo kịp thời không chỉ giúp bảo vệ ngân sách, mà còn gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về kỷ cương, trách nhiệm và liêm chính trong quản trị quốc gia.

Khi niềm tin được giữ vững, cải cách mới có điểm tựa, phát triển mới có động lực, và những khát vọng lớn của đất nước mới có thể được hiện thực hóa.

Giữ vững niềm tin để mở đường cho tương lai

Mùa xuân luôn gợi mở những khởi đầu mới, nhưng mọi khởi đầu bền vững đều cần một nền tảng vững chắc. Với một quốc gia, nền tảng ấy không chỉ nằm ở nguồn lực vật chất, mà còn ở niềm tin xã hội - niềm tin rằng những gì được tạo ra từ mồ hôi, công sức của nhân dân sẽ được quản lý công bằng, sử dụng hiệu quả và hướng tới lợi ích chung.

Một thiết chế bảo vệ niềm tin tài chính công không trực tiếp tạo ra của cải cho “ngôi nhà” quốc gia, nhưng giữ cho ngôi nhà ấy không bị rút ruột. Trong đời sống tài chính công, “kẻ trộm” mang nhiều tên gọi - thất thoát, lãng phí, tham nhũng, lợi ích nhóm - chúng đánh cắp không chỉ nguồn lực, mà còn niềm tin xã hội. Và Kiểm toán nhà nước chính là thiết chế có sứ mệnh ngăn chặn những sự đánh cắp đó. Trong sự kiên định của mình, Kiểm toán nhà nước đang ngày ngày bảo vệ niềm tin tài chính công, để phía sau cánh cửa thể chế là kỷ cương ngân sách, là liêm chính quốc gia, là sự an tâm của người dân và doanh nghiệp khi cùng Nhà nước bước vào tương lai.

Xuân mới lại về. Giữ vững kỷ cương hôm nay chính là cách gieo mầm cho những mùa xuân phát triển dài lâu. Và trong hành trình đó, Kiểm toán nhà nước tiếp tục lặng lẽ nhưng kiên định thực hiện sứ mệnh của mình - thiết chế bảo vệ niềm tin tài chính công, để đất nước bước đi vững vàng hơn trong kỷ nguyên mới./.

TS. NGUYỄN SĨ DŨNG