Hoa và phong cách ngoại giao Bác Hồ

Bác thích hoa và tự tay Bác trồng, chăm bón hoa. Nhà văn Sơn Tùng kể, hoa có ở xung quanh nhà Bác, có ở cả các đường xà kết thành giàn hoa hình bán nguyệt rất đẹp. Bác thích nhất hoa hồng và hoa huệ. Bà Rô-da Lô-dơ-bai (vợ Luật sư Lô-dơ-bai đã cứu Bác hồi ở Hồng Kông) kể: “Chúng tôi thấy Người rất thích hoa huệ. Nhưng khi tặng hoa cho ai thì Người thường tặng hoa hồng… Hôm chúng tôi tiễn Người đi khỏi Hồng Kông bằng con đường đặc biệt, hiểu ý Người, vợ chồng chúng tôi đã sắm bó hoa huệ để tiễn đưa Người và Người cũng tặng lại chúng tôi một bó hoa hồng”. Trong tiểu thuyết “Búp sen xanh”, nhà văn Sơn Tùng ngầm một sự giải thích, trước khi xuống tàu tìm đường cứu nước, Nguyễn Tất Thành có yêu một cô gái tên Huệ. Về sau do chiến tranh, do xa cách, do công việc, hai người không lấy được nhau nhưng Bác vẫn giữ trong tim hình ảnh người yêu duy nhất. Lại có người nói do mẹ Bác an táng trên núi Đại Huệ… Tất cả những giải thích này đều chưa có căn cứ cụ thể. Chỉ biết, với tâm hồn nghệ sĩ, Bác rất yêu hoa. Hoa hồng biểu tượng cho tình yêu, cho hoà bình. Hoa huệ thơm tượng trưng cho những điều cao cả, trong trắng, thánh thiện!

Hầu hết các vị khách nước ngoài là văn nghệ sĩ được gặp và nói chuyện với Bác Hồ, khi miêu tả lại nơi sinh hoạt của Người đều nhắc đến chi tiết bàn làm việc luôn có hoa tươi. Nhà văn Bungari, Blaga Đimitrôva kể: “Bắt gặp tôi đang chăm chú nhìn lọ hoa hồng - Ở đây hoa hồng được coi là sự chúc mừng đối với Tổ quốc tôi - Người nói rằng trong mọi hoàn cảnh, Người vẫn có lọ hoa hồng đặt trên bàn làm việc. Chỉ có sự hà khắc trong nhà tù mới tước mất thói quen đó của Người. Lúc này tôi mới nhận thấy hết ý nghĩa những bông hoa hồng nảy nhuỵ, toả hương trên chiếc cầu nối liền hai nước xa xôi chúng ta như thế nào”. Mađơlen Ripphô, nữ nhà văn, nhà hoạt động xã hội Pháp nhớ lại: “Bác Hồ thường tiếp khách vào buổi sáng tinh sương trong những ngôi nhà nhỏ ở khu vườn Phủ Chủ tịch. Những cây hoa hồng trồng làm cảnh, được chăm sóc cẩn thận, nói lên rằng bất chấp bom đạn, Việt Nam vẫn thách thức (với kẻ thù) và tin chắc vào thắng lợi của mình”. Điều đặc biệt trở thành thông lệ là Bác luôn tặng hoa cho các vị khách. Vẫn theo lời của Mađơlen Ripphô: “Cứ sau mỗi cuộc gặp gỡ trong chốc lát… Người lại tặng khách một bông hoa hồng trước khi Người trở về với công việc hằng ngày. Cho nên chỉ cần nhìn thấy một đại biểu nào đó của nước bạn, trong khi trở về khách sạn ở gần Hồ Gươm - dành riêng cho khách nước ngoài - mà tay cầm một trong những đóa hoa hồng đó, là tôi có thể đoán biết rằng Hồ Chủ tịch đang có mặt ở Hà Nội”.

Năm 1946, cố gắng tìm kiếm cơ hội hoà bình, Bác sang thăm nước Pháp. Chính phủ Pháp bố trí Bác ở một căn hộ lộng lẫy trong một lâu đài gần quảng trường Ngôi sao. Nhưng Bác thích ở nơi có mảnh vườn, để trồng, chăm hoa, ngắm hoa. Ngày 15/7/1946, Nhật ký ghi lại Người đến thăm nơi ở của nhà văn Lêô Pônđét, có rừng bao bọc xung quanh: “Thanh vắng, mát mẻ. Cây tốt hoa thơm. Ăn cơm rồi, Cụ Chủ tịch kéo ghế nằm dưới gốc cây. Thật đúng câu: Thảnh thơi vui thú yên hà/ Tùng là bạn cũ, hạc là người quen”. Những điều ấy chứng minh con người Chủ tịch Hồ Chí Minh rất gần với thiên nhiên. Mà thiên nhiên chính là cái đẹp vĩ đại nhất. Điều này hoàn toàn thống nhất với quan niệm thẩm mỹ của Người: Cái đẹp nằm trong cuộc sống. Ông Ô-brắc - người bạn Pháp của Bác - kể lại trong thiên hồi ký của mình: “Khi dạo chơi, Chủ tịch thường tiếp xúc với một ông lão làm vườn, chuyên trồng hoa trong làng. Theo ông lão, Chủ tịch rất thích hoa thược dược đỏ và vàng, vì, như Người nói, đó là “màu cờ của nước tôi”... Từ đó, hằng ngày, trong phòng tiếp khách của Chủ tịch luôn có những bông hoa thược dược vàng và đỏ...”. Một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy một quan niệm mỹ học lớn: Với Bác, tình yêu thiên nhiên, yêu nghệ thuật và tình yêu Tổ quốc hòa vào làm một, không tách rời. Ngày 25/6/1946, Chủ tịch mời các phóng viên dự tiệc trà tại Khách sạn Roay Môngxơ. Người cầm những bông hoa trên bàn tiệc tặng mỗi nữ phóng viên một bông, còn lại một bông, Người tặng cho nam phóng viên nhiều tuổi nhất.

Sau cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, Chính phủ ta chuyển về Hà Nội. Nhưng nơi ở của Bác Hồ làm ngạc nhiên nhiều vị khách nước ngoài. Nhà văn Úc, U. Bớcsét kể lại: “Khi tôi hỏi Người “Văn phòng của Chủ tịch đâu?”. Câu trả lời làm tôi kinh ngạc: “Lúc nào trời tối thì ở ngoài hiên, khi trời mưa thì ở trong buồng ngủ”. Điều ấy cũng cho thấy phong cách cực kỳ giản dị nhưng cũng đầy chất nghệ sĩ của một nhà cách mạng lớn, một nghệ sĩ lớn. Cuộc sống cực kỳ giản dị, thanh đạm của Bác chẳng khác gì một nông dân, chỉ khác là trong phòng luôn có hoa tươi…

Trong phong cách ngoại giao Bác Hồ, hoa là sứ giả của tình thân mật, của hoà bình, hữu nghị. Là nhà ngoại giao của hoà bình, văn hoá ngoại giao Hồ Chí Minh kế thừa truyền thống hoà hiếu có trong lịch sử giữ nước của cha ông kết hợp với tinh thần của thời đại mới: Vì một nền hoà bình hữu nghị giữa các dân tộc. Khi kẻ thù không từ bỏ dã tâm xâm lược, Người cùng cả dân tộc buộc phải cầm vũ khí. Người muốn những bông hoa hồng làm sứ giả gắn nối và gắn kết những trái tim yêu hòa bình, dù có thể chính kiến khác nhau. Năm 1946, ở Pari có nhà báo hỏi Bác: “- Thưa Chủ tịch, Ngài có phải Cộng sản không?”. Bác liền đi đến lẵng hoa bày trên bàn, vừa rút ra từng bông hồng tặng mỗi người, vừa vui vẻ nói: “- Tôi là người cộng sản như thế này này! (Je suis communist comme ca!)”. Một hành động ý nhị, vừa thể hiện sự quan tâm quý mến với người đối thoại vừa mang tính ngụ ngôn: Hoa hồng luôn tượng trưng cho cái đẹp, cho tình yêu, hạnh phúc… Người cộng sản cũng giống như hoa hồng vậy. Vừa không phải nói ra - mà nói ra có thể người ta cũng chưa tin, vừa thu hút được sự chú ý của công luận, dư luận.

Ngày 11/11/1965, tiếp Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Italia, Người nói: “Chúng tôi sẵn sàng trải thảm đỏ và rắc hoa cho Mỹ cút. Nhưng nếu Mỹ không rút thì phải đánh đuổi Mỹ đi…”. Ngày 05/7/1966, tiếp phái viên của Tổng thống Pháp G. Xanhtơny, Người nói: “Chỉ có một cách đi tới một giải pháp đó là Mỹ cút đi. Chúng tôi không muốn làm cái gì xấu đối với họ, chúng tôi sẵn sàng đem nhạc và hoa tiễn họ và mọi thứ khác mà họ thích; nhưng ông biết đấy, tôi thích tiếng lóng của nước ông: “Qu’ils foutent camp” (Thì họ hãy cút đi)”. Với người phương Tây, hoa là biểu trưng cho hòa bình, cho sự sang trọng, tôn kính nên thường có hành động trải thảm đỏ và “rắc hoa” để đón và tiễn khách quý. Bác sẵn sàng làm như vậy nếu “Mỹ cút”, tức Mỹ còn yêu hòa bình và tôn trọng quyền độc lập của người Việt Nam. Còn không, thì ngược lại. Điều này cho thấy ở Người một tình yêu hòa bình tha thiết, sâu sắc, sự trân trọng con người thật lớn lao và một bản lĩnh thật khí phách, cứng cỏi.

Thành kính, sâu lắng, lời bài hát Những bông hoa trong vườn Bác của nhạc sĩ Văn Dung tái hiện không gian hoài niệm về Bác: “Những bông hoa trong vườn Bác/ Tỏa ngát hương mang tình yêu mênh mông của Người/ Mỗi mùa hoa một mùa quê hương/ Mỗi màu hoa một màu yêu thương, gợi nhớ về bao nhiêu kỷ niệm...”. Da diết, thiêng liêng hơn là ý nghĩa biểu tượng: Cái đẹp, tình yêu, hy vọng… luôn mãnh liệt tràn đầy trong “vườn hoa” cuộc đời Bác, rộng hơn, trong “vườn hoa” đất nước!./.

THANH TÚ