Kiểm toán nhà nước trong kỷ nguyên mới: Từ kiểm soát đến kiến tạo phát triển
Kiểm toán - Ngày đăng : 05:58, 19/02/2026
Ủy viên hoạt động chuyên trách - Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội. Ảnh: TL
Nỗ lực thực hiện sứ mệnh, tầm nhìn theo Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030
Nhìn lại kết quả hoạt động của KTNN năm 2025 và cả nhiệm kỳ 2021-2026 được Tổng Kiểm toán nhà nước báo cáo tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV cho thấy những nỗ lực và thành tựu rất đáng ghi nhận trong thực hiện sứ mệnh, tầm nhìn theo Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030.
Theo đó, trong nhiệm kỳ 2021-2026, KTNN đã kiến nghị xử lý tài chính 254.676 tỷ đồng và hơn 125,4 triệu USD; kiến nghị chấn chỉnh công tác quản lý, xem xét trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan trong quản lý, điều hành, sử dụng tài chính công, tài sản công.
Đáng chú ý, KTNN đã kiến nghị hủy bỏ, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới 938 văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quản lý các cấp có nội dung trái hoặc chưa phù hợp với quy định của Nhà nước và thực tiễn, tăng 19,3% so với nhiệm kỳ trước. Bình quân tỷ lệ thực hiện kiến nghị kiểm toán trong nhiệm kỳ đạt khoảng 90%, cao hơn nhiệm kỳ trước tới 74,7%, qua đó khẳng định tính hiệu lực và uy tín ngày càng cao của hoạt động kiểm toán.
Cũng trong nhiệm kỳ, Tổng Kiểm toán nhà nước đã ban hành 34 văn bản quy phạm pháp luật và 150 văn bản quản lý, bảo đảm phù hợp với các quy định mới của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu thực tiễn hoạt động của KTNN và tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.
Một dấu ấn quan trọng khác là việc KTNN dự kiến kiểm toán 100% báo cáo quyết toán của các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương trong năm 2026. Đây là mốc phát triển quan trọng, khẳng định nỗ lực sớm hoàn thành mục tiêu Chiến lược phát triển KTNN giai đoạn 2021-2030 đối với lĩnh vực kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước, đồng thời tiếp tục nâng cao hiệu quả, hiệu lực hoạt động, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Xét một cách tổng thể, hoạt động KTNN thời gian qua đã bảo đảm thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ theo quy định của Hiến pháp, pháp luật và yêu cầu đặt ra của Đảng, Nhà nước.
Kiểm toán hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị, thúc đẩy tăng trưởng
Trong bối cảnh mới và xu hướng phát triển giai đoạn tới, để tiếp tục khẳng định vai trò, vị thế và cùng đất nước vững bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, KTNN cần tiếp tục đổi mới tư duy, tầm nhìn và xác lập vai trò phù hợp với yêu cầu, xu thế vận động mới.
Theo đó, hoạt động kiểm toán không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm để chấn chỉnh, khắc phục mà cần tiến tới đánh giá, cảnh báo sớm rủi ro và kiến nghị hoàn thiện thể chế, chính sách. Điều này đòi hỏi KTNN tiếp tục khẳng định rõ vai trò là thiết chế hiến định độc lập; nâng cao vị thế “người gác cổng” trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; là công cụ hỗ trợ kiểm soát rủi ro chính sách và là nguồn cung cấp dữ liệu tin cậy cho Quốc hội, Chính phủ trong hoạch định, điều hành chính sách.
KTNN cần bám sát các định hướng lớn về phát triển kinh tế - xã hội tại Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV để xây dựng Kế hoạch kiểm toán tổng quát cho giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu kiểm toán cần hướng tới thúc đẩy tăng trưởng nhanh nhưng bền vững; lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và con người làm trung tâm; phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường; hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Các đánh giá, kết luận và kiến nghị kiểm toán cần tập trung vào việc quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực công nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đã xác định.
Trên cơ sở các nghị quyết chiến lược mới được Bộ Chính trị ban hành, KTNN cần chủ động triển khai các cuộc kiểm toán chuyên sâu, tập trung đánh giá việc xây dựng và thực thi chính sách, kịp thời phát hiện “điểm nghẽn” trong từng lĩnh vực; đồng thời xem xét việc phân bổ, sử dụng nguồn lực cho các lĩnh vực then chốt có đúng, đủ và hiệu quả hay không, từ đó đưa ra kiến nghị phù hợp.
Việc kiểm toán thực hiện các nghị quyết về phát triển khoa học - công nghệ, hội nhập quốc tế, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật hay phát triển kinh tế tư nhân… cần hướng tới làm rõ hiệu quả thực chất của chính sách; đánh giá mức độ tạo động lực mới cho tăng trưởng, nâng cao nội lực và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Để phục vụ mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu kinh tế giai đoạn 2026-2030, KTNN cần gắn chặt mục tiêu kiểm toán với các mục tiêu phát triển dài hạn như tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, ổn định kinh tế vĩ mô; qua đó kịp thời cảnh báo rủi ro chính sách, bất cập thể chế và những “nút thắt” trong phối hợp thực thi giữa các Bộ, ngành, địa phương, làm cơ sở kiến nghị sửa đổi, chấn chỉnh.
KTNN cần bám sát Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, các Nghị quyết của Bộ Chính trị để hoạch định chiến lược kiểm toán. Đặc biệt, kế hoạch kiểm toán tổng quát cho cả giai đoạn 2026-2030 cần gắn với các yêu cầu cốt lõi của 9 Nghị quyết chiến lược được Bộ Chính trị ban hành trong thời gian vừa qua.
Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ là yêu cầu sống còn
Trong bối cảnh mới, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ không chỉ là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu sống còn đối với hoạt động kiểm toán. Sự phát triển nhanh của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa vừa tạo áp lực đổi mới, vừa mở ra cơ hội nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm toán.
Do đó, KTNN cần đẩy nhanh chuyển đổi số, tập trung số hóa dữ liệu, triển khai kiểm toán trên nền tảng dữ liệu lớn; ứng dụng AI trong chọn mẫu, phân tích bất thường, cảnh báo rủi ro; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan quản lý ngân sách, thuế, kho bạc và các đơn vị sử dụng tài chính công, tài sản công. Việc hướng tới kiểm toán liên tục, theo thời gian thực đối với các lĩnh vực trọng yếu cần được xác định là mục tiêu dài hạn.
Cùng với hiện đại hóa công nghệ, tăng cường hợp tác quốc tế là hướng đi chiến lược để KTNN tiếp tục nâng cao năng lực và vị thế. Việc tham gia các cuộc kiểm toán chung, kiểm toán các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, nợ công, phát triển bền vững không chỉ giúp KTNN chia sẻ kinh nghiệm mà còn góp phần khẳng định vai trò, tiếng nói của Việt Nam trong các diễn đàn kiểm toán quốc tế.
Với sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy kiểm soát sang kiến tạo, cùng nền tảng công nghệ số và hợp tác quốc tế ngày càng sâu rộng, KTNN có điều kiện định vị lại vai trò của mình trong hệ thống quản trị quốc gia. Trên cơ sở nguồn dữ liệu khách quan, tin cậy và năng lực phân tích chuyên sâu, KTNN sẽ tham gia tích cực hơn vào quản trị công quốc gia, góp phần bảo đảm kỷ luật, kỷ cương tài chính, kiến tạo nền tảng vững chắc cho nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới./.