Ngoại giao kinh tế: “Sứ mệnh” kiến tạo không gian phát triển mới cho đất nước

Ngoại giao kinh tế xoay chuyển tình thế, khơi thông nguồn lực

Trong những năm gần đây, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam có những bước tiến quan trọng, đưa Việt Nam trở thành một trong những nước đi đầu khu vực về thúc đẩy và tham gia các liên kết kinh tế quốc tế, tranh thủ các nguồn lực bên ngoài để phục vụ cho phát triển đất nước. Đóng góp vào những thành tựu chung của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế có vai trò không nhỏ của công tác đối ngoại nói chung và hoạt động ngoại giao kinh tế nói riêng.

Nhìn lại công tác ngoại giao kinh tế trong năm 2025, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng cho biết, công tác ngoại giao kinh tế đã được triển khai đồng bộ, bài bản và quyết liệt, cả về chiều rộng và chiều sâu, đạt nhiều kết quả quan trọng mang tính “chuyển đổi trạng thái, xoay chuyển tình thế”.

Cụ thể, ngoại giao kinh tế đã giữ vững thế chủ động trong biến động, tạo xung lực trong khó khăn và tạo nền tảng cho bứt phá, đóng góp hiệu quả cho mục tiêu tăng trưởng, củng cố niềm tin và mở rộng không gian phát triển. Ngoại giao kinh tế đã đổi mới tư duy từ tiến cùng tăng trưởng sang tiên phong kiến tạo cơ hội phát triển, tạo dư địa chiến lược, tạo nguồn lực và tạo tiền đề đưa nền kinh tế tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Dấu ấn đậm nét nhất là sự nâng tầm vị thế chiến lược, tạo đòn bảy chính trị - đối ngoại, mở ra những cơ hội hợp tác mới. Trong năm 2025, Việt Nam đã nâng cấp quan hệ với 17 nước và ký kết kỷ lục 350 thỏa thuận hợp tác, tăng mạnh 2,5 lần so với năm 2024, với trọng tâm là kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

“Đây không chỉ là những văn bản ký kết, mà là sự xác lập không gian chính trị - kinh tế thuận lợi chưa từng có với các đối tác hàng đầu tạo cơ sở quan trọng để thu hút đầu tư chất lượng cao, mở rộng thị trường bền vững, nâng cao khả năng tiếp cận và sở hữu công nghệ, qua đó nâng cao tiềm lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế” – Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng nhấn mạnh.

Song song với đó, ngoại giao kinh tế đã đóng góp tạo đột phá về nội lực kinh tế. Năm 2025, Việt Nam chính thức bước vào nhóm 15 quốc gia thương mại lớn nhất toàn cầu với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 930 tỷ USD. Ngoại giao đã đóng vai trò “mở đường” để hàng loạt nông sản chủ lực như sầu riêng, tổ yến, chanh leo... thâm nhập sâu vào thị trường Trung Quốc, xử lý các vấn đề thuế quan với Hoa Kỳ, đưa Việt Nam vào nhóm ưu tiên đàm phán các hiệp định thương mại công bằng; tích cực mở rộng thị trường, tạo đột phá ở một số thị trường mới, tiềm năng như Mỹ Latinh, Trung Đông - Châu Phi, Trung Á, Trung Đông Âu, Halal; vận động mở mới hàng loạt đường bay thẳng quốc tế, ngay cả trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, đóng góp vào kết quả tăng trưởng du lịch ấn tượng 21,5 triệu lượt khách quốc tế, cao nhất từ trước tới nay.

Đáng chú ý, điểm nhấn “chuyển đổi trạng thái” quan trọng là ngoại giao khoa học công nghệ, đẩy mạnh trên các phương diện, từ xây dựng chính sách, thiết lập khuôn khổ, kết nối cơ hội kinh doanh, đầu tư cả trong và ngoài nước, đẩy mạnh hợp tác đa phương, phát huy mạng lưới tri thức, góp phần xây dựng 11 nhóm công nghệ chiến lược, đóng góp thực chất vào việc triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

“Nội hàm kinh tế, khoa học công nghệ trở thành trọng tâm của các hoạt động đối ngoại, đặc biệt đối ngoại cấp cao, tạo xung lực mạnh mẽ cho quan hệ kinh tế, thương mại, khoa học công nghệ của Việt Nam với các đối tác. Nhờ đó, chúng ta đã từng bước kiến tạo được các liên kết chiến lược trong những ngành công nghệ tương lai” - Lãnh đạo Bộ Ngoại giao nói.

Ngoài ra, ngoại giao kinh tế đã đi vào thực chất hơn trong hỗ trợ, kết nối địa phương và doanh nghiệp. Công tác quảng bá thương hiệu sản phẩm Việt Nam có nhiều chuyển biến rõ nét. Trong năm 2025, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã triển khai gần 500 hoạt động xúc tiến thương mại - đầu tư, du lịch; hỗ trợ địa phương tổ chức hơn 150 hoạt động; kết nối các địa phương ký kết khoảng 100 thỏa thuận hợp tác với đối tác quốc tế. Ngoại giao đã “đồng hành” cùng địa phương và doanh nghiệp tháo gỡ điểm nghẽn, mở kênh tiếp cận, giúp đưa hàng hóa, thương hiệu, sản phẩm Việt Nam đến gần hơn với các thị trường trọng điểm và thị trường mới nổi.

Đánh giá cao những thành tựu trong công tác ngoại giao kinh tế, trong bài viết “Ngoại giao kinh tế chuyển mình mạnh mẽ vì sự phát triển hùng cường của dân tộc”, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính khẳng định: “Công tác ngoại giao kinh tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần “dẫn lối, mở đường”, thu hút các nguồn lực, tạo ra cơ hội, mở ra không gian phát triển mới để đưa nước ta phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới”.

Kỳ vọng mới, trọng trách mới…

Năm 2026 là thời điểm có ý nghĩa chiến lược của dân tộc, là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026-2030, bước đầu xác lập mô hình phát triển và quỹ đạo tăng trưởng dài hạn của đất nước hướng tới thực hiện 2 mục tiêu chiến lược 100 năm. Với nền tảng, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế tích lũy được trong thời gian qua cùng những quyết sách chiến lược mang tính cách mạng đang được triển khai quyết liệt, đất nước đang đứng trước bước ngoặt mới, vận hội mới của lịch sử để nỗ lực tăng tốc, bứt phá mạnh hơn trong kỷ nguyên mới giàu mạnh, hùng cường.

Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng cho biết, bối cảnh mới, tiềm lực mới, kỳ vọng mới đặt ra những nhiệm vụ và yêu cầu mới, đòi hỏi công tác ngoại giao kinh tế phải không ngừng đổi mới trong tư duy, nhạy bén, quyết liệt trong triển khai; sáng tạo, đột phá về cách làm và nhất quán với phương châm đặt lợi ích quốc gia dân tộc lên trên hết, trước hết, lấy doanh nghiệp và người dân là trung tâm phục vụ.

Theo đó, phương châm hành động của ngoại giao kinh tế năm 2026 cần phải “kiến tạo không gian phát triển mới”; “kết nối nguồn lực chiến lược” và “kiểm chứng bằng hiệu quả thực thi”, quyết tâm tăng tốc triển khai các quan điểm, chủ trương mới của Đảng, chính sách của Nhà nước, chuyển hóa các định hướng chiến lược thành các kết quả cụ thể, thực chất, đo lường được.

Giao nhiệm vụ cho công tác ngoại giao kinh tế, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ rõ 3 trọng trách lớn. Một là, góp phần kiến tạo không gian chiến lược để đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng. Hai là, phát huy vai trò động lực quan trọng góp phần thu hút nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn và giải quyết các bài toán lớn để tạo đột phá về tăng trưởng và phát triển của đất nước, nhất là thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Ba là, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đồng thời chủ động tích cực hội nhập quốc tế.

“Công tác đối ngoại, đặc biệt là lĩnh vực ngoại giao kinh tế phải phát huy cao nhất tinh thần “Trung thành, tận tụy”, “Tự tin, sáng tạo”, “Bản lĩnh, linh hoạt”, “Đàm phán, thuyết phục”, “Hiệu quả hàng đầu” và “Tổ quốc trên hết”; với phương châm nhìn xa, trông rộng, nghĩ sâu, làm lớn, coi trọng thời gian, trí tuệ và sự quyết đoán đúng thời điểm, tiếp tục là lực lượng tiên phong, nòng cốt mang lại những cơ hội mới, động lực mới, nguồn lực mới từ bên ngoài phục vụ phát triển đất nước nhanh và bền vững, nâng cao uy tín và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế” - Thủ tướng nhấn mạnh.

Với những trọng trách được giao, Lãnh đạo Bộ Ngoại giao cho biết, trong năm 2026 và những năm tiếp theo, công tác ngoại giao kinh tế sẽ tập trung vào những trọng tâm vừa mang tính chiến lược, vừa có sản phẩm cụ thể, bám sát một số ưu tiên.

Thứ nhất, ưu tiên thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới, trong đó ngoại giao khoa học công nghệ, ngoại giao bán dẫn, ngoại giao kinh tế số là động lực trung tâm, là đột phá của ngoại giao kinh tế thời đại mới. Thúc đẩy nâng cao khả năng nghiên cứu, tiếp cận và sở hữu công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam, hỗ trợ hình thành các cụm R&D, trung tâm đổi mới sáng tạo, các chương trình hợp tác đào tạo nhân lực công nghệ cao, kết nối hệ sinh thái số; đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ của Việt Nam vươn ra thị trường nước ngoài. 

Thứ hai, ưu tiên tạo đột phá trong mở rộng thị trường và chuỗi cung ứng với các đối tác tiềm năng ở khu vực Trung Đông, châu Phi, Mỹ La tinh, Đông Âu, Trung Á; song song với củng cố và mở rộng hợp tác với các đối tác lớn, truyền thống, tranh thủ các khuôn khổ hợp tác cũng như thúc đẩy đàm phán các hiệp định thương mại tự do với các đối tác mới nhằm mở rộng không gian phát triển.

Thứ ba, ưu tiên hỗ trợ địa phương và doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế, tận dụng các cam kết. Tích cực hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng đầu tư, kinh doanh vươn ra thị trường quốc tế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến các sản phẩm thương hiệu Việt Nam ra nước ngoài. Phát huy tối đa tiềm năng, thế mạnh và không gian phát triển mới của địa phương trong bối cảnh triển khai chính quyền địa phương hai cấp.

Đồng thời, ưu tiên đẩy mạnh và nâng tầm ngoại giao đa phương và hội nhập kinh tế quốc tế, chủ động tham gia định hình luật lệ và chuẩn mực mới.

"Với quyết tâm đổi mới sáng tạo và sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị, ngoại giao kinh tế năm 2026 sẽ tạo ra những xung lực mới để Việt Nam tăng tốc, bứt phá, tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc trong kỷ nguyên vươn mình, góp phần hiện thực hóa khát vọng hùng cường, thịnh vượng của dân tộc" - Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng bày tỏ./.

TUẤN MINH