Nghị quyết 79 và không gian trách nhiệm mới của Kiểm toán nhà nước
Chính trị - Ngày đăng : 06:37, 12/03/2026
Cách tiếp cận này không chỉ làm rõ vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mà còn đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống quản lý và giám sát nguồn lực quốc gia. Trong bối cảnh đó, Kiểm toán nhà nước (KTNN) - với tư cách là thiết chế giám sát độc lập đối với việc quản lý và sử dụng tài chính, tài sản công - cũng bước vào một không gian trách nhiệm rộng lớn hơn.
Từ khu vực doanh nghiệp nhà nước đến hệ sinh thái nguồn lực công
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Nghị quyết 79 là việc xác định nội hàm của kinh tế nhà nước theo nghĩa rộng. Theo cách tiếp cận này, kinh tế nhà nước không chỉ bao gồm doanh nghiệp nhà nước, mà còn bao gồm một hệ thống nguồn lực rất lớn như đất đai, tài nguyên thiên nhiên, kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, vốn nhà nước tại doanh nghiệp, các tổ chức tín dụng nhà nước và hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập.
Nhìn theo góc độ thể chế, đây chính là nền tảng vật chất của năng lực phát triển quốc gia. Những nguồn lực này nếu được quản lý tốt sẽ trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Nhưng nếu quản lý kém hiệu quả, chúng cũng có thể trở thành nguồn gốc của thất thoát, lãng phí và làm suy giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Vì vậy, Nghị quyết 79 không chỉ đặt ra yêu cầu phát triển kinh tế nhà nước, mà còn nhấn mạnh việc quản lý chặt chẽ, hạch toán đầy đủ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, đồng thời tăng cường cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và kiểm toán.
Ở đây, vai trò của KTNN trở nên đặc biệt quan trọng.
Không gian kinh tế nhà nước càng rộng, trách nhiệm Kiểm toán nhà nước càng lớn
Trong hệ thống quản trị quốc gia hiện đại, kiểm toán công được xem là một trong những trụ cột bảo đảm kỷ luật tài chính và tính liêm chính của khu vực công. Đối với Việt Nam, KTNN được Hiến pháp và pháp luật giao nhiệm vụ đánh giá, xác nhận và kiến nghị đối với việc quản lý, sử dụng tài chính công và tài sản công.
Khi nội hàm của kinh tế nhà nước được mở rộng theo tinh thần của Nghị quyết 79, phạm vi nguồn lực cần được giám sát cũng trở nên rộng lớn hơn. Điều này đồng nghĩa với việc trọng tâm hoạt động của KTNN cũng cần được điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu mới của thực tiễn phát triển.
Trong thời gian tới, hoạt động kiểm toán sẽ ngày càng phải quan tâm nhiều hơn đến những lĩnh vực trước đây chưa được chú ý đầy đủ, như hiệu quả khai thác đất đai và tài nguyên, quản lý và vận hành kết cấu hạ tầng, hoạt động của các quỹ tài chính ngoài ngân sách, hiệu quả sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cũng như cơ chế tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập.
Điều quan trọng là kiểm toán không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm hay xác định trách nhiệm tài chính. Trong một nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ như Việt Nam hiện nay, Kiểm toán còn phải góp phần đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực và phát hiện những điểm nghẽn thể chế cản trở sự phát triển.
Kiểm toán nhà nước - thiết chế bảo vệ nguồn lực quốc gia
Một nền kinh tế chỉ có thể phát triển bền vững khi các nguồn lực của quốc gia được sử dụng một cách minh bạch, hiệu quả và có trách nhiệm. Trong hệ thống đó, KTNN giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Thông qua hoạt động kiểm toán, nhiều sai phạm trong quản lý tài chính công đã được phát hiện và xử lý; nhiều khoản thất thoát, lãng phí đã được ngăn chặn; và không ít cơ chế, chính sách bất hợp lý đã được kiến nghị sửa đổi.
Những đóng góp này cho thấy kiểm toán công không chỉ là một hoạt động kỹ thuật về tài chính, mà còn là một công cụ quan trọng để bảo vệ lợi ích của Nhà nước và của nhân dân.
Trong bối cảnh Nghị quyết 79 nhấn mạnh yêu cầu sử dụng hiệu quả các nguồn lực kinh tế nhà nước, vai trò đó càng trở nên rõ nét hơn. KTNN không chỉ giúp phát hiện và xử lý sai phạm, mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình và củng cố niềm tin của xã hội đối với việc quản lý nguồn lực công.
Có thể nói, trong hệ thống quản trị quốc gia hiện đại, kiểm toán công chính là một trong những “phanh an toàn” quan trọng để bảo đảm rằng quyền lực quản lý nguồn lực quốc gia luôn được thực thi một cách đúng đắn và có trách nhiệm.
Những yêu cầu mới đối với Kiểm toán nhà nước
Để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, hoạt động kiểm toán cũng cần tiếp tục đổi mới.
Trước hết, phạm vi kiểm toán cần được mở rộng theo hướng bao quát toàn bộ hệ thống nguồn lực thuộc kinh tế nhà nước. Điều này đòi hỏi phải tăng cường các chuyên đề kiểm toán liên quan đến tài sản công, đất đai, tài nguyên, hạ tầng và vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Thứ hai, kiểm toán cần chú trọng nhiều hơn đến kiểm toán hoạt động và kiểm toán hiệu quả, nhằm đánh giá xem các nguồn lực quốc gia có thực sự được sử dụng một cách tối ưu hay không?
Thứ ba, trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức, KTNN cũng cần nâng cao năng lực về dữ liệu, công nghệ và phân tích kinh tế, để có thể theo kịp những thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế.
Cuối cùng, các kiến nghị kiểm toán cần ngày càng hướng tới giá trị chính sách, góp phần hoàn thiện thể chế quản lý kinh tế nhà nước và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
Bảo vệ nguồn lực quốc gia - sứ mệnh của kiểm toán công
Nghị quyết 79 không chỉ là một định hướng phát triển kinh tế nhà nước, mà còn là một lời nhắc nhở về trách nhiệm quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của đất nước.
Trong hệ thống đó, KTNN giữ một vị trí đặc biệt: Bảo đảm rằng mọi nguồn lực của quốc gia đều được quản lý minh bạch, sử dụng đúng mục tiêu và phục vụ lợi ích chung của xã hội.
Khi kinh tế nhà nước được đặt trong một không gian rộng lớn hơn, vai trò của kiểm toán công cũng được mở rộng tương ứng. Đó không chỉ là trách nhiệm phát hiện sai phạm, mà còn là trách nhiệm bảo vệ giá trị của tài sản công, thúc đẩy kỷ luật tài chính và góp phần xây dựng một nền quản trị quốc gia minh bạch, hiệu quả.
Ở một nghĩa sâu xa hơn, mỗi cuộc kiểm toán không chỉ là một hoạt động kiểm tra tài chính, mà còn là một bước đi nhằm bảo vệ tương lai phát triển của đất nước.
Và đó cũng chính là ý nghĩa lớn nhất của không gian trách nhiệm mới mà Nghị quyết 79 đang mở ra đối với KTNN./.