Công nghệ số - “chìa khóa” nâng cao khả năng dự báo thiên tai

Đây là thông tin được cho biết tại Hội thảo “Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai” do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp tổ chức sáng 18/3.

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh, thiên tai trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng cả về tần suất, cường độ và mức độ cực đoan dưới tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như bão mạnh, mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán và xâm nhập mặn xảy ra ngày càng thường xuyên, gây thiệt hại nghiêm trọng đối với đời sống người dân và sự phát triển kinh tế - xã hội.

Trong giai đoạn 2021-2025, mỗi năm Việt Nam trung bình chịu ảnh hưởng của từ 10 đến 12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, cùng hàng trăm đợt mưa lớn, lũ lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác. Chỉ trong 5 năm gần đây, thiên tai đã làm hơn 1.500 người chết và mất tích, gây thiệt hại kinh tế lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng.

Không chỉ gia tăng về số lượng, nhiều loại hình thiên tai còn có xu hướng xảy ra trên phạm vi hẹp nhưng với cường độ lớn và diễn biến nhanh, đặc biệt là lũ quét, sạt lở đất tại khu vực miền núi; mưa cực đoan trong thời gian ngắn tại các đô thị; hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Thực trạng này khiến công tác dự báo gặp nhiều khó khăn, đồng thời làm giảm thời gian chuẩn bị ứng phó của chính quyền và người dân. Thực tế cho thấy thiệt hại có thể được giảm đáng kể nếu thông tin cảnh báo được cung cấp sớm, chính xác và đến đúng đối tượng.

Trong những năm qua, hệ thống khí tượng thủy văn và phòng, chống thiên tai của Việt Nam đã từng bước được nâng cấp và hiện đại hóa; năng lực dự báo được cải thiện, thời hạn dự báo được kéo dài và độ tin cậy được nâng cao.

Tuy nhiên, các phương pháp truyền thống vẫn bộc lộ hạn chế trước những hiện tượng thời tiết cực đoan quy mô nhỏ nhưng cường độ lớn và biến đổi nhanh. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới theo hướng nhanh hơn, chính xác hơn và thông minh hơn, đồng thời tận dụng các thành tựu mới của khoa học và công nghệ.

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám, mô hình dự báo số độ phân giải cao, mạng lưới cảm biến thông minh và hệ thống quan trắc tự động đang mở ra khả năng thay đổi căn bản phương thức dự báo và cảnh báo thiên tai. Các công nghệ này cho phép xử lý khối lượng dữ liệu lớn trong thời gian ngắn, nâng cao độ chính xác của dự báo, tăng cường khả năng phân tích rủi ro và xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp với từng khu vực, từng loại hình thiên tai.

Tại Hội thảo, các ý kiến tập trung thảo luận giải pháp công nghệ số trong dự báo lũ lụt; ứng dụng hệ thống cảnh báo sớm phục vụ vận hành liên hồ chứa nhằm giảm thiểu rủi ro cho vùng hạ du; các công nghệ mới trong phòng, chống thiên tai; giám sát nguồn nước phục vụ ứng phó hạn hán tại Đồng bằng sông Cửu Long bằng viễn thám và trí tuệ nhân tạo. 

Nhiều ý kiến cũng chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng các hệ thống hỗ trợ và những cải tiến trong cảnh báo mưa, lũ nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm an toàn cho người dân và hạ tầng.

Đại diện Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai cho biết, việc truyền tải thông tin dự báo và cảnh báo đến người dân được xác định là khâu đặc biệt quan trọng để các tiến bộ công nghệ phát huy hiệu quả trong thực tế.

Các giải pháp ứng dụng nền tảng số, thiết bị di động và hệ thống truyền thông đa kênh giúp thông tin được chuyển tải nhanh chóng, dễ tiếp cận và phù hợp với nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt tại các khu vực dễ bị tổn thương. Đồng thời, việc xây dựng các phương án ứng phó cụ thể góp phần nâng cao khả năng bảo vệ tính mạng và tài sản khi thiên tai xảy ra.

Các chuyên gia nhấn mạnh cần tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, xây dựng cơ sở dữ liệu và mở rộng mạng lưới quan trắc tự động, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế và phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp để huy động nguồn lực cho công tác phòng, chống thiên tai.

Theo Ban tổ chức, kết quả của Hội thảo được kỳ vọng sẽ hỗ trợ quá trình xây dựng chính sách và chương trình hành động nhằm nâng cao năng lực ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra và tăng cường khả năng chống chịu trước các thách thức của biến đổi khí hậu./.

N.LỘC