Đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu trong kiểm toán hoạt động

ThS. Vương Nguyên Lượng - Giám đốc Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán - làm Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu. Cùng tham dự cuộc họp có các thành viên Hội đồng nghiệm thu và Ban Đề tài.

Trình bày kết quả nghiên cứu, ThS. Ngô Thị Ngọc Tú cho biết, hiện nay, hầu hết các cơ quan kiểm toán tối cao trên thế giới (SAI) đều đã áp dụng phương pháp kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định các yếu tố trọng yếu.

Chẳng hạn, Tòa Thẩm kế châu Âu (ECA) đã ban hành hướng dẫn kiểm toán đề cập đến việc xem xét trọng yếu trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán và phương pháp đánh giá rủi ro trong kiểm toán hoạt động.

Tổng Kiểm soát và KTNN Ấn Độ (CAG) đã ban hành đầy đủ quy trình, sổ tay hướng dẫn cho cả ba loại hình kiểm toán (tuân thủ, tài chính và hoạt động), trong đó có đề cập đến việc xác định và vận dụng trọng yếu là yêu cầu bắt buộc trong kiểm toán.

KTNN Việt Nam đã áp dụng nhiều thông lệ quốc tế vào hoạt động kiểm toán khu vực công, trong đó có kỹ thuật đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu kiểm toán.

Đồng thời, KTNN đã ban hành Hệ thống Chuẩn mực KTNN theo hướng tuân thủ Hệ thống các chuẩn mực kiểm toán của các cơ quan kiểm toán tối cao (ISSAI) và áp dụng vào thực tế kiểm toán; hướng dẫn phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu trong kiểm toán báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán một số lĩnh vực như kiểm toán báo cáo tài chính ngân hàng, kiểm toán báo cáo quyết toán dự án đầu tư, kiểm toán báo cáo tài chính đơn vị sự nghiệp công lập…

Các cuộc kiểm toán của KTNN đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc vận dụng phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu trong kiểm toán hoạt động. Sự thay đổi này thể hiện rõ nét từ khâu lập kế hoạch chiến lược, kế hoạch trung hạn, lựa chọn chủ đề kiểm toán, tích hợp yếu tố rủi ro vào công tác lập kế hoạch.

Trong đó, ở giai đoạn lập kế hoạch, các cuộc kiểm toán hoạt động đã thể hiện tính chặt chẽ và logic, xác định được các rủi ro cốt lõi và liên kết chúng với các nội dung kiểm toán trọng tâm, giúp tối ưu hóa nguồn lực.

Trong giai đoạn thực hiện, các đoàn kiểm toán đã tập trung vào những vấn đề có rủi ro cao và phát hiện ra nhiều sai sót, vi phạm nghiêm trọng. Kết quả này được thể hiện rõ qua việc lượng hóa được những thất thoát tài chính và các sai phạm trong quản lý, sử dụng tài sản công, tài chính công.

Trong giai đoạn lập báo cáo, kết quả kiểm toán đã làm rõ các phát hiện dựa trên rủi ro và trọng yếu; các kiến nghị không chỉ xử lý sai phạm mà còn đề xuất các giải pháp vĩ mô, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách.

ThS. Ngô Thị Ngọc Tú đánh giá, mặc dù đã đạt được những thành tựu đáng kể, việc áp dụng phương pháp này vẫn còn một số hạn chế cần được cải thiện. Cụ thể, trong giai đoạn lập kế hoạch, các kế hoạch vẫn thiếu các ngưỡng trọng yếu cụ thể (cả định lượng và định tính) và việc liên kết giữa rủi ro với các thủ tục kiểm toán chi tiết chưa được thể hiện rõ ràng. Điều này có thể gây khó khăn cho việc phân bổ nguồn lực và đánh giá phát hiện. Giai đoạn thực hiện kiểm toán hoạt động còn một số hạn chế, do thiếu các công cụ công nghệ, thời gian, nhân sự và cơ chế phối hợp hiệu quả.

Từ những thực trạng nêu trên, Ban đề tài tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu trong kiểm toán hoạt động để đề xuất hướng vận dụng hiệu quả trong kiểm toán hoạt động của KTNN.

Đánh giá cao nỗ lực nghiên cứu của Ban Đề tài, Hội đồng nghiệm thu cho rằng, Đề tài đã phân tích thực trạng vận dụng phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu trong các giai đoạn của quy trình kiểm toán hoạt động, chỉ ra các hạn chế, nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp vận dụng phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu trong kiểm toán hoạt động.

Kết quả nghiên cứu của Đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình xây dựng hướng dẫn nghiệp vụ kiểm toán hoạt động, đặc biệt trong công tác lập kế hoạch kiểm toán, lựa chọn chủ đề kiểm toán và xác định trọng tâm kiểm toán.

Để hoàn thiện Đề tài, các thành viên Hội đồng nghiệm thu đã đưa ra nhiều góp ý, gợi mở cho Ban Đề tài tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện Đề tài.

TS. Phạm Tiến Dũng - Phó Kiểm toán trưởng KTNN khu vực I - đề nghị Ban Đề tài làm sắc nét hơn sự khác biệt về bản chất của "trọng yếu" trong kiểm toán hoạt động so với kiểm toán tài chính. Đối với kiểm toán hoạt động, trọng yếu không chỉ là con số tiền tệ mà là tác động xã hội, sự cải thiện về quản lý và tính nhạy cảm chính trị.

Ngoài ra, Ban Đề tài bổ sung các nội dung về danh mục và số lượng tài liệu/ hồ sơ kế hoạch kiểm toán đã rà soát; tiêu chí chọn mẫu; bảng mô tả mẫu; Bộ tiêu chí đánh giá “mức độ vận dụng rủi ro - trọng yếu” trong các kế hoạch/đề cương; quy trình mã hóa và tổng hợp…

TS. Đặng Thị Hoàng Liên - Phó Vụ trưởng Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán - lưu ý, Ban Đề tài bổ sung các chuẩn mực, hướng dẫn của INTOSAI vào phần nghiên cứu quốc tế; bổ sung các Chuẩn mực KTNN và hướng dẫn phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu các lĩnh vực; Hướng dẫn kiểm toán hoạt động, các tài liệu giảng dạy về kiểm toán hoạt động vào phần nghiên cứu trong nước.

Phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro là phương pháp hiện đại và hợp với xu thế hoạt động kiểm toán hiện nay, trong đó tập trung vào việc phân tích và quản lý các dạng rủi ro khác nhau có thể dẫn đến sai sót trọng yếu. Trong phương pháp tiếp cận này, các kiểm toán viên hướng sự quan tâm của mình vào những nội dung có tiềm ẩn rủi ro chủ yếu mà có thể chứa đựng sai sót trọng yếu. Nhóm nghiên cứu cần làm rõ các nhân tố tác động tới phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu trong kiểm toán hoạt động để làm cơ sở cho việc đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho phù hợp.

Phát biểu kết luận cuộc họp, ThS. Vương Nguyên Lượng - Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu - đề nghị Ban Đề tài tiếp thu tối đa ý kiến của Hội đồng, lược bỏ bớt các nội dung trung lặp, chưa thật sự sát với nội dung, đảm bảo tính cân đối giữa các chương. Các nghiên cứu cần làm rõ khoảng trống pháp lý, bổ sung minh chứng định lượng trong phần đánh giá thực trạng, cụ thể hóa các giải pháp để đảm bảo tính khả thi khi áp dụng vào thực tiễn.

Hiện nay, KTNN đang chuyển đổi từ mô hình kiểm toán truyền thống sang cách kiểm toán hiện đại, áp dụng công nghệ, phân tích dữ liệu lớn, chuyển đổi từ phát hiện đơn lẻ sang đánh giá mang tính hệ thống. Như vậy, trong phần giải pháp, Ban Đề tài cần bổ sung các nội dung này và những giá trị mà việc vận dụng phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu mang lại cho cuộc kiểm toán hoạt động, từ đó nâng cao chất lượng kiểm toán - ThS. Vương Nguyên Lượng khuyến nghị.

Hội đồng nghiệm thu đánh giá Đề tài xếp loại Khá./.

THÙY LÊ