Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho đại học công lập: Vướng do thiếu đồng bộ pháp luật
Kinh tế - Ngày đăng : 22:51, 02/04/2026
Ưu đãi thuế đã sẵn sàng nhưng luật chuyên ngành "bỏ ngỏ" khái niệm
Theo lộ trình cải cách hệ thống thuế, Luật Thuế TNDN năm 2025 (Điều 15) và Nghị định số 320/2025/NĐ-CP ngày 15/12/2025 của Chính phủ đã quy định cụ thể các trường hợp được miễn, giảm thuế. Trong đó, một nội dung quan trọng là việc miễn thuế TNDN cho các cơ sở giáo dục đại học công lập hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. Đây được coi là cú hích lớn để các trường đại học công lập có thêm nguồn lực tài chính, tập trung tái đầu tư cho đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Tuy nhiên, nghịch lý đang xảy ra khi việc áp dụng các quy định miễn thuế này đang rơi vào tình trạng vướng mắc nghiêm trọng. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ sự thiếu hụt định danh pháp lý trong các luật chuyên ngành về giáo dục.
Cụ thể, qua đối chiếu từ Luật Giáo dục đại học năm 2012, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2018 (Luật số 34) cho đến Luật Giáo dục đại học mới nhất năm 2025 (Luật số 125/2025/QH15), hệ thống pháp luật giáo dục vẫn chưa có quy định xác định rõ khái niệm thế nào là "cơ sở giáo dục đại học công lập hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận".
Trong khi Luật số 34/2018/QH14 đã có định nghĩa rất chi tiết về cơ sở giáo dục đại học tư thục hoạt động không vì lợi nhuận (với các tiêu chí như: nhà đầu tư cam kết không rút vốn, không hưởng lợi tức, lợi nhuận tích lũy thuộc sở hữu chung không phân chia...), thì đối với khối công lập, luật chỉ quy định chung là "do Nhà nước đầu tư, bảo đảm điều kiện hoạt động và là đại diện chủ sở hữu".
Điểm nghẽn trong thực thi chính sách
Sự "vênh" nhau giữa Luật Thuế và Luật Giáo dục đại học đã tạo ra những rào cản thực tế:
Cơ quan thuế thiếu căn cứ xét duyệt, vì Luật Giáo dục đại học không đưa ra tiêu chí nhận diện hoặc quy trình công nhận đơn vị công lập "không vì lợi nhuận" nên cơ quan thuế không có cơ sở pháp lý để xác nhận đối tượng được miễn thuế theo quy định tại Điều 15 Luật Thuế TNDN năm 2025.
Sự bình đẳng giữa các loại hình bị ảnh hưởng: Luật Giáo dục đại học khẳng định các loại hình cơ sở giáo dục đại học bình đẳng trước pháp luật. Tuy nhiên, việc các đơn vị tư thục có hành lang pháp lý rõ ràng để được công nhận "không vì lợi nhuận", trong khi đơn vị công lập lại "bị bỏ quên" khái niệm này trong luật chuyên ngành đang tạo ra sự bất đối xứng trong việc thụ hưởng ưu đãi thuế.
Khó khăn cho công tác kiểm toán và quản lý: Việc thiếu tiêu chí cụ thể khiến việc đánh giá tính tuân thủ và minh bạch trong báo cáo tài chính của các trường đại học trở nên phức tạp, do trạng thái pháp lý của đơn vị chưa được định nghĩa tương thích giữa luật thuế và luật giáo dục.
Cần giải pháp đồng bộ
Để các chính sách ưu đãi thuế thực sự đi vào thực tế, việc bổ sung các quy định hướng dẫn là yêu cầu cấp thiết. Các chuyên gia cho rằng, cần sớm có văn bản quy định chi tiết hoặc sửa đổi bổ sung Luật Giáo dục đại học nhằm làm rõ khái niệm, tiêu chí và quy trình công nhận cơ sở giáo dục đại học công lập hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.
Chỉ khi có sự thống nhất về "ngôn ngữ pháp lý" giữa Luật Thuế TNDN và Luật Giáo dục đại học, các trường đại học công lập mới có thể thực hiện đầy đủ quyền tự chủ về tài chính và tài sản, từ đó huy động hiệu quả các nguồn lực để phát triển bền vững theo đúng chủ trương xã hội hóa giáo dục của Nhà nước./.