Quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024: Kiểm toán nhà nước kiến nghị xử lý hơn 41.200 tỷ đồng và 129,2 triệu USD
Kiểm toán - Ngày đăng : 06:27, 09/04/2026
Lập, giao dự toán chưa sát thực tế
Đánh giá về công tác lập và giao dự toán năm 2024, kết quả kiểm toán của KTNN chỉ ra, một số địa phương lập dự toán chưa đủ, chưa bao quát hết nguồn thu. Ước thực hiện một số chỉ tiêu thu năm 2023 làm cơ sở xây dựng dự toán năm 2024 còn chưa sát thực tế; lập dự toán thu nội địa chưa bảo đảm tính tích cực, thậm chí thấp hơn ước thực hiện năm 2023; chưa phù hợp với tốc độ tăng thu NSNN trên địa bàn hoặc tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2021-2025. “Cả nước lập dự toán tăng 3,38% so với ước thực hiện, chưa bảo đảm tỷ lệ tăng từ 5-7% theo Chỉ thị số 21/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ” - báo cáo của KTNN nêu rõ.
Đối với dự toán chi NSNN, kết quả kiểm toán cho thấy việc hướng dẫn xây dựng dự toán còn chậm; lập dự toán chi giáo dục - đào tạo và dạy nghề, khoa học - công nghệ mới chỉ thể hiện chỉ tiêu chi thường xuyên, chưa thể hiện chỉ tiêu chi đầu tư, dẫn đến chưa đánh giá được việc bảo đảm tỷ lệ theo quy định. Giao dự toán chi đầu tư phát triển chưa kiên quyết loại bỏ những dự án chưa thật sự cần thiết, cấp bách, dẫn đến phải điều chỉnh trong năm 2024; chưa làm rõ khả năng thực hiện, hoàn thành đối với các dự án khởi công mới sau năm 2025.
Một số Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương hoàn chỉnh dự kiến kế hoạch đầu tư công chậm, thông tin chưa chính xác, đầy đủ; chưa phân bổ hoặc chậm phân bổ, phân bổ chưa chi tiết ngay từ đầu năm, chưa bảo đảm thứ tự ưu tiên; phân bổ không phù hợp khả năng thực hiện, dẫn đến phải điều chỉnh, kéo dài, cắt giảm hoặc hủy bỏ kế hoạch vốn…
Đối với dự toán chi thường xuyên cũng tái diễn tình trạng lập chậm; chưa đầy đủ nội dung, nguồn kinh phí; không đúng chế độ, định mức, chưa sát thực tế; chưa lập dự toán chi tạo nguồn cải cách tiền lương; phân bổ, giao, điều chỉnh dự toán chậm hoặc không phân bổ hết, điều chỉnh nhiều lần…
Thu vượt dự toán nhưng vi phạm về thuế vẫn phổ biến
Theo KTNN, năm 2024, tổng thu cân đối NSNN đạt 2.057.544 tỷ đồng, bằng 121% dự toán giao, vượt 356.459 tỷ đồng, tăng 16,2% so với năm 2023. Tuy nhiên, xét về cơ cấu, tính bền vững của nguồn thu chưa bảo đảm.
Trong đó, thu nội địa vượt 19,3% dự toán giao, chiếm 83,7% tổng thu NSNN - vẫn thấp hơn mức bình quân 85-86% theo Nghị quyết của Quốc hội. Nếu loại trừ các khoản thu không được giao dự toán từ đầu năm, thu đột biến và nộp trước (tổng 37.240 tỷ đồng), thì thu nội địa thực chất chỉ vượt 16,7% dự toán.
Thu từ dầu thô vượt 27,5% dự toán do giá dầu tăng 22,8% so với thời điểm lập dự toán (tăng 16 USD/thùng). Thu cân đối từ xuất nhập khẩu vượt 33,3% dự toán, chiếm 13,2% tổng thu NSNN, nhưng một phần do chi hoàn thuế giá trị gia tăng chỉ đạt 90,9% dự toán. Đây là năm thứ ba liên tiếp hoàn thuế giá trị gia tăng không đạt kế hoạch.
Đáng chú ý, tình trạng hạch toán, kê khai thiếu doanh thu, xác định sai chi phí và các khoản thu khác dẫn đến tính thiếu các loại thuế, phí, lệ phí… vẫn diễn ra tại các đơn vị được kiểm toán. KTNN xác định số phải nộp NSNN tăng thêm 3.875 tỷ đồng.
Công tác quản lý thu đối với hộ kinh doanh chưa đầy đủ, chính xác; chưa kịp thời xử lý các trường hợp người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký; còn chậm trong rà soát, xử lý hồ sơ kê khai thuế quá hạn trên 90 ngày… Việc rà soát, xác minh thông tin đối với hoạt động kinh doanh trên sàn thương mại điện tử còn chậm. KTNN xác nhận, tổng số nợ thuế do cơ quan thuế quản lý đến ngày 31/12/2024 là 204.489,5 tỷ đồng, tăng 10,5% so với năm 2023, chiếm 11,86% tổng thu nội địa.
Đầu tư công - giải ngân thấp, nợ xây dựng cơ bản thiếu kiểm soát
Một nội dung đáng chú ý trong Báo cáo kiểm toán quyết toán NSNN năm 2024 là những hạn chế, bất cập trong công tác phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục tái diễn.
Theo Báo cáo, chi đầu tư phát triển năm 2024 quyết toán 720.862 tỷ đồng, bằng 106,4% dự toán, chiếm 33,6% tổng chi NSNN. Tuy nhiên, hiệu quả giải ngân còn nhiều vấn đề.
Trong đó, nguồn vốn năm 2023 được phép kéo dài giải ngân sang năm 2024 là 59.458,4 tỷ đồng, nhưng thực tế chỉ giải ngân được 40.464,9 tỷ đồng (đạt 68%); cá biệt có 40 dự án với số vốn 435,11 tỷ đồng nhưng không giải ngân được.
Theo báo cáo kiểm toán, tổng số chi chuyển nguồn năm 2024 sang năm 2025 lên tới 1.439.178 tỷ đồng, bằng 40,1% tổng chi NSNN, tăng cả về số tuyệt đối lẫn tương đối so với năm 2023. Nếu loại trừ các khoản cải cách tiền lương và nguồn tăng thu, tiết kiệm, vẫn còn 502.897 tỷ đồng chuyển nguồn, tăng 28.289 tỷ đồng.
Đối với nguồn vốn năm 2024 kéo dài sang năm 2025, một số địa phương thực hiện khi chưa đủ cơ sở pháp lý, chưa đúng thẩm quyền. Điển hình như TP. Hà Nội kéo dài 55 dự án với tổng vốn 1.267,39 tỷ đồng chưa được chứng minh thuộc trường hợp được phép. Các địa phương như Đắk Nông (cũ), Thanh Hóa, Quảng Bình (cũ), Quảng Trị, Long An (cũ), Khánh Hòa, Hà Tĩnh chưa nộp trả ngân sách trung ương số vốn không được phép kéo dài, với tổng số tiền 251,04 tỷ đồng.
Đặc biệt, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư thấp, bình quân cả nước đạt 81,8%; một số Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương có tỷ lệ rất thấp, thậm chí có đơn vị hai năm liên tiếp dưới 30%. Một số dự án quan trọng quốc gia không đạt mục tiêu giải ngân đề ra.
Tỷ lệ giải ngân vốn ODA cũng rất thấp (51,8%), trong đó có Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương không giải ngân được vốn (như: Bộ Xây dựng, Bộ Y tế, tỉnh Bình Dương (cũ), Lâm Đồng).
Công tác quyết toán dự án hoàn thành còn nhiều thiếu sót với 11.615 dự án chậm quyết toán; 13 Bộ, cơ quan Trung ương và 6 địa phương chậm gửi báo cáo quyết toán vốn đầu tư công.
Về nợ đọng XDCB, KTNN cho biết theo Nghị quyết số 132/2024/QH15 và Nghị quyết số 223/2025/QH15, Chính phủ phải báo cáo Quốc hội tình hình xử lý nợ, nhưng đến thời điểm kiểm toán vẫn chưa thực hiện được do các Bộ, ngành, địa phương chưa gửi báo cáo đúng hạn.
Đáng chú ý, đến ngày 31/12/2024, một số đơn vị vẫn còn nợ đọng XDCB và tiếp tục phát sinh nợ mới; trong xây dựng dự toán, chưa ưu tiên bố trí vốn xử lý dứt điểm.
Một bất cập khác là đến hết năm 2024 còn 7.328 tỷ đồng vốn ứng trước chưa được bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn để thu hồi. Nhiều Bộ, địa phương không giải ngân hết vốn nhưng không chủ động điều chuyển, dẫn đến phải hủy dự toán. Tình trạng tạm ứng kéo dài chưa thu hồi vẫn phổ biến, với hơn 11.400 tỷ đồng tại 45 địa phương.
Từ kết quả kiểm toán, KTNN kiến nghị xử lý 41.248,7 tỷ đồng và 129,2 triệu USD (tăng thu NSNN 4.672,7 tỷ đồng; giảm chi NSNN 17.126 tỷ đồng và 1,73 triệu USD; kiến nghị khác 19.450 tỷ đồng và 127,5 triệu USD). Đồng thời, đề nghị Chính phủ rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới 166 văn bản (gồm 1 Luật, 11 Nghị định, 2 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 18 Thông tư và 134 văn bản khác) không còn phù hợp./.
Theo chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 09/4, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, sẽ trình Quốc hội Tờ trình đề nghị phê chuẩn quyết toán NSNN năm 2024; Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa trình bày Báo cáo kiểm toán; Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính trình bày Báo cáo thẩm tra. Sau đó, Quốc hội thảo luận tại Tổ về các nội dung này.