“Gỡ nút thắt” trong xử lý trụ sở công dôi dư: Cần sự vào cuộc của Kiểm toán nhà nước

Thưa ông, việc xử lý trụ sở dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn bộ máy là một trong những vấn đề cử tri và nhân dân đặc biệt quan tâm. Qua thực tiễn theo dõi, giám sát, ông đánh giá như thế nào về việc giải quyết vấn đề này thời gian qua?

Thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025, chúng ta đã tinh giản nhiều Bộ, cơ quan ngang Bộ, các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan thuộc khối Đảng, Mặt trận Tổ quốc … ở Trung ương; giảm 29 đơn vị hành chính cấp tỉnh; kết thúc hoạt động 696 đơn vị hành chính cấp huyện; giảm số lượng đơn vị hành chính cấp xã từ khoảng 10.035 xuống còn 3.321 đơn vị để hình thành các "xã lớn", "phường mới".

Sau sắp xếp, việc cải thiện công tác quản lý, sử dụng tài sản công là một trong những nội dung quan trọng được các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội rất quan tâm, chỉ đạo quyết liệt; cử tri và nhân dân các địa phương cũng có rất nhiều ý kiến đề xuất, kiến nghị xung quanh vấn đề này.

Theo Nghị quyết Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá XV đã yêu cầu Chính phủ “đánh giá toàn diện về hiện trạng tài sản công của các cơ quan, tổ chức thuộc diện sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn tổ chức bộ máy. Có kế hoạch tổng thể, đồng bộ trong việc quản lý, sử dụng, chuyển giao trụ sở làm việc sau tinh gọn tổ chức bộ máy... bảo đảm tất cả tài sản dôi dư được sử dụng hiệu quả, tránh tình trạng bỏ hoang hoặc sử dụng không đúng mục đích, kém hiệu quả”.

Theo Báo cáo của Chính phủ, cả nước đã hoàn thành xử lý trên 21.200 cơ sở; trong đó, 570 cơ sở được bố trí cho lĩnh vực y tế; trên 2.600 cơ sở được bố trí cho giáo dục và đào tạo; trên 2.100 cơ sở cho thiết chế văn hóa, thể thao; trên 400 cơ sở cho các mục đích công cộng khác; gần 8.000 cơ sở tiếp tục được bố trí làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp.

Thực hiện nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ đã quyết liệt chỉ đạo, hướng dẫn các Bộ, ngành, địa phương xây dựng phương án bố trí, sắp xếp, xử lý tài sản công khi sắp xếp, tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính và xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, nhiều giải pháp cụ thể đã được triển khai theo thẩm quyền để sắp xếp, bố trí, xử lý trụ sở, nhà, đất công, đặc biệt là các cơ sở nhà, đất dôi dư nhằm tránh lãng phí, xuống cấp, thiệt hại.

Tuy nhiên, qua rà soát thông tin giám sát và qua ý kiến của cử tri tại một số địa phương cho thấy, vẫn còn tình trạng nhiều cơ sở nhà đất dôi dư phải tiếp tục xử lý do chưa thể đưa vào khai thác, sử dụng dẫn đến hư hỏng, xuống cấp, gây lãng phí nguồn lực. Thực tế này đặt ra vấn đề yêu cầu cấp bách là phải sớm có cơ chế, chính sách giải quyết, khắc phục một cách triệt để, toàn diện.

Theo ông, nguyên nhân nào dẫn đến việc xử lý tài sản trụ sở dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn bộ máy hiện còn khó khăn, bất cập như vậy?

Thực tiễn cho thấy, dù Chính phủ đã tăng cường phân cấp, phân quyền theo đúng phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” nhưng tổng hợp thông tin sơ bộ vẫn nổi lên không ít vướng mắc, bất cập. Điển hình như, nhiều cơ sở nhà, đất thiếu hồ sơ pháp lý. Các cơ sở nhà đất dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đơn vị hành chính phần lớn có mục đích sử dụng không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt nên việc chuyển đổi cũng có những khó khăn.

Bên cạnh đó, nhiều trụ sở cũ trước khi sáp nhập không phù hợp với tính chất, đặc điểm, quy mô trụ sở đơn vị hành chính mới. Trong khi đó, việc chuyển đổi công năng cho các hoạt động khác cũng không hề thuận lợi về quy định, trình tự, thủ tục… Chưa kể, các quy định pháp luật hiện hành về đất đai, quản lý và sử dụng tài sản công, các quy định về chuyển đổi mục đích sử dụng; việc cho phép thay đổi chức năng, công năng của tài sản công; công tác định giá, đấu giá đấu thầu… không đủ chi tiết để điều chỉnh bao quát hết các tình huống, trường hợp cụ thể, giúp các địa phương mạnh dạn “áp dụng pháp luật” để tự quyết và tự chịu trách nhiệm một cách hiệu quả và an toàn.

Vì vậy, tôi cho rằng, rất cần thiết phải rà soát, đánh giá toàn diện thực trạng, nguyên nhân, từ đó đề xuất cơ chế đặc thù cũng như xây dựng kế hoạch tổng thể, đồng bộ để sớm xử lý, quản lý, sử dụng cơ sở nhà đất còn dôi dư sau tinh gọn, sáp nhập, không để các tài sản này tiếp tục hư hỏng, xuống cấp, lãng phí.

Vậy ông có đề xuất gì về cơ chế đặc thù để giải quyết hiệu quả việc xử lý các tài sản dôi dư này?

Nhìn nhận khách quan, để sắp xếp, xử lý một khối tài sản lớn, đa dạng về đặc điểm và có phạm vi rộng trên toàn quốc là công việc hết sức khó khăn. Do vậy, để ban hành cơ chế xử lý hiệu quả, ngoài sự quyết liệt của Trung ương trong nhận diện những khó khăn, vướng mắc ở tầm hệ thống, tổng thể còn cần sự quan tâm, quyết tâm của các Bộ, ngành, cơ quan, đơn vị, địa phương trong việc đề xuất, kiến nghị những khó khăn, vướng mắc trực tiếp, cụ thể, thực tiễn, khách quan ở chính cơ quan, đơn vị mình quản lý, phụ trách.

Đặc biệt, tôi cho rằng, trong cơ chế xử lý vấn đề này cần có ý kiến đánh giá, xác nhận trung thực, khách quan, chuyên môn sâu của KTNN. Qua đó, KTNN có thể tham gia kiến nghị, đề xuất chính sách đặc thù phù hợp với điều kiện thực tiễn tại các cơ quan, đơn vị, địa phương.

Theo tôi, KTNN nên cân đối tổ chức bổ sung một cuộc kiểm toán chuyên đề nhằm đánh giá, xác nhận, kết luận về thực trạng, kết quả quản lý, sử dụng trụ sở làm việc sau tinh gọn tổ chức bộ máy, trong đó có nội dung bố trí, chuyển đổi trụ sở dôi dư. Trên cơ sở xác định rõ những khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, pháp luật cũng như thực tiễn quản lý, KTNN kiến nghị các cơ chế chính sách tháo gỡ phù hợp hoặc cung cấp thông tin quan trọng, sát thực để các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Trường hợp không đủ điều kiện về nhân lực, nguồn lực và thời gian thực hiện riêng cuộc kiểm toán chuyên đề, KTNN có thể lồng ghép nội dung kiểm toán này trong thực hiện kế hoạch kiểm toán năm. Theo Kế hoạch kiểm toán năm 2026, KTNN sẽ thực hiện kiểm toán 29 Bộ, ngành, cơ quan Trung ương; kiểm toán Báo cáo quyết toán ngân sách địa phương năm 2025 đối với 11 địa phương; kiểm toán ngân sách địa phương và Báo cáo quyết toán ngân sách địa phương năm 2025 đối với 23 địa phương. Như vậy, tại các cuộc kiểm toán này ở các Bộ, ngành, địa phương cụ thể, các đoàn kiểm toán có thể yêu cầu đơn vị được kiểm toán cung cấp thông tin theo đề cương và thực hiện kiểm toán, tổng hợp, lập báo cáo về nội dung này.

Tôi rất kỳ vọng với sự tham gia tích cực, đồng bộ của cả hệ thống chính trị và người dân, trong đó có vai trò của KTNN, những khó khăn vướng mắc trong sắp xếp, bố trí, xử lý trụ sở, nhà, đất công đặc biệt là các cơ sở nhà, đất dôi dư sẽ sớm được khắc phục hiệu quả, nhằm tránh lãng phí nguồn lực công.

Xin trân trọng cảm ơn ông!./.

KIM AN (Thực hiện)