Khai phá “mỏ vàng” du lịch nông thôn

Giàu tiềm năng phát triển

Với lợi thế của nền sinh thái nông nghiệp đa dạng về địa hình, sinh động về hình thức canh tác với nhiều sản vật phong phú và độc đáo, các địa phương, cộng đồng dân cư tại nhiều vùng nông thôn đã chủ động xây dựng các mô hình du lịch nông thôn để tạo nên các điểm đến hấp dẫn.

Đến nay, cả nước đã có hơn 1.300 khu và điểm du lịch do các địa phương quản lý, trong đó, khoảng 70% nằm ở khu vực nông thôn. Đây không chỉ là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển du lịch mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội khi tạo việc làm bền vững tại chỗ cho người dân.

Nhiều mô hình du lịch nông thôn của Việt Nam đã được vinh danh từ các tổ chức uy tín của quốc tế. Trong đó có thể kể đến làng Tân Hóa (Quảng Trị), làng Thái Hải (Thái Nguyên), làng rau Trà Quế (Quảng Nam), thôn Lô Lô Chải (tỉnh Tuyên Quang) và làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn (Lạng Sơn). Đây là những ngôi làng du lịch được UN Tourism (Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc) công nhận là “Best Tourism Villages - Làng du lịch tốt nhất thế giới”.

Điểm chung của các làng du lịch được vinh danh, là sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên, văn hóa và cộng đồng. Du khách khi đến đây không chỉ tham quan, mà còn được trải nghiệm đời sống bản địa, từ canh tác nông nghiệp, chế biến ẩm thực đến tham gia các lễ hội và sinh hoạt văn hóa của người dân địa phương.

Các làng đều phát triển theo mô hình du lịch cộng đồng bền vững, trong đó người dân là chủ thể. Hoạt động du lịch góp phần tạo sinh kế cho cộng đồng, đồng thời thúc đẩy việc gìn giữ kiến trúc truyền thống, trang phục, tiếng nói, nghề thủ công và các giá trị văn hóa bản địa.

“Những sản phẩm du lịch này không chỉ phản ánh đặc trưng văn hóa và sinh thái nông nghiệp của từng vùng miền mà còn được khai thác một cách có định hướng, chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu tham quan và trải nghiệm của nhiều nhóm đối tượng du khách” - bà Nguyễn Thị Hồng Thúy- Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ cho biết.

Đặc biệt, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, với nhiều mô hình làng kiểu mẫu, gắn với Chương trình sản phẩm OCOP đã tạo thêm những nguồn lực thuận lợi để phát triển du lịch nông thôn. 

Với nền tảng sẵn có là Chương trình OCOP với gần 18.000 sản phẩm OCOP được công nhận, Bộ sẽ tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm để sản phẩm OCOP không chỉ là câu chuyện của nông sản, mà là hướng đi cho phát triển kinh tế nông thôn đa giá trị, gắn kết sản xuất, du lịch, đặc biệt là du lịch nông thôn.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam

Xác định vai trò quan trọng của du lịch nông thôn, thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để thúc đẩy phát triển loại hình du lịch giàu tiềm năng này.

Ông Nguyễn Minh Tiến - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, trong bối cảnh toàn cầu hướng mạnh mẽ tới tăng trưởng xanh và cam kết Net Zero vào năm 2050, du lịch nông thôn không chỉ là động lực phát triển nông nghiệp mà còn là nền tảng kiến tạo môi trường sống xanh cho cộng đồng, đặc biệt là qua đó giúp tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng nông thôn. 

Cần cơ chế thúc đẩy phát triển du lịch nông thôn

Trên cơ sở chủ trương, định hướng của Trung ương, cùng sự vào cuộc của địa phương và cộng đồng dân cư, doanh nghiệp, hoạt động du lịch nông thôn đã đạt được nhiều kết quả bước đầu khả quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều rào cản khiến loại hình du lịch này chưa thể bứt phá theo kỳ vọng.

Phát triển du lịch nông nghiệp và nông thôn hiện nay đang dần trở thành xu hướng phổ biến trên thế giới. Tổ chức du lịch thế giới nêu thống kê, lượng du khách tham gia các hình thức du lịch nông thôn chiếm khoảng 10% thị trường du lịch toàn cầu, với doanh thu khoảng 30 tỷ USD/năm. Tỷ lệ tăng hàng năm từ 10 - 30%, trong khi du lịch truyền thống (nghỉ dưỡng, tham quan, vui chơi giải trí, hội họp) chỉ tăng trung bình 4%/năm.

Bà Nguyễn Thị Lan Hương (Viện Nghiên cứu Phát triển du lịch) cho biết, các văn bản quy định hướng dẫn cụ thể về loại hình farmstay cũng như du lịch nông nghiệp nói chung như các Luật và văn bản hướng dẫn thi hành Luật như: Luật Du lịch, Luật Đất đai, Luật Lâm nghiệp, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường... còn nhiều vấn đề chưa thống nhất, chưa thực sự tạo môi trường kinh doanh thông thoáng cho người dân địa phương tham gia vào hoạt động du lịch...

“Việc thiếu các quy định quản lý, hướng dẫn đã khiến các địa phương lúng túng, gặp khó khăn trong công tác quản lý, kể cả trong khuyến khích phát triển farmstay cũng như xử lý vi phạm đối với loại hình kinh doanh này nói riêng và du lịch nông thôn nói chung” - bà Hương cho biết; đồng thời mong muốn các cơ quan sớm có giải pháp đối với vấn đề này.

Trong khi đó, tại nhiều địa phương, công tác quy hoạch, bảo tồn các làng nghề truyền thống nông nghiệp chưa gắn với du lịch, chưa được đề cập trực tiếp trong các kế hoạch phát triển kinh tế hàng hóa. 

Nhận thức được vai trò và xu thế phát triển của du lịch nông thôn, Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 xác định: Đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp và nông thôn. Trong đó nhấn mạnh ưu tiên, đó là thúc đẩy phát triển các sản phẩm du lịch liên quan đến nông nghiệp, dịch vụ du lịch gắn với cảnh quan nông thôn, văn hóa cộng đồng. Chiến lược cũng đề ra một số giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy phát triển du lịch nông thôn.

“Định hướng này đang được ngành du lịch cụ thể hóa thông qua các chương trình làm việc, hợp tác với địa phương, doanh nghiệp. Trước mắt là tập trung nguồn lực phát triển các làng du lịch đã được công nhận rộng rãi” - Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh cho biết.

Để du lịch nông nghiệp, nông thôn có thể “cất cánh”, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký kết Chương trình phối hợp trong phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn hiệu quả và bền vững giai đoạn 2024 - 2030. Thông qua hoạt động hợp tác, 2 Bộ sẽ hỗ trợ doanh nghiệp, địa phương phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới.

Chủ tịch Hội Du lịch cộng đồng Việt Nam Phạm Hải Quỳnh cho rằng, để tránh cách làm manh mún, nhỏ lẻ, chúng ta cần đổi mới tư duy quy hoạch nông thôn, đặc biệt tại các vùng có tiềm năng du lịch gắn với giá trị văn hóa bản địa. Theo đó, cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn sản phẩm và dịch vụ du lịch theo hướng nâng cao trải nghiệm đích thực về con người và thiên nhiên là điều cần phải sớm thực hiện; đồng thời kết hợp nâng cao năng lực quản lý điểm đến và hạ tầng nông thôn để đáp ứng nhu cầu phát triển, thích ứng với biến đổi khí hậu. 

Đồng thời, xây dựng cơ chế chính sách hướng tới việc thúc đẩy phát triển các sản phẩm du lịch liên quan đến nông nghiệp, dịch vụ du lịch gắn với cảnh quan nông thôn, văn hóa cộng đồng, tăng trải nghiệm, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế du lịch tại các vùng nông nghiệp, gắn với nông thôn và nông dân.

Bên cạnh việc tháo gỡ rào cản về chính sách, bổ sung cơ chế phù hợp cho loại hình du lịch cộng đồng, các chuyên gia cũng cho rằng, cơ quan chức năng cần lồng ghép, tổ chức hoạt động xúc tiến, quảng bá các điểm đến, sản phẩm du lịch nông thôn trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh kết nối, hỗ trợ cộng đồng nông thôn làm du lịch nông nghiệp, nông thôn thông qua các doanh nghiệp lữ hành; hình thành các “điểm đến vệ tinh” với các trung tâm du lịch lớn nhằm lan tỏa những điểm đến ở nông thôn, đặc biệt là đối với khách du lịch quốc tế./.

N.LỘC