Kích hoạt mạnh hơn các động lực cho tăng trưởng hai con số

Chủ động chính sách tài khóa trong bối cảnh biến động

Những tháng đầu năm 2026, kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro, đặc biệt là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến giá năng lượng biến động mạnh, tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất và mặt bằng giá trong nước. Trong bối cảnh đó, tăng trưởng của Việt Nam chịu ảnh hưởng nhất định và chưa đạt kịch bản đề ra.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi, Chính phủ đã nhanh chóng xác định đây là tình huống cần phản ứng chính sách kịp thời, với tinh thần chủ động và linh hoạt. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã tham mưu triển khai đồng bộ các giải pháp tài khóa nhằm ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ sản xuất, kinh doanh.

Các công cụ thuế được điều hành linh hoạt, từ thuế bảo vệ môi trường, thuế nhập khẩu đến thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với một số mặt hàng thiết yếu, nhất là xăng dầu. Đồng thời, việc sử dụng ngân sách nhà nước và Quỹ bình ổn giá để điều tiết thị trường cũng được triển khai kịp thời, góp phần kiểm soát đà tăng giá nhiên liệu.

Những giải pháp này giúp giảm áp lực chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, qua đó hạn chế tác động lan tỏa đến lạm phát và đời sống người dân. Quan trọng hơn, chúng cho thấy chính sách tài khóa đang được vận hành theo hướng bám sát diễn biến thị trường.

Tại Họp báo quý I của Bộ Tài chính chiều 09/4, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện các kịch bản điều hành, bảo đảm phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, nhằm giữ vững ổn định vĩ mô và tạo dư địa cho tăng trưởng.

Chiều 09/4, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trình bày Báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước năm 2025... Thủ tướng nhấn mạnh 12 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm của Chính phủ cho những tháng cuối năm 2026, trong đó đặc biệt đề cao yêu cầu thống nhất tư duy, nhận thức, khát vọng và hành động để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số.

Áp lực tăng trưởng dồn vào các quý sau

Theo số liệu của Bộ Tài chính, tăng trưởng GDP quý I/2026 ước đạt 7,83% so với cùng kỳ năm trước. Dù thấp hơn kịch bản đề ra, đây vẫn là mức tăng tích cực trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều bất ổn.

Xét theo khu vực, công nghiệp - xây dựng tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt với mức tăng gần 9%, trong khi dịch vụ duy trì đà phục hồi và nông nghiệp tăng trưởng ổn định. Ở cấp địa phương, nhiều địa phương đạt mức tăng trưởng khá, thậm chí có nơi đạt hai con số, cho thấy các cực tăng trưởng vẫn được duy trì.

Tuy nhiên, các chỉ số về ngân sách phần nào phản ánh rõ hơn những áp lực hiện hữu. Lũy kế thu ngân sách nhà nước quý I ước đạt 829.400 tỷ đồng, tăng 11,4% so với cùng kỳ, trong đó thu nội địa vẫn là trụ cột. Dù vậy, tốc độ tăng thu đã chậm lại đáng kể so với năm trước, cho thấy sức chống chịu của khu vực sản xuất, kinh doanh đang chịu thử thách.

Đáng chú ý, thu từ dầu thô giảm do biến động giá thế giới, trong khi thu từ xuất nhập khẩu chưa tạo được đột phá. Những yếu tố này cho thấy dư địa tăng trưởng và nguồn thu ngân sách không còn quá dồi dào như giai đoạn trước.

Trong bối cảnh đó, để đạt mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% trong năm 2026, các quý còn lại phải đạt mức tăng trưởng cao hơn đáng kể. Theo các kịch bản cập nhật, tăng trưởng quý II, III và IV đều cần tiệm cận hoặc đạt hai con số. Điều này đồng nghĩa với việc áp lực điều hành sẽ gia tăng rõ rệt trong thời gian tới.

Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì đà phục hồi mà còn phải tạo được những “cú hích” đủ mạnh để nâng tốc tăng trưởng trong ngắn hạn, đồng thời củng cố nền tảng cho trung và dài hạn.

Khơi thông động lực tăng trưởng, tạo “cú hích” cho các quý cuối năm

Bà Đỗ Thị Ngọc - Phó Cục trưởng Cục Thống kê - cho biết, tăng trưởng kinh tế hiện vẫn dựa chủ yếu vào ba động lực truyền thống: sản xuất - xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng nội địa. Đây là những trụ cột quan trọng, nhưng cũng bộc lộ giới hạn khi chịu tác động lớn từ bên ngoài.

Trong đó, khu vực công nghiệp - xây dựng tiếp tục là động lực chính, song phụ thuộc nhiều vào thị trường xuất khẩu. Tiêu dùng nội địa đã có dấu hiệu cải thiện nhưng chưa thực sự bứt phá, trong khi đầu tư tư nhân vẫn còn thận trọng.

Các động lực mới như kinh tế số, đổi mới sáng tạo hay chuyển đổi xanh đã được thúc đẩy nhưng cần thêm thời gian để phát huy hiệu quả rõ nét. Do đó, trong ngắn hạn, việc kích hoạt mạnh hơn các động lực hiện hữu vẫn là ưu tiên hàng đầu.

Trước hết, đầu tư công tiếp tục được xác định là “vốn mồi” quan trọng. Việc đẩy nhanh giải ngân, đặc biệt đối với các dự án trọng điểm quốc gia, không chỉ tạo hiệu ứng lan tỏa mà còn trực tiếp đóng góp vào tăng trưởng. Điểm mấu chốt là phải tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục, đất đai, giải phóng mặt bằng để đưa vốn vào nền kinh tế nhanh hơn.

Cùng với đó, chính sách tài khóa sẽ tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ doanh nghiệp, thông qua các giải pháp giảm chi phí, cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số. Việc tăng cường quản lý thu, chống thất thu cũng giúp củng cố nguồn lực cho ngân sách trong bối cảnh áp lực gia tăng.

Thu hút đầu tư nước ngoài được định hướng theo chiều sâu, gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tái đầu tư, cũng như thu hút các quỹ đầu tư quốc tế, đang được nghiên cứu nhằm mở rộng nguồn lực cho tăng trưởng.

Bên cạnh đó, việc thực hành tiết kiệm chi thường xuyên, linh hoạt trong phát hành trái phiếu Chính phủ sẽ góp phần tăng nguồn lực cho đầu tư phát triển. Những định hướng mới như sàn giao dịch tài sản số hay thị trường tín chỉ carbon cũng mở ra không gian tăng trưởng mới, dù cần thời gian để phát huy hiệu quả.

Trong bối cảnh thách thức đan xen, mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là áp lực mà còn là động lực thúc đẩy cải cách mạnh mẽ hơn. Khi chính sách được điều hành linh hoạt, các nguồn lực được khơi thông và các động lực tăng trưởng được kích hoạt đúng hướng, nền kinh tế có cơ sở để tăng tốc trong các quý cuối năm, hướng tới hoàn thành mục tiêu đã đề ra./.

THÙY ANH