Đổi mới tư duy, quyết liệt hành động để nâng cao hiệu quả tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp

Tuyển sinh tăng nhưng còn nhiều “điểm nghẽn”

Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Phạm Vũ Quốc Bình cho biết, năm 2025, công tác tuyển sinh GDNN đạt nhiều kết quả tích cực, với khoảng 2,2 triệu người học, vượt 107% kế hoạch. Số người tốt nghiệp đạt khoảng 1,8 triệu, trong đó tỷ lệ có việc làm sau đào tạo duy trì trên 85%.

Mạng lưới cơ sở GDNN tiếp tục được sắp xếp theo hướng tinh gọn, chú trọng nâng cao chất lượng. Hiện trên 85% cơ sở đã thiết lập quan hệ hợp tác với hơn 7.200 doanh nghiệp, tạo điều kiện để người học tăng cường thực hành và sớm tiếp cận cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Tuy nhiên, công tác tuyển sinh vẫn còn nhiều hạn chế như: Cơ cấu ngành nghề chưa hợp lý, một số lĩnh vực kỹ thuật - công nghệ cao khó thu hút người học; phân luồng sau trung học cơ sở, trung học phổ thông chưa đạt yêu cầu; chất lượng đào tạo chưa đồng đều và chậm thích ứng theo nhu cầu thực tiễn. Công tác truyền thông, dự báo nhu cầu nhân lực và liên kết với doanh nghiệp ở một số địa phương còn hạn chế…

Chia sẻ về những khó khăn trong công tác tuyển sinh GDNN, ông Nguyễn Quang Tuấn - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội - cho biết, Thành phố hiện có 154 cơ sở GDNN, quy mô tuyển sinh năm học 2025-2026 đạt hơn 240.000 người, góp phần nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 75,34%. Mặc dù tỷ lệ người học có việc làm sau tốt nghiệp duy trì ở mức 70-80%, nhiều ngành đạt 100%, song công tác tuyển sinh vẫn gặp khó khăn do tâm lý chuộng bằng cấp, hiệu quả phân luồng chưa cao, chất lượng đào tạo chưa đồng đều và thiếu cơ chế đủ mạnh để thu hút người học.

Tại TP. Hồ Chí Minh, theo bà Dương Hải Thanh - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, Thành phố có 479 cơ sở GDNN với quy mô khoảng 199.000 người học, tuy nhiên tuyển sinh trình độ cao đẳng, trung cấp đạt dưới 50% kế hoạch. Nguyên nhân chủ yếu do sự cạnh tranh từ giáo dục đại học; ngành nghề đào tạo chậm cập nhật và một số chính sách chưa phù hợp.

Đồng bộ giải pháp, gỡ khó cho tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp

Năm 2026, GDNN đặt mục tiêu tuyển sinh khoảng 2,1 triệu học sinh, trong đó trình độ trung cấp, cao đẳng khoảng 430.000 người; đồng thời tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, ưu tiên các ngành nghề trọng điểm, lĩnh vực công nghệ, kinh tế số và kinh tế xanh.

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân, công tác tuyển sinh GDNN năm nay vừa có thuận lợi, vừa đối mặt với nhiều khó khăn, nhất là trong bối cảnh Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) đang được triển khai với nhiều thay đổi quan trọng.

Trong thời gian tới, nhiều quy định mới sẽ được ban hành, trong đó có các nội dung liên quan trực tiếp đến tuyển sinh GDNN; đồng thời, những điều chỉnh về quy chế tuyển sinh và xác định chỉ tiêu tuyển sinh trong giáo dục đại học cũng sẽ tác động gián tiếp đến công tác phân luồng học sinh.

Đặc biệt, năm 2026, công tác tuyển sinh sẽ được cập nhật toàn bộ trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, triển khai đồng bộ với ứng dụng VNeID. Khi đó, người học nhập học, xét tuyển đều đăng ký trên hệ thống dữ liệu chung; các loại hồ sơ như học bạ, giấy tờ tùy thân và xác nhận liên quan sẽ từng bước được số hóa, hạn chế tình trạng khai sai, trùng lặp hoặc thiếu minh bạch. Đây cũng là nền tảng để tiến tới quản lý học bạ số, văn bằng số và từng bước theo dõi việc làm của người học sau tốt nghiệp.

Tuyển sinh không thể chỉ dừng ở truyền thông hay marketing, điều quan trọng nhất là phải trả lời được cho người học và xã hội câu hỏi: Học để làm gì, ra trường làm việc ở đâu, thu nhập như thế nào?

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân

Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, yếu tố cốt lõi để nâng cao hiệu quả tuyển sinh là ngành nghề đào tạo phải bám sát nhu cầu của thị trường lao động. Tinh thần xuyên suốt của GDNN là “tuyển sinh gắn với tuyển dụng”, tức là quá trình đào tạo phải gắn chặt với doanh nghiệp, thực hành và quy trình công nghệ cụ thể để người học có thể làm việc ngay sau khi tốt nghiệp.

“Muốn vậy, các cơ sở GDNN phải chủ động cấu trúc lại chương trình đào tạo, rà soát cơ cấu ngành nghề, tăng cường sự tham gia sâu của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo. Đây cũng chính là yếu tố giúp giảm tỷ lệ bỏ học, vốn hiện đang ở mức khá cao, khoảng 20-25%” - Thứ trưởng khẳng định.

Theo đó, các trường cần đẩy mạnh tổ chức các hoạt động kết nối như hội nghị, diễn đàn tuyển dụng; tăng cường ký kết hợp tác với doanh nghiệp và mở rộng liên kết đào tạo giữa các cơ sở nhằm phát huy lợi thế của từng đơn vị. Những cơ sở chưa đủ năng lực có thể hợp tác để mở trung tâm, khoa đào tạo hoặc triển khai các mô hình liên kết phù hợp theo quy định.

Trong bối cảnh giáo dục đại học đang từng bước siết chặt chuẩn chất lượng đầu vào và đầu ra, GDNN sẽ có thêm cơ hội nếu giải được bài toán chất lượng đào tạo và việc làm cho người học.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân

Nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải thay đổi tư duy, cách làm và hành động quyết liệt trong công tác tuyển sinh và đào tạo nghề, Cục trưởng Cục GDNN và Giáo dục thường xuyên Trương Anh Dũng cho rằng, nhiệm vụ hiện nay của GDNN không chỉ là mở rộng quy mô tuyển sinh mà còn phải cơ cấu lại ngành nghề, nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt chú trọng phát triển kỹ năng nghề, nhất là kỹ năng nghề cao đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng suất lao động. Các địa phương, cơ sở đào tạo cần bám sát quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, chủ động rà soát, điều chỉnh ngành nghề đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tiễn.

Cùng với đó, cần tăng cường quản lý chất lượng, siết chặt kỷ cương trong tuyển sinh, đào tạo, nhất là ở các lĩnh vực nhạy cảm; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, cải cách thủ tục hành chính và chủ động huy động các nguồn lực để phát triển GDNN./.

P.LAN