Kiểm toán nhà nước chỉ ra nhiều bất cập trong quản lý, sử dụng nguồn cải cách tiền lương

Chi vượt định mức, phân bổ kinh phí chưa phù hợp với khả năng chi

KTNN xác nhận, số quyết toán chi thường xuyên năm 2024 là 1.320.495 tỷ đồng (bao gồm cả số chi chuyển nguồn 2023 sang 2024), tăng 60.843 tỷ đồng (4,8%) so với dự toán, chiếm 61,5% tổng chi NSNN (2.148.477 tỷ đồng).

Trong đó, một số khoản chi sự nghiệp nguồn ngân sách trung ương (NSTW) có tỷ lệ thực hiện thấp, đạt dưới 80% so với dự toán, như: chi lĩnh vực giáo dục - đào tạo, dạy nghề đạt 76,7% dự toán; lĩnh vực văn hóa thông tin đạt 44,6%; lĩnh vực bảo vệ môi trường 77,2%.

Kết quả kiểm toán cho thấy, một số Bộ, cơ quan trung ương và đơn vị trực thuộc chưa tuân thủ đầy đủ quy định, như: chi không đúng chế độ, vượt định mức, không đúng thực tế; sử dụng kinh phí không thường xuyên/không tự chủ chi nội dung chi thường xuyên/tự chủ; quyết toán từ nguồn thu phí, lệ phí được khấu trừ để lại vượt dự toán được giao; chưa xác định hoặc xác định chưa đầy đủ tiết kiệm 5% theo quy định.

Tại một số địa phương, KTNN chỉ ra tình trạng hỗ trợ không đúng nhiệm vụ chi theo phân cấp; chưa trình Thường trực HĐND cùng cấp quyết định điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương (NSĐP) và báo cáo HĐND tại kỳ họp gần nhất để điều chỉnh giảm hoặc sắp xếp một số khoản chi trong trường hợp hụt thu; không trình Thường trực HĐND tỉnh cho ý kiến trước khi điều chỉnh dự toán.

Một số địa phương nộp chung số thu tiền bảo vệ, phát triển đất trồng lúa vào thu NSĐP để thực hiện các nhiệm vụ chi không đúng quy định; sử dụng NSNN để cấp bổ sung vốn cho các quỹ, bổ sung kinh phí cho ngân sách cấp dưới chưa phù hợp quy định.

Năm 2024, tỷ lệ giải ngân cho Chương trình mục tiêu quốc gia thấp, bình quân vốn sự nghiệp nguồn NSTW chỉ đạt 43%. Một số Bộ, cơ quan trung ương, địa phương giải ngân vốn sự nghiệp rất thấp như Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (cũ) 2,2%; Bộ Thông tin và Truyền thông (cũ) 6%; Bộ Nội vụ 6,6%; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 6,3%... Việc giải ngân vốn đầu tư kéo dài sang năm 2024 cũng rất thấp; một số đơn vị không giải ngân được kế hoạch vốn đầu tư năm 2024.

Đáng chú ý, một số địa phương phân bổ kinh phí chưa phù hợp với khả năng chi dẫn đến phải hủy dự toán. Điển hình như tỉnh Bình Thuận (cũ) phân bổ dự toán chi sự nghiệp môi trường 240,5 tỷ đồng, song một số nhiệm vụ không thực hiện được do phải tạm dừng để điều chỉnh địa hình, phạm vi theo đề án sáp nhập dẫn đến phải hủy dự toán 59,9 tỷ đồng, bằng 24,9% dự toán giao; tỉnh Bình Định bổ sung có mục tiêu đầu năm 110 tỷ đồng cho 11 huyện, thị xã, thành phố để thực hiện chuyển đổi số và cải cách hành chính năm 2024 chưa căn cứ chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi, dẫn đến cuối năm không thực hiện được phải hủy dự toán. Một số địa phương quyết toán chi sự nghiệp khoa học công nghệ đạt dưới 50% dự toán (Khánh Hòa 47,5%, Hà Nam (cũ) đạt 33%, Đồng Nai đạt 33%, Bình Dương (cũ) đạt 32%, Gia Lai (cũ) đạt 39%, An Giang (cũ) 40%.

Một số địa phương còn sử dụng nguồn tăng thu để chi thường xuyên, sử dụng kinh phí thường xuyên để hỗ trợ tiền thuê đất không đúng quy định; sử dụng sai nguồn 112,82 tỷ đồng; hỗ trợ sai đối tượng; phương án sử dụng nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách cấp tỉnh chưa bố trí theo thứ tự ưu tiên.

Tại TP. Hồ Chí Minh, ngoài khoản chi vượt định mức, KTNN còn chỉ ra cơ sở tính toán quỹ lương cơ bản để xác định quỹ lương chi thu nhập tăng thêm để thực hiện theo cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội chưa phù hợp theo Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương, dẫn tới chi thu nhập tăng thêm vượt mức quy định với số tiền lớn. Tỉnh Đồng Nai chưa nộp trả NSTW tiền sử dụng đất của Dự án Cảng hàng không Quốc tế Long Thành 100,2 tỷ đồng.

Trích thiếu, sử dụng sai nguồn cải cách tiền lương

Đánh giá về thực hiện CCTL, KTNN chỉ rõ, nguồn thực hiện chính sách tiền lương của năm 2024 chuyển sang năm 2025 là 580.618 tỷ đồng, bao gồm: NSĐP là 391.954 tỷ đồng, NSTW là 188.664 tỷ đồng. Trong năm, nguồn CCTL của NSTW đã phân bổ cho các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương là 40.362,9 tỷ đồng.

Kết quả kiểm toán cho thấy, tại các Bộ, cơ quan trung ương, một số đơn vị trích lập thiếu nguồn CCTL (Bộ Khoa học và Công nghệ - 1,55 tỷ đồng; Bộ Công Thương - 90,18 tỷ đồng; Bộ Nông nghiệp và Môi trường- 48,06 tỷ đồng; Bộ Giáo dục và Đào tạo- 93 tỷ đồng; Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam- 17,89 tỷ đồng…); Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chưa có quyết định tỷ lệ trích lập để tạo nguồn.

Một số Bộ, cơ quan, đơn vị chưa xác định tiết kiệm đủ 10% chi thường xuyên tăng thêm để tạo nguồn CCTL; xác định nhu cầu chi CCTL chưa chính xác dẫn đến đề nghị và được NSNN cấp kinh phí cao hơn nhu cầu thực tế (Bộ Tư pháp 0,41 tỷ đồng; Bộ Dân tộc và Tôn giáo 4,52 tỷ đồng). Đại học Quốc gia Hà Nội chi CCTL vượt nhu cầu thực tế; một số đơn vị sử dụng kinh phí CCTL để chi cho các nhiệm vụ chi thường xuyên khác không đúng quy định.

Tại các địa phương, có 11 địa phương báo cáo chưa đầy đủ nguồn CCTL, dẫn đến NSTW cấp thừa kinh phí CCTL 1.629,04 tỷ đồng; có 8 địa phương xác định nguồn CCTL còn dư đến 31/12/2024 lớn hơn số Bộ Tài chính thông báo thẩm định hoặc số địa phương báo cáo số tiền 1.951,59 tỷ đồng; một số đơn vị chưa trích lập đủ hoặc xác định nguồn CCTL chưa phù hợp 4.892,89 tỷ đồng; trích chưa đủ 70% số tăng thu thực hiện năm 2024 để tạo nguồn thực hiện CCTL năm 2025.

Kết quả kiểm toán chỉ ra, hàng loạt địa phương sử dụng nguồn CCTL chi đầu tư, chi thường xuyên hoặc các nhiệm vụ khác không đúng quy định với số tiền 12.314,63 tỷ đồng, cụ thể như: TP. Hà Nội 3,3 tỷ đồng; TP. Hồ Chí Minh 11.629 tỷ đồng; Bắc Ninh 0,08 tỷ đồng; Lâm Đồng 0,08 tỷ đồng; Bến Tre (cũ) 71,12 tỷ đồng; Trà Vinh (cũ) 235,45 tỷ đồng; Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) 143,9 tỷ đồng; Quảng Nam (cũ) 230,4 tỷ đồng; Nghệ An 1,3 tỷ đồng.

Thiếu chặt chẽ trong quản lý nguồn viện trợ và dự phòng ngân sách

Đánh giá về công tác thu, chi viện trợ không hoàn lại, KTNN xác nhận, năm 2024, thu viện trợ 3.249 tỷ đồng, đạt 49,3% dự toán; chi viện trợ 1.739 tỷ đồng, đạt 79% dự toán.

Theo KTNN, nguyên nhân thu viện trợ thấp do có nhiều khoản viện trợ bằng hàng hóa, đã tiếp nhận nhưng chưa thực hiện hạch toán, quyết toán đúng niên độ 2024. Bên cạnh đó, nhiều nhà tài trợ chưa giải ngân đúng cam kết hoặc một số dự án phát sinh điều chỉnh, ảnh hưởng tới kết quả giải ngân của các nhà tài trợ.

Qua kiểm toán cho thấy, một số Bộ, cơ quan trung ương đã tiếp nhận viện trợ nhưng chưa kịp thời đề xuất Bộ Tài chính tổng hợp, tham mưu bổ sung dự toán theo quy định; có 32 cơ quan chủ quản không gửi báo cáo định kỳ hàng năm về Bộ Tài chính theo quy định; 13 chương trình, dự án chuyển nguồn từ năm 2023 nhưng đến hết thời gian chỉnh lý quyết toán năm 2024 vẫn chưa giải ngân số tiền 21,2 tỷ đồng.

KTNN cũng chỉ ra, việc lập dự toán không sát phải điều chỉnh nhiều lần. Điển hình là Dự án “Khảo sát tiềm năng phát triển kinh doanh bền vững đối với doanh nghiệp tư nhân trong sản xuất điện và phân bón hữu cơ bằng công nghệ lên men tạo khí Mê tan từ các loại rác thải rắn ở Việt Nam” (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phải điều chỉnh 4 lần, gia hạn thời gian thực hiện tới 4 năm.

Qua kiểm tra, rà soát hồ sơ, tài liệu do Bộ Tài chính cung cấp liên quan đến 60 dự án được Chính phủ trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề xuất phân bổ 4.390,04 tỷ đồng từ nguồn dự phòng Kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn NSTW (vốn nước ngoài giai đoạn 2021-2025) để bố trí cho các Bộ, cơ quan trung ương, địa phương để xử lý ghi thu ghi chi, cho thấy có 29 dự án (tương ứng số tiền 1.650,64 tỷ đồng) còn tồn tại, cần tiếp tục rà soát, làm rõ để đảm bảo chính xác thông tin, số liệu.

Kết quả kiểm toán tại các địa phương cũng cho thấy tình trạng chậm hoặc chưa phân bổ chi tiết nguồn dự phòng NSTW, chưa nộp trả nguồn dự phòng NSTW đã hết thời hạn giải ngân, hết nhiệm vụ chi.

Đối với nguồn dự phòng NSĐP, có tình trạng sử dụng nguồn dự phòng cho một số nhiệm vụ chi chưa thực sự cấp bách; chưa báo cáo HĐND tỉnh theo quy định.

Về chi chuyển nguồn, KTNN xác nhận, tổng số chi chuyển nguồn năm 2024 sang năm 2025 là 1.439.178 tỷ đồng (NSTW 543.515 tỷ đồng; NSĐP 895.663 tỷ đồng) bằng 40,1% tổng chi NSNN (3.587.655 tỷ đồng) và bằng 67% số thực chi (2.148.477 tỷ đồng).

“Số chuyển nguồn tiếp tục tăng cả về số tương đối và số tuyệt đối so với năm 2023, trong đó nguồn thực hiện chính sách tiền lương, phụ cấp, trợ cấp và các khoản tính theo tiền lương cơ sở 580.618 tỷ đồng (chiếm 40,3%), nguồn tăng thu, tiết kiệm chi 355.663 tỷ đồng (chiếm 24,7%). Nếu loại trừ hai nguồn này thì số chuyển nguồn năm 2024 sang 2025 còn lại là 502.897 tỷ đồng, tăng 28.289 tỷ đồng so với năm 2023 (474.608 tỷ đồng)” - Báo cáo của KTNN nêu rõ.

KIM AN