Cân nhắc thận trọng việc giảm chi thường xuyên, tăng chi đầu tư
Kinh tế - Ngày đăng : 20:35, 20/04/2026
Chiều 20/4, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) và NSNN năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển KTXH và NSNN những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển KTXH 5 năm 2026-2030; công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025; tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025.
Rà soát, hoàn thiện định mức, nâng cao chất lượng lập dự toán
Tập trung thảo luận về nội dung tiết kiệm chi NSNN, đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Bắc Ninh) cho rằng, tiết kiệm là một yêu cầu mang tính nguyên tắc, có ý nghĩa xuyên suốt trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Đối với quản lý NSNN, yêu cầu này càng phải được quán triệt một cách bài bản, nghiêm túc và thực chất hơn, bởi đây là lĩnh vực trực tiếp gắn với việc phân bổ, sử dụng các nguồn lực hữu hạn của quốc gia.
Thời gian qua, Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường tiết kiệm trong quản lý thu, chi ngân sách; đặc biệt là đẩy mạnh tăng thu, đồng thời cắt giảm chi thường xuyên để chuyển sang chi đầu tư.
Theo đại biểu, quan điểm và mục tiêu này là đúng và cần thiết. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi cần đặt ra là trong điều kiện nguồn lực có hạn, làm thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất, tối ưu nhất cho phát triển kinh tế - xã hội. Việc chủ trương cắt giảm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư, trong một mức độ hợp lý, có thể mang lại hệu quả tích cực. Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể, cần có sự cân nhắc thận trọng.
Đại biểu phân tích, chi thường xuyên chủ yếu là chi cho con người, cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội, khoa học và công nghệ. Đây là những lĩnh vực quyết định trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và năng lực đổi mới sáng tạo của nền kinh tế - là các yếu tố tạo nên tăng trưởng về chất, tăng trưởng chiều sâu. Trong khi đó, chi đầu tư công thường tác động trước hết đến quy mô nền kinh tế, tạo tăng trưởng về lượng, về bề rộng.
“Nếu chỉ chú trọng tăng chi đầu tư mà chưa quan tâm đúng mức đến chi thường xuyên cho các lĩnh vực nền tảng, thì có thể làm suy giảm động lực phát triển bền vững trong dài hạn” - đại biểu băn khoăn.
Mặt khác, theo đại biểu, tiết kiệm chi thường xuyên là cần thiết, nhưng cần làm rõ thế nào là tiết kiệm. Nếu sau khi cắt giảm mà hoạt động vẫn bảo đảm, vẫn đạt mục tiêu quản lý, thì cần đặt lại vấn đề về tính đúng đắn của định mức chi tiêu và chất lượng công tác lập dự toán.
Do đó, đại biểu cho rằng, giải pháp căn cơ phải là rà soát, hoàn thiện định mức; nâng cao chất lượng lập dự toán cho sát thực tế. Khi dự toán đã đúng, thì việc không chi hết ngân sách được giao lại là một hạn chế, cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Nâng cao hiệu quả đầu tư, kiểm soát thất thoát, lãng phí
Cũng theo đại biểu Trần Văn Lâm, trong chi đầu tư, yêu cầu tiết kiệm không phải là cắt giảm quy mô vốn, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Hiện nay, hệ số ICOR của nước ta đang ở mức cao, cho thấy hiệu quả đầu tư còn hạn chế, thậm chí có biểu hiện lãng phí. Nghịch lý là trong nhiều trường hợp, càng tăng đầu tư thì nguy cơ lãng phí càng lớn.
Nếu tiết kiệm chi thường xuyên nhưng lại dồn nguồn lực vào các dự án kém hiệu quả, chậm triển khai, hoặc không phát huy được công năng sau đầu tư, thì đó còn là sự lãng phí lớn hơn.
Vì vậy, đại biểu đề nghị cần tập trung vào các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư, từ khâu lựa chọn danh mục dự án, bảo đảm tính lan tỏa và hiệu quả kinh tế - xã hội đến khâu chuẩn bị đầu tư, lập dự án, dự toán; tổ chức thực hiện, giải ngân; bảo đảm chất lượng công trình; kiểm soát thất thoát, lãng phí, đặc biệt là quản lý, vận hành, khai thác hiệu quả sau đầu tư.
“Đầu tư bằng vốn vay thì hiệu quả phải cao hơn chi phí vay; đầu tư phải nhanh đưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả thực tế” - đại biểu nhấn mạnh nguyên tắc đầu tư.
Không phải cứ chi ít là tiết kiệm mà chi đúng, chi hiệu quả mới là tiết kiệm; không phải tăng thu bằng mọi giá mà là nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho nền kinh tế. Mỗi đồng thu chi ngân sách phải đúng chỗ, hợp thời, tạo ra giá trị thực cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước, đó mới là tiết kiệm nhất.
Đại biểu Trần Văn Lâm
Xây dựng công cụ đo lường lãng phí
Đề cập đến vấn đề lãng phí, đại biểu Ly Kiều Vân (Đoàn Quảng Trị) chỉ rõ, mỗi quyết định liên quan đến phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực phải được định danh trách nhiệm ngay từ đầu để khi phát sinh lãng phí có thể truy rõ nguyên nhân và xử lý kịp thời, đảm bảo nguyên tắc: rõ người, rõ việc, rõ thời điểm và rõ mức độ.
Nhấn mạnh các "điểm nghẽn" về thể chế chính là nguyên nhân gốc rễ của nhiều dạng lãng phí hiện nay, đại biểu Ly Kiều Vân đề nghị cần có một đợt tổng rà soát thể chế ở quy mô quốc gia, tập trung vào các lĩnh vực gây ách tắc lớn như: đầu tư công, đất đai, đấu thầu, tài sản công… để kịp thời điều chỉnh những quy định không còn phù hợp.
Đại biểu cũng đề nghị cần đổi mới căn bản cách tiếp cận trong quản lý đầu tư công theo hướng lấy hiệu quả làm thước đo trung tâm; siết chặt kỷ cương đầu tư theo "nguyên tắc 3 không": không đủ điều kiện thì không khởi công; không hiệu quả thì kiên quyết dừng; không xác định rõ trách nhiệm thì không phê duyệt.
Đồng thời cần thiết lập cơ chế đánh giá hiệu quả đầu tư theo vòng đời dự án và công khai kết quả để tăng cường giám sát.
Đặc biệt, đại biểu Ly Kiều Vân đề nghị cần xây dựng công cụ đo lường lãng phí một cách khoa học.
“Chúng ta nói nhiều về lãng phí nhưng chưa có hệ thống chỉ tiêu cụ thể để định lượng, dẫn đến khó kiểm soát và khó quy trách nhiệm. Vì vậy, đề nghị sớm nghiên cứu ban hành bộ tiêu chí quốc gia về lãng phí, bao quát các lĩnh vực trọng yếu như đầu tư công, quản lý đất đai, tài sản công, tài chính và ngân sách. Bộ chỉ số này cần được lượng hóa, cập nhật định kỳ để tạo nền tảng cho công tác giám sát thực chất, minh bạch, gắn với trách nhiệm của từng cấp, từng ngành” - đại biểu nhấn mạnh./.