Tọa đàm trực tuyến: Quyết toán, kiểm toán sớm - Mệnh lệnh thực tiễn và giải pháp thích ứng

Trong đó, ông Bùi Đặng Dũng - Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội - là một chuyên gia giàu kinh nghiệm, có thể phân tích rõ để các độc giả của Báo Kiểm toán thấy được tầm quan trọng của việc minh bạch hóa ngân sách và rút ngắn chu trình quyết toán từ góc độ giám sát.

Còn ông Phan Trường Giang - Phó Kiểm toán trưởng Kiểm toán nhà nước (KTNN) chuyên ngành II - chia sẻ về thực tiễn tổ chức kiểm toán quyết toán ngân sách và các giải pháp thích ứng trong bối cảnh yêu cầu tiến độ đã rút ngắn.

Sự kiện được phát trực tiếp trên Báo điện tử Kiểm toán (baokiemtoan.vn), kênh Youtube và Fanpage của Báo.

Tại Tọa đàm, các đại biểu đã cùng theo dõi clip ghi nhanh của Báo Kiểm toán, trong đó phản ánh rõ năm 2026 đánh dấu một mốc quan trọng, khi lần đầu tiên KTNN thực hiện kiểm toán quyết toán ngân sách theo chu trình rút ngắn của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025.

Để kịp thời cung cấp thông tin cho Quốc hội và Hội đồng nhân dân phê chuẩn quyết toán, những thủ tục rút gọn chưa từng có tiền lệ đã được Kiểm toán nhà nước triển khai.

Ngày 28/01/2026, Kiểm toán nhà nước ban hành Chỉ thị số 49 về việc tổ chức thực hiện Kế hoạch kiểm toán năm 2026.

Tiếp đó, ngày 13/03/2026, Kiểm toán nhà nước ban hành Công văn số 311 về việc tổ chức thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương năm 2025.

Theo Công văn 311, dự thảo báo cáo kiểm toán ngân sách địa phương phải được xét duyệt ở cấp Ngành trước ngày 20/6/2026, còn báo cáo kiểm toán đối với Bộ, cơ quan trung ương phải hoàn thành trước ngày 01/8/2026.

Nhiều giải pháp rút ngắn quy trình cũng được áp dụng. Đáng chú ý như: Các đơn vị tham mưu phải hoàn thành báo cáo thẩm định chậm nhất trong vòng 2 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ. Một số thủ tục trung gian được lược bỏ, như không tổ chức hội nghị công bố quyết định kiểm toán và hội nghị thông báo kết quả kiểm toán báo cáo quyết toán đối với các đoàn kiểm toán độc lập, nhằm tiết kiệm thời gian.

Đồng thời, báo cáo kiểm toán được yêu cầu trình bày ngắn gọn, súc tích, tập trung vào ý kiến xác nhận số liệu, để kịp thời cung cấp thông tin phục vụ việc phê chuẩn quyết toán.

Tại tỉnh Sơn La, cuộc kiểm toán ngân sách địa phương năm 2025 đang diễn ra khẩn trương. Theo yêu cầu của Công văn 311, dự thảo báo cáo kiểm toán này phải trình lãnh đạo Kiểm toán nhà nước trước ngày 20/6/2026.

Tại TP. Hồ Chí Minh, Kiểm toán nhà nước cũng đang nhanh chóng thực hiện cuộc kiểm toán ngân sách địa phương năm 2025 với yêu cầu phải hoàn thành đúng tiến độ, đạt chất lượng cao.

Để đảm bảo yêu cầu hoàn thiện báo cáo kiểm toán ngân sách địa phương và báo cáo quyết toán ngân sách địa phương trước ngày 20/6/2026, Kiểm toán nhà nước khu vực XII cũng điều chỉnh phương án tổ chức kiểm toán cho phù hợp.

Chỉ 1,5 ngày để hoàn thiện dự thảo, 2 ngày để thẩm định là những con số cho thấy nhịp độ làm việc chưa từng có đối với các cuộc kiểm toán quyết toán ngân sách. Các Kiểm toán nhà nước chuyên ngành và khu vực đã thay đổi phương án tổ chức kiểm toán để đảm bảo yêu cầu của Luật NSNN.

Quyết toán sớm vì thế không chỉ là câu chuyện của những con số, mà còn là yêu cầu (mệnh lệnh) thực tiễn nhằm nâng cao kỷ cương tài chính và bảo vệ nguồn lực quốc gia.

Khi mỗi mắt xích trong hệ thống cùng vận hành với tốc độ nhanh hơn và trách nhiệm cao hơn, mục tiêu minh bạch hóa nền tài chính công sẽ ngày càng được củng cố.

Qua clip đã phần nào cho thấy áp lực rất lớn đối với các đoàn kiểm toán khi chu trình quyết toán và kiểm toán ngân sách được rút ngắn. Tuy nhiên, phía sau áp lực đó cũng là yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ về tư duy quản lý, phương thức tổ chức kiểm toán và ứng dụng công nghệ để bảo đảm vừa nhanh, vừa chính xác và minh bạch.

Để đi tìm “lời giải” giúp KTNN thích ứng với yêu cầu mới này, MC đã đặt câu hỏi để các diễn giả cùng thảo luận.

MC: Thưa ông Bùi Đặng Dũng, với kinh nghiệm nhiều năm tham gia công tác thẩm tra, giám sát ngân sách tại Quốc hội, ông nhìn nhận như thế nào về việc rút ngắn thời gian phê chuẩn quyết toán từ 18 tháng xuống còn 12 tháng theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2025? Theo ông, thay đổi này có ý nghĩa ra sao đối với tính kịp thời và “độ tươi” của dữ liệu tài chính công hiện nay?

Ông Bùi Đặng Dũng trả lời: Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 đã được ban hành với điểm đổi mới đáng chú ý là rút ngắn thời gian kiểm toán và trình Quốc hội phê chuẩn quyết toán từ 18 tháng xuống còn 12 tháng. Sự thay đổi này giúp nâng cao tính kịp thời và hiệu quả của số liệu tài chính ngân sách, đảm bảo các dữ liệu được báo cáo khi vẫn còn “độ tươi mới”, phản ánh sát thực tế thu - chi.

Việc có báo cáo kiểm toán đi kèm giúp đại biểu Quốc hội yên tâm khi thảo luận và giám sát các vấn đề tài chính ngân sách. Khi đã có cơ sở pháp lý rõ ràng, cơ quan kiểm toán hoạt động độc lập, tuân thủ Hiến pháp và thực hiện kiểm toán đối với mọi đơn vị sử dụng tài chính, tài sản công, các số liệu cung cấp sẽ mang tính khách quan, trung thực. Đây là nền tảng quan trọng để đại biểu thực hiện tốt chức năng giám sát và chất vấn.

Việc rút ngắn thời gian phê chuẩn cũng góp phần siết chặt kỷ luật tài chính. Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong quản lý, sử dụng ngân sách được xác định rõ ràng hơn. Nếu trước đây thời hạn 18 tháng dễ dẫn đến tình trạng né tránh hoặc thiếu minh bạch, thì nay với thời hạn 12 tháng, yêu cầu “rõ người, rõ trách nhiệm” được đặt ra mạnh mẽ hơn.

Bên cạnh đó, quy định mới thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong quản lý tài chính công. Việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan như thuế, hải quan, kho bạc và hệ thống quản lý ngân sách sẽ giúp cung cấp thông tin nhanh chóng, chính xác, đáp ứng yêu cầu kiểm toán trong thời gian ngắn hơn.

Một lợi ích quan trọng khác là tối ưu hóa nguồn lực và tăng cường phòng, chống lãng phí. Quyết toán ngân sách được thực hiện kịp thời sẽ giúp cơ quan dân cử nhanh chóng nhận diện những bất cập trong thu - chi, từ đó điều chỉnh chính sách phù hợp. Những vấn đề như chi thường xuyên vượt mức, hay đầu tư cho giáo dục, khoa học công nghệ chưa đạt kỳ vọng, sẽ được phân tích và rút kinh nghiệm sớm. Đồng thời, các dự án đầu tư công cũng có thêm cơ sở để xây dựng dự toán hiệu quả hơn cho các năm tiếp theo.

Cuối cùng, việc rút ngắn thời gian phê chuẩn quyết toán còn giúp Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế trong quản lý tài chính công. Nhiều quốc gia hiện chỉ mất từ 6 đến 9 tháng cho quy trình này, vì vậy, mốc 12 tháng với Việt Nam là bước tiến đáng kể. Điều này góp phần nâng cao mức độ minh bạch ngân sách, cải thiện uy tín quốc gia và tạo niềm tin cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp quốc tế.

MC: Thưa ông Phan Trường Giang, trước yêu cầu rút ngắn chu trình quyết toán, KTNN chuyên ngành II đã có những thay đổi gì trong cách tổ chức kiểm toán - từ bố trí nhân sự, triển khai kiểm toán song song đến việc đổi mới phương thức tiếp cận sơ bộ qua hồ sơ điện tử để vừa đáp ứng tiến độ, vừa bảo đảm chất lượng?

Ông Phan Trường Giang trả lời: Tôi ở đây với tư cách là đại diện cho đơn vị được Tổng Kiểm toán nhà nước giao nhiệm vụ kiểm toán báo cáo quyết toán một số Bộ, ngành, cơ quan Trung ương.

Trước hết phải nói rằng, việc rút ngắn thời gian chu trình quyết toán từ 18 tháng xuống 12 tháng là một trong những điểm rất mới, rất đột phá của Luật Ngân sách nhà nước. Điều này là rất tiến bộ theo thông lệ quốc tế như ông Bùi Đặng Dũng vừa trao đổi.

Tuy nhiên, việc rút ngắn như vậy thì cũng tạo ra một áp lực rất lớn đối với hoạt động kiểm toán nói chung và đặc biệt là việc kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách của các cơ quan, Bộ, ngành, địa phương.

Ngay từ khi Luật Ngân sách nhà nước 2025 được thông qua, Kiểm toán nhà nước chuyên ngành II đã tổ chức nghiên cứu và nhận diện những khó khăn, áp lực. Qua đó, tham mưu cho lãnh đạo Kiểm toán nhà nước để có phương thức tổ chức kiểm toán phù hợp và đáp ứng được yêu cầu đổi mới, đáp ứng thông tin kịp thời phục vụ cho Quốc hội phê chuẩn quyết toán ngân sách Trung ương cũng như các Hội đồng nhân dân địa phương phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương.

Về việc thực hiện nhiệm vụ kiểm toán, tại KTNN chuyên ngành II, qua tiếp cận như vậy, chúng tôi đã nghiên cứu và cũng thực hiện một số giải pháp mang tính hệ thống và đồng bộ từ cách thức tổ chức thực hiện đến phương pháp và các công cụ áp dụng.

Thứ nhất, về tổ chức thực hiện kiểm toán, theo quy trình của Kiểm toán nhà nước, chúng tôi đã xây dựng các phương án tổ chức thực hiện một cách rất chặt chẽ, chi tiết đến từng ngày, đến từng nội dung cho từng cuộc kiểm toán.

Thứ hai, về bố trí nhân sự cho các cuộc kiểm toán nói chung, trong đó có kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách thì tập trung ngay từ đầu là huy động các kiểm toán viên và cán bộ có kinh nghiệm trong kiểm toán quyết toán ngân sách. Đồng thời, các kiểm toán viên phải có khả năng xử lý nhanh, tổng hợp nhanh và tăng cường làm việc theo từng nhóm vấn đề trong kiểm toán ngân sách.

Thứ ba, tận dụng công nghệ, đẩy nhanh khai thác hồ sơ dữ liệu kiểm toán thông qua các hình thức điện tử và từ xa, qua các hồ sơ kiểm toán trước đây trên hệ thống để giảm thời gian khi mà các Đoàn kiểm toán, kiểm toán viên xuống trực tiếp tại các Bộ, ngành. Từ đó, giảm thời gian làm trực tiếp, nâng cao hiệu suất kiểm toán khi kiểm toán tại đơn vị.

Thứ tư, chúng tôi chia các cuộc kiểm toán tại các Bộ, ngành thành hai giai đoạn: Giai đoạn đầu chúng tôi tập trung kiểm toán việc quản lý sử dụng tài chính công, tài sản công để đánh giá tính kinh tế, hiệu quả, tính tuân thủ trong việc quản lý ngân sách. Giai đoạn tiếp theo, chúng tôi tổ chức kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách dựa trên nền tảng của giai đoạn một.

Khi kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách thì cũng phải chờ các Bộ, ngành, đơn vị có báo cáo quyết toán. Theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước, ngày 15/7 thì các đơn vị mới có báo cáo quyết toán ngân sách. Đây là một trong những điểm cần lưu ý, mặc dù chưa có báo cáo nhưng phải làm trước, làm sớm để chủ động, để đến gần thời điểm đó thì chúng tôi gần như chỉ kiểm toán tổng hợp tại cơ quan trung ương và tổng hợp báo cáo kiểm toán.

MC: Thưa ông Bùi Đặng Dũng, ông có chia sẻ gì với áp lực tiến độ nhưng vẫn phải đảm bảo chất lượng kiểm toán của các Kiểm toán viên nhà nước?

Ông Bùi Đặng Dũng trả lời: Tôi nhận thấy, KTNN đã chủ động và kịp thời ban hành Công văn 311 và Chỉ thị 49, triển khai ngay các đoàn kiểm toán từ tháng 3/2026… Tuy nhiên, việc rút ngắn thời gian phê chuẩn quyết toán tạo ra sức ép nặng nề lên "đôi vai" của mỗi kiểm toán viên và thực tế cho thấy, kiểm toán viên nhà nước đang gặp phải 5 áp lực lớn:

Áp lực về thời gian và cường độ công việc: Thời gian nghiên cứu hồ sơ bị rút ngắn đáng kể (ví dụ từ 5-10 ngày xuống còn 2-3 ngày), đòi hỏi cường độ làm việc phải cao hơn và sớm hơn để đảm bảo tiến độ.

Áp lực về phân bổ công việc để tránh chồng chéo: Hiện nay, KTNN đang tập trung tối đa vào công tác quyết toán, không lồng ghép các nội dung khác để tối ưu hóa nguồn lực, đó là sự phân bổ công việc hợp lý.

Áp lực về chất lượng và hiệu quả: Với phương châm "An toàn và Uy tín" cho năm 2026, các kiểm toán viên phải đảm bảo không để xảy ra sai sót hoặc bỏ lọt các sai phạm trong một khoảng thời gian hạn hẹp.

Áp lực giải trình và đối thoại: Kiểm toán viên nhà nước không chỉ phải đối thoại với đơn vị được kiểm toán mà còn phải đối mặt với sự chất vấn từ các đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân.

Khi dữ liệu "tươi" và "sống" hơn, các đại biểu sẽ có căn cứ sắc bén để đối chất, yêu cầu mỗi kết luận kiểm toán phải chuẩn mực 100%.

Áp lực về kỹ năng công nghệ số: Trong bối cảnh chuyển đổi số, kiểm toán viên cần nâng cao năng lực sử dụng các phần mềm hiện đại để có thể thực hiện kiểm toán tại chỗ hoặc từ xa một cách hiệu quả.

Trước những áp lực đó, tôi đề xuất cần phải hỗ trợ và bảo vệ kiểm toán viên.

Thứ nhất, xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông: Cần có một hệ thống dữ liệu tốt hơn để kiểm toán viên có quyền truy cập "từ sớm, từ xa" để giúp họ có thể tiếp cận thông tin ngay từ khâu lập dự toán, trong quá trình điều hành thu chi, thay vì đợi đến lúc quyết toán mới bắt đầu nghiên cứu.

Thứ hai, cần có cơ chế bảo vệ kiểm toán viên trong quá trình hành nghề, giúp họ yên tâm trước các kết luận và kiến nghị kiểm toán.

Thứ ba, huy động nguồn lực chuyên gia thông qua việc tăng cường sự hỗ trợ từ các đơn vị kiểm toán độc lập và các chuyên gia chuyên sâu để giảm tải áp lực cho KTNN.

Tôi tin tưởng rằng, dù áp lực rất lớn, song đội ngũ kiểm toán viên với bản lĩnh và trí tuệ sẽ thích ứng và hoàn thành tốt nhiệm vụ.

MC: Cảm ơn ông Dũng đã chia sẻ với kiểm toán viên nhà nước. Thưa ông Phan Trường Giang, Thưa ông Giang, thực tế triển khai theo Chỉ thị 49 và Công văn 311 vừa qua cho thấy, việc áp dụng các thủ tục rút gọn - như lược bỏ các hội nghị trung gian đối với đoàn độc lập - đã mang lại hiệu quả tiết kiệm thời gian thực tế ra sao cho các đoàn kiểm toán? đến nay, tiến độ triển khai các cuộc kiểm toán đang được thực hiện ra sao, và ông dự kiến như thế nào về thời điểm hoàn thành, kết thúc các cuộc kiểm toán theo kế hoạch đã đề ra?

Ông Phan Trường Giang trả lời: Bối cảnh hiện nay, áp lực với KTNN rất lớn, phải làm nhanh hơn, thông minh hơn, dựa vào dữ liệu và linh hoạt thì mới đáp ứng được yêu cầu kế hoạch.

Về tiến độ triển khai kiểm toán quyết toán ngân sách, tại KTNN chuyên ngành II, tuy chúng tôi chưa thực hiện nhưng dự kiến sẽ thực hiện vào cuối tháng 6 và đầu tháng 7 - sớm hơn rất nhiều so với những năm trước đây và chúng tôi sẽ cố gắng để đảm bảo tiến độ kiểm toán.

Về quy trình, chúng tôi vẫn đảm bảo trải qua đầy đủ 3 bước. Một trong những giải pháp quan trọng là rút gọn, giảm bớt thủ tục hành chính trung gian không cần thiết, có quyết định kiểm toán là đi kiểm toán luôn.

Trong các thủ tục, quy trình kiểm toán gồm lập, thẩm định, phát hành báo cáo kiểm toán sẽ giảm bớt từ hàng tuần xuống chỉ còn 1-2 ngày. Đối với báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách của các Bộ, ngành phải gửi trước ngày 25/7 và báo cáo kiểm toán quyết toán của các địa phương là trước ngày 20/6 để đảm bảo toàn Ngành tổng hợp xong Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách theo đúng tiến độ.

MC: Những chia sẻ của ông Giang và đại điện Kiểm toán nhà nước các khu vực cho thấy, những nỗ lực tự thân của Kiểm toán nhà nước là rất quyết liệt. Tuy nhiên, để chu trình này vận hành trơn tru, không thể thiếu sự chuyển động đồng bộ từ phía các đơn vị quản lý ngân sách.

Thưa ông Dũng, ông đánh giá thế nào về áp lực “cộng hưởng” này? Liệu đây có phải là đòn bẩy buộc các Bộ, ngành, địa phương phải siết chặt kỷ cương, chấm dứt tình trạng chậm nộp báo cáo quyết toán vốn đã tồn tại nhiều năm qua?

Ông Bùi Đặng Dũng trả lời: Tôi thấy rõ ràng là với yêu cầu rút ngắn thời gian phê chuẩn quyết toán từ 18 tháng xuống 12 tháng thì sẽ tạo nên áp lực tổng thể cho cả nền tài chính công của chúng ta. Tất cả những người liên quan làm công việc này đều chịu ảnh hưởng, trong đó có Kiểm toán nhà nước, như những chia sẻ của ông Giang vừa rồi.

Tuy nhiên, theo tôi, dưới góc độ chuyên gia nghiên cứu độc lập, tôi cho rằng, lộ trình đặt ra là dự thảo báo cáo quyết toán của các địa phương phải trình xét duyệt trước ngày 20/6/2026 này, tức là báo cáo quyết toán năm 2025 của các địa phương thì đến ngày 20/6 này sẽ phải trình duyệt rồi. Với khối các cơ quan Trung ương và Bộ ngành thì phải trình duyệt trước ngày 01/8/2026 thì mới kịp cho tháng 9 trình Quốc hội.

Việc rút ngắn toàn bộ như vậy đòi hỏi bản thân các cơ quan sử dụng, chi tiêu tài chính công, tài sản công phải ý thức vấn đề này một cách rất rõ ràng, từ cấp xã/phường, đến các tỉnh/thành và các Bộ, ngành cũng vậy. Khi rút ngắn thời gian như vậy thì phải triển khai thực hiện như thế nào?

Nhưng, khi nói đến chu trình ngân sách thì phải nói đến dự toán, điều hành thu chi và quyết toán. Vậy, quyết toán không phải là một khâu đơn lẻ mà thực chất nó có mối liên hệ gắn bó với dòng chảy của chu trình ngân sách. Trong xây dựng dự toán là đã có đóng góp của dự toán, quyết toán và điều hành thu chi. Khi chúng ta tiến hành quyết toán ngân sách là chúng ta nhìn nhận lại cả quá trình xây dựng dự toán có chính xác không, có hợp lý không, quá trình thu ngân sách có đảm bảo theo đúng quy định của pháp luật hay không? Nội dung của quyết toán bao phủ toàn bộ, phản ánh tất cả những nội dung về dự toán, điều hành thu chi như vậy.

Chính vì thế, Luật có sự đổi mới sẽ tác động mạnh mẽ tới cả các Bộ, ngành và các cơ quan. Chúng tôi thấy, bản thân công tác giám sát của Quốc hội chắc chắn sẽ được đổi mới, bởi không thể đi xuống tất cả các địa phương, các Bộ, ngành khi quỹ thời gian ngắn như vậy. Rõ ràng, phải giám sát thông qua những báo cáo quyết toán và phải gửi về cho kịp thời hơn.

Thứ hai nữa là, chính những báo cáo kiểm toán của Kiểm toán nhà nước cung cấp cho các đại biểu Quốc hội, ví dụ Báo cáo kết quả kiểm toán năm 2024 trình Quốc hội thì các vị đại biểu sẽ căn cứ, dựa vào báo cáo này để chuẩn bị “soi” về quyết toán năm 2025, xem những khuyết điểm của điều hành quản lý thu, chi của năm 2024 có lặp lại trong năm 2025 không. Nếu không lặp lại thì điều đó rất đáng mừng!

Chúng tôi cho rằng, việc quyết liệt của Quốc hội trong giám sát, chất vấn sẽ mạnh hơn. Bởi, với số liệu như vậy chắc chắn chất vấn sẽ rõ ràng hơn, kịp thời hơn. Khi chất vấn liên quan đến các Bộ, ngành, địa phương thì các địa phương, Bộ ngành sẽ quay ngược trở lại để xem những vấn đề đã được kiểm toán chỉ ra, họ có làm tốt hay không. Nếu các Bộ, ngành, địa phương mà làm không tốt điều này thì tại diễn đàn Quốc hội chất vấn, họ sẽ phải chịu áp lực, phải làm, phải chỉ đạo điều hành để làm đúng chứ không thể làm sai được nữa.

Một vấn đề nữa đặt ra là áp lực đối với Chính phủ. Bây giờ, với điều kiện như thế thì công nghệ số, liên thông để cập nhật dữ liệu của hệ thống tài chính, Kho bạc, Thuế, Hải quan như thế nào và phải liên thông cả với đại biểu Quốc hội. Nghĩa là nếu như trước đây đại biểu Quốc hội chỉ được cập nhật khi báo cáo quyết toán xong rồi nhưng khi liên thông dữ liệu, đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân có thể cập nhật sớm hơn những thông tin, dữ liệu thì sẽ tốt hơn nữa.

Điều cuối cùng, áp lực liên quan đến trách nhiệm cá nhân rất rõ - trách nhiệm giải trình. Khi tôi còn công tác, mỗi khi báo cáo quyết toán được Quốc hội phê chuẩn, Chính phủ bao giờ cũng có một bản báo cáo về việc xử lý những vi phạm trong lĩnh vực tài chính ngân sách. Theo tôi nghĩ, với tinh thần như hiện nay thì chắc chắn phải kèm theo cái báo cáo rõ hơn, rõ người, rõ việc.

Trong năm 2024, quyết toán ngân sách địa phương nào làm không tốt và người đứng đầu tỉnh đó là ai chịu trách nhiệm; những Bộ, ngành nào làm quyết toán ngân sách không tốt, chỉ rất rõ ra như vậy thì chắc chắn sẽ tạo ra áp lực để phải làm và làm tốt hơn nữa và từ đó thay đổi tư duy của các đơn vị triển khai thực hiện.

Áp lực sẽ là tổng hòa, nhưng sẽ tạo ra một quyết tâm mới, đổi mới phương pháp để làm tốt hơn công tác quyết toán cũng như làm tốt công tác quản lý tài chính ngân sách.

MC: Một câu hỏi nhanh xin được gửi tới cả 2 vị chuyên gia: Nếu dùng một “Từ khóa” duy nhất để khái quát về tinh thần của kỳ quyết toán và kiểm toán ngân sách năm nay, các ông sẽ chọn từ gì? Ví dụ: “Tốc độ”, “Kỷ cương”, “Đổi mới” hay từ nào khác?

Ông Bùi Đặng Dũng trả lời: Vâng, tôi thấy MC đặt ra ba từ rất hay: “Tốc độ”, “Kỷ cương”, “Đổi mới”. Tôi ví nền tài chính của chúng ta giống như một “con tàu”. Con tàu thì phải có động cơ, động cơ đó chính là sự đổi mới. Tốc độ thì giống như là chân vịt của con tàu. Con tàu có động cơ rất mạnh, chân vịt rất khỏe như vậy, nhưng bánh lái rất quan trọng là kỷ cương.

Tôi muốn chọn từ “Kỷ cương”. Kỷ cương chính là “bánh lái của con tàu” tài chính Việt Nam. Chúng ta có làm gì đi nữa nhưng mà không có bánh lái để đảm bảo đúng định hướng, đúng đích thì sẽ dễ chệch hướng, mắc kẹt. Điều đó cũng thể hiện rõ mục tiêu cuối cùng của KTNN: phân tích, khẳng định và chỉ ra một cách minh bạch những vấn đề đã làm được, chưa làm được, cũng như mức độ tuân thủ các quy định pháp luật.

Vì vậy, kỷ cương là yếu tố đặc biệt quan trọng. Dù có rút ngắn thời gian kiểm toán, yêu cầu về kỷ cương vẫn phải được bảo đảm; không thể vì áp lực tiến độ hay yêu cầu sớm có báo cáo mà làm giảm tính toàn diện, chặt chẽ của kết quả kiểm toán. Việc thực hiện kiểm toán đúng với phương châm hành động của KTNN năm 2026: “Chất lượng, chất lượng và chất lượng hơn nữa”.

MC: Vâng, và theo ông Giang thì quan điểm của ông thế nào ạ?

Ông Phan Trường Giang trả lời: Vâng, tôi cũng rất đồng tình với chia sẻ của ông Dũng. Và trước khi chọn một từ khóa, tôi muốn chia sẻ thêm những khó khăn của KTNN trong quá trình kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách, đặc biệt là vấn đề dữ liệu điện tử. Muốn làm nhanh, làm thông minh hơn thì phải có dữ liệu. Nhu cầu và mong muốn đặt ra như vậy. Tuy nhiên, hiện nay, việc liên thông dữ liệu giữa các cơ quan, Bộ, ngành còn hạn chế. Đấy là một trong những rào cản lớn đối với chúng tôi.

Còn để chọn từ khóa thì tôi cũng rất đồng tình với phân tích của ông Dũng. Tôi sẽ chọn “Kỷ luật, kỷ cương”. Bởi vì khi đã có kỷ luật, kỷ cương thì mọi khâu của quy trình quyết toán cũng như kiểm toán phải bám sát về thời gian, tiến độ. Có kỷ cương thì mới bám sát được tiến độ và trách nhiệm. Tất nhiên là tất cả đều đúng: tiến độ cũng đúng, đổi mới cũng quan trọng, cần thiết. Vâng, nhưng để chọn một từ thì chọn kỷ cương.

MC: Xin mời ông Giang chia sẻ thêm, những thay đổi quyết liệt trong quá trình kiểm toán sớm này sẽ tác động như thế nào đến tính minh bạch và kỷ luật tài chính của các đơn vị được kiểm toán trong dài hạn?

Ông Phan Trường Giang trả lời: Trước hết, việc kiểm toán sớm theo Luật Ngân sách nhà nước đã mới nhằm đảm bảo tính kịp thời và tin cậy của dữ liệu phục vụ công tác phê chuẩn quyết toán.

Việc rút ngắn thời gian phê chuẩn quyết toán ngân sách còn yêu cầu các đơn vị nâng cao chất lượng quản trị thông tin ngay từ khâu đầu, không còn thời gian trì hoãn hay điều chỉnh dần dần như trước đây, qua đó tăng cường sự minh bạch và kỷ luật ngân sách một cách thực chất.

Về dài hạn, những thay đổi quyết liệt này là yếu tố rất quan trọng góp phần xây dựng một nền tài chính công minh bạch, chuyên nghiệp và có trách nhiệm giải trình cao hơn, góp phần quan trọng vào việc làm lành mạnh hóa nền kinh tế quốc gia.

MC: Câu hỏi cuối dành cho ông Bùi Đặng Dũng. Để lộ trình quyết toán sớm này vận hành bền vững và trở thành một chuẩn mực mới trong quản trị tài chính công, theo ông cần những “mắt xích” nào về mặt thể chế và sự sẵn sàng của dữ liệu hệ thống trong những năm tới?

Ông Bùi Đặng Dũng trả lời: Tôi rất đồng tình với ý kiến trao đổi của ông Giang. Theo tôi, hiện nay, chúng ta đang xác định điểm nghẽn lớn nhất chính là thể chế và Luật mới đã ban hành, tháo gỡ rất rõ ràng rồi. Cho nên, liên quan đến vấn đề quyết toán ngân sách sớm từ 18 tháng xuống 12 tháng thì chúng ta không còn điểm nghẽn gì về mặt thể chế.

Vấn đề còn lại ở đây là phương pháp và cách làm. Trước đây, chúng ta đang quen kéo dài thời gian, khi rút gọn lại thì chắc chắn sẽ có những bỡ ngỡ, khó khăn. Nhưng, bắt buộc ngay từ những bước đầu bỡ ngỡ khó khăn như vậy, chúng ta phải dốc toàn lực để làm cho tốt vấn đề này. Ví dụ, Kiểm toán nhà nước đang đổi mới, dốc toàn lực để làm thì các cơ quan sử dụng tài chính công, tài sản công từ các đơn vị, xã/phường cho đến tỉnh/thành và các Bộ, ngành phải làm thế nào?

Đối với cấp Bộ, ngành và cấp tỉnh, theo bộ máy cũ thì các cán bộ, chuyên viên cơ bản làm tốt rồi. Tôi đang lo, trăn trở đối với cấp xã, phường, bởi chính quyền hai cấp hiện nay, cán bộ mới rất nhiều, thậm chí một số cán bộ kế toán luân chuyển mới về trong khi quy mô ngân sách của xã, phường rất lớn. Ví dụ, như các xã, phường của Hà Nội hiện nay, thu ngân sách rất lớn, có thể lên tới hàng ngàn tỷ đồng. Trong khi đó, bộ máy quản trị hành chính của địa phương ở xã, phường có mỗi một phòng kế toán tài chính, hệ thống bộ máy điều hành thu chi, giám sát còn non trẻ. Theo tôi, gỡ nút thắt ở đây là phải quan tâm, ưu tiên cho cơ sở.

Vấn đề thứ hai là nút thắt về việc tiếp cận công nghệ số, thông tin, các dữ liệu. Như vậy, Chính phủ phải có chỉ đạo quyết liệt và các Bộ, ngành liên quan đến tài chính công, tài sản công phải cùng nghiên cứu, xác định dữ liệu nào là “bí mật”, không lạm dụng từ "bí mật" để mà bưng bít thông tin. Đây là điều rất quan trọng và phải làm tốt thì mới giúp các kiểm toán viên có cơ sở, dữ liệu “sống” để làm việc.

Vấn đề thứ ba nữa rất là quan trọng là đẩy mạnh trách nhiệm của cá nhân. Các cơ quan, tập thể, cá nhân vi phạm phải có những chế tài xử lý rõ ràng. Ví dụ, liên quan đến quyết toán, nếu xây dựng dự toán thu không đảm bảo đáp ứng, thì phải tìm ra tại sao khi xây dựng dự toán không chính xác, phải xem lại trách nhiệm của ai, từ đâu. Hay là với chi, nhiều năm qua chi cho phát triển khoa học công nghệ không đảm bảo yêu cầu theo Luật định, vậy thì trách nhiệm của ai, ở đâu? Nếu nghẽn ở Luật thì sửa Luật, nếu có sai phạm thì phải xử lý, không thể cứ đặt ra mà mãi không thực hiện. Quay trở lại, vấn đề ở đây là kỷ cương để đảm bảo thực hiện tốt việc quyết toán ngân sách nhà nước.

Cuộc Tọa đàm đã cho thấy việc rút ngắn chu trình quyết toán và kiểm toán không chỉ là thay đổi về con số thời gian, mà là một bước cải cách quan trọng trong quản trị tài chính công. Dù áp lực là rất lớn, nhưng đây chính là cơ hội để thiết lập một chuẩn mực mới: Minh bạch hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn. Với những giải pháp quyết liệt từ Kiểm toán nhà nước và sự đồng bộ của các Bộ, ngành, chúng ta tin tưởng rằng nguồn lực quốc gia sẽ được bảo vệ và sử dụng hiệu quả nhất./.

NHÓM PHÓNG VIÊN