Xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa giám sát của Quốc hội với công tác thanh tra, kiểm toán
Chính trị - Ngày đăng : 19:12, 23/04/2026
Chủ động, tích cực thực hiện giám sát theo thời gian thực
Sáng 23/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội đã nghe Tờ trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027 và thảo luận tại Hội trường về nội dung này.
Tham gia thảo luận, các đại biểu Quốc hội cơ bản nhất trí với dự kiến Chương trình giám sát năm 2027, đồng thời đề xuất một số giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của Quốc hội trong thời gian tới.
Một trong những giải pháp trọng tâm được đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn TP. Hà Nội) đề xuất là cần chủ động, tích cực thực hiện "giám sát theo thời gian thực" dựa trên công nghệ và dữ liệu.
Theo đó, cần tận dụng mạnh mẽ chuyển đổi số quốc gia. Thay vì chỉ trông chờ vào báo cáo giấy, cần sớm xây dựng một nền tảng số, quy chế để các đại biểu Quốc hội có thể truy cập, đối chiếu dữ liệu về các vấn đề giám sát, ngay khi dữ liệu được cập nhật.
Như vậy, giám sát sẽ kịp thời phát hiện “điểm nghẽn” của chính sách, pháp luật ngay khi phát sinh, phù hợp với tinh thần "phản ứng chính sách nhanh" mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo.
Đồng thời, phát huy hơn nữa vai trò của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội trong công tác giám sát; tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, giao quyền chủ động hơn cho các cơ quan của Quốc hội trong việc tổ chức các cuộc giám sát chuyên đề từ sớm, từ xa; tăng cường hiệu quả của việc lấy "kết quả giám sát" để "hoàn thiện pháp luật"; sau giám sát phải có "địa chỉ" và cơ chế ràng buộc trách nhiệm giải trình rõ ràng.
“Ngay trong Nghị quyết về Chương trình giám sát năm 2027 cần nhấn mạnh cơ chế theo dõi, đôn đốc. Chính phủ cần có báo cáo riêng về việc xử lý các kiến nghị sau giám sát của Quốc hội” - đại biểu Tạ Đình Thi đề xuất.
Đặc biệt, để bảo đảm tính đồng bộ, công tác giám sát thực sự đi vào chiều sâu, bài bản trong cả nhiệm kỳ, đại biểu Tạ Đình Thi đề xuất Quốc hội trình cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành "Định hướng công tác giám sát của Quốc hội khóa XVI".
Theo đó, định hướng giám sát cần tập trung vào một số nội dung cốt lõi: Xác định rõ mục tiêu giám sát không chỉ để phát hiện sai phạm mà phải là công cụ kiến tạo, thúc đẩy phát triển, tháo gỡ các "điểm nghẽn của điểm nghẽn" về thể chế; đổi mới phương thức toàn diện theo hướng huyển mạnh sang giám sát dựa trên dữ liệu số, nâng cao chất lượng chất vấn, coi trọng giám sát chuyên đề và hậu giám sát; chuyên nghiệp hóa đội ngũ đại biểu chuyên trách, xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa giám sát của Quốc hội với công tác kiểm tra của Đảng và công tác thanh tra, kiểm toán.
Hậu giám sát là khâu đột phá
Theo đại biểu Lê Minh Nam (Đoàn TP. Cần Thơ), để nâng cao hiệu quả giám sát nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành và thúc đẩy, phát triển đất nước trong bối cảnh, điều kiện giai đoạn hiện nay, khâu tổ chức thực hiện giám sát cần đặt ra một số nội dung mà cả chủ thể giám sát và các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát đều phải quan tâm cải thiện.
Theo đó, khi xây dựng kế hoạch giám sát phải đặt trọng tâm giám sát để đạt được mục tiêu: Phát hiện điểm nghẽn và tìm kiếm giải pháp tháo gỡ; phát hiện thực trạng thông qua giám sát, đề xuất kiến tạo giải pháp, mở đường hình thành chính sách tốt hơn; giám sát kiểm soát và ngăn chặn sớm các nguy cơ trước khi trở thành thiệt hại, đặc biệt trong điều kiện chúng ta đang mở rất thoáng để thúc đẩy phát triển; điều tiết giảm mức độ tìm sai để xử lý, qua đó tăng cường chia sẻ, đồng hành, tạo chỗ dựa và niềm tin cho đơn vị chịu giám sát phấn đấu thúc đẩy phát triển.
Ngược lại, các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát phải báo cáo đúng yêu cầu của Đề cương và đề xuất những vấn đề thật sự trọng tâm, rõ ràng và với mong muốn tháo gỡ thật sự.
Trong khi đó, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) và một số đại biểu khác nhấn mạnh, phải xác định “hậu giám sát” là khâu đột phá để nâng cao hiệu lực thực thi. Thực tế cho thấy, việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị sau giám sát có lúc còn chưa quyết liệt và thường xuyên.
Đại biểu Thạch Phước Bình đề xuất cần thiết lập cơ chế theo dõi bắt buộc, yêu cầu các cơ quan chịu sự giám sát phải có báo cáo định kỳ và công khai kết quả thực hiện các kết luận giám sát.
Đặc biệt, cần thực hiện nghiêm quy định về việc xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, cơ quan, đặc biệt là trách nhiệm người đứng đầu nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kiến nghị đã được Quốc hội thông qua. Đây chính là thước đo cao nhất cho tính thực chất, giúp giám sát không rơi vào hình thức.
Đại biểu cũng nhấn mạnh việc phát huy vai trò giám sát độc lập, thường xuyên của từng đại biểu Quốc hội như một giải pháp then chốt.
“Giám sát thường xuyên không đơn thuần là tăng thêm các hoạt động hình thức, mà chính là nâng cao khả năng phản ứng nhanh của Quốc hội trước những biến động của thực tiễn. Khi đại biểu bám sát cơ sở, theo dõi liên tục và phát hiện sớm các bất cập ngay từ khi chính sách mới được triển khai, chúng ta sẽ có cơ hội xử lý vấn đề ngay từ gốc, không để tích tụ thành những “điểm nóng” gây bức xúc dư luận. Đây cũng là giải pháp căn cơ để rèn luyện bản lĩnh, sự am hiểu chuyên sâu và trách nhiệm cá nhân của người đại biểu trước cử tri” – đại biểu Thạch Phước Bình nêu rõ.
Năm 2027, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVHQ) báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định việc tổ chức Đoàn giám sát để tiến hành giám sát chuyên đề như sau:
Chuyên đề 01: “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính”;
Chuyên đề 02: “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội giai đoạn 2021 - 2026”.
Sau khi Quốc hội quyết định lựa chọn 1 chuyên đề, chuyên đề còn lại sẽ do UBTVQH trực tiếp tổ chức giám sát.
Bên cạnh các chuyên đề Quốc hội, UBTVQH trực tiếp tổ chức giám sát, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, căn cứ chức năng, nhiệm vụ của mình và tình hình thực tiễn, chủ động lựa chọn hình thức giám sát phù hợp (như: tổ chức đoàn giám sát để tiến hành giám sát chuyên đề; tổ chức hoạt động giải trình; thẩm tra báo cáo; kết hợp với các hoạt động khảo sát…) để tổ chức giám sát ngay trong năm 2026 đối với một số nội dung và báo cáo UBTVQH về kết quả giám sát trong năm 2027.