Ổn định vĩ mô: Bài học chưa bao giờ cũ

Bài học từ quá khứ, thông điệp của hiện tại

Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2, khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Kiên định nguyên tắc ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn. Đây là điều kiện tiên quyết, trụ cột quyết định khả năng vận hành linh hoạt, an toàn và hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế”.

Quan điểm này tiếp tục được Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV khẳng định trong Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030, gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”.

Tại phiên thảo luận tổ về phát triển kinh tế - xã hội trong khuôn khổ Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định, tăng trưởng phải đi đôi với ổn định và kiểm soát được các cân đối lớn của nền kinh tế. “Việt Nam không chấp nhận tăng trưởng cao mà đánh đổi sự bất ổn vĩ mô, bởi cái giá phải trả trong trung và dài hạn là rất lớn” - Thủ tướng nhấn mạnh.

Sự nhất quán trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng các nghị quyết, kết luận của Trung ương đã khẳng định rõ: Việt Nam kiên quyết không đánh đổi ổn định kinh tế vĩ mô để lấy tăng trưởng cao trong ngắn hạn. Theo giới chuyên gia, đây không chỉ là lựa chọn chính sách, mà còn là bài học được đúc kết từ thực tiễn.

Nhìn lại quá khứ, những thời điểm tăng trưởng cao nhưng thiếu ổn định thường để lại hệ lụy nặng nề. Giai đoạn 2008-2011 là minh chứng rõ nét khi nền kinh tế rơi vào tình trạng bất ổn. Đỉnh điểm là lạm phát năm 2008 lên tới gần 20% và tiếp tục duy trì ở mức hai con số trong các năm 2010, 2011; thị trường tài sản xuất hiện bong bóng; nợ xấu gia tăng. Những hệ lụy này kéo dài nhiều năm, làm suy giảm niềm tin thị trường và tạo áp lực lớn lên công tác điều hành vĩ mô.

Việc nhắc lại giai đoạn này cho thấy rõ tầm quan trọng của ổn định vĩ mô. Đây không chỉ là nền tảng cho tăng trưởng bền vững mà còn là cơ sở duy trì niềm tin của người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Sự kiên định mục tiêu ổn định vĩ mô cũng khẳng định quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc định hình mô hình tăng trưởng thực chất, lấy chất lượng và tính bền vững làm trọng tâm dài hạn, thay vì chỉ chú trọng tốc độ tăng trưởng.

Ổn định vĩ mô tiếp tục là ưu tiên hàng đầu

Mặc dù nền kinh tế vẫn duy trì sự ổn định với mức tăng trưởng GDP quý I/2026 đạt 7,83% và lạm phát cơ bản ở mức 3,63%, song nhiều dự báo cho thấy các rủi ro, thách thức trong thời gian tới vẫn hiện hữu.

Trên thế giới, căng thẳng địa chính trị, đặc biệt tại khu vực Trung Đông, vẫn là “biến số” khó lường, có thể đẩy giá năng lượng tăng cao, gây áp lực lạm phát toàn cầu và ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn. Trong nước, áp lực lạm phát gia tăng do độ mở nền kinh tế lớn, biến động giá hàng hóa quốc tế, điều chỉnh giá dịch vụ công, cùng các yếu tố như biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Việc chủ động sử dụng các công cụ như thuế xăng dầu và Quỹ bình ổn giá là “van an toàn” giúp kiềm chế lạm phát chi phí đẩy. Bằng cách hạn chế đà tăng của giá năng lượng, Nhà nước trực tiếp hỗ trợ biên lợi nhuận của doanh nghiệp vận tải và sản xuất, đồng thời ngăn chặn tác động dây chuyền lên mặt bằng giá cả, qua đó bảo vệ sức mua của người dân và ổn định kinh tế vĩ mô.

Bà Nguyễn Mai Hạnh - Trưởng ban Hệ thống tài khoản quốc gia, Cục Thống kê

Một vấn đề đáng chú ý là tỷ lệ tín dụng/GDP khoảng 146% - mức cao đối với một nền kinh tế có thu nhập trung bình như Việt Nam. Điều này phản ánh sự phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, tiềm ẩn rủi ro về nợ xấu cũng như an ninh tài chính - tiền tệ nếu không được kiểm soát hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam - cho rằng, ưu tiên hàng đầu vẫn là giữ ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt là kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá - hai chỉ số có ý nghĩa then chốt. Tuy nhiên, việc đạt được các mục tiêu này không thể chỉ dựa vào chính sách tiền tệ, mà cần có sự phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa, điều hành thị trường và các biện pháp hỗ trợ sản xuất, kinh doanh.

Bà Nguyễn Thị Hương - Cục trưởng Cục Thống kê, Bộ Tài chính - cũng nhấn mạnh, sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và tiền tệ cần được thực hiện nhịp nhàng, thận trọng nhưng linh hoạt nhằm nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế trước các “cú sốc” từ bên ngoài. Theo bà, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, giá dầu và chi phí vận tải quốc tế biến động mạnh, Việt Nam cần theo dõi sát diễn biến để kịp thời cập nhật các kịch bản tăng trưởng và lạm phát.

Nhằm ổn định vĩ mô và nâng cao chất lượng tăng trưởng trong bối cảnh rủi ro, bất định gia tăng, TS. Cấn Văn Lực - chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV - khuyến nghị, chính sách tài khóa cần đóng vai trò chủ lực, trong khi chính sách tiền tệ giữ vai trò hỗ trợ theo hướng thận trọng, linh hoạt và phối hợp chặt chẽ. Theo đó, cần chú trọng bảo đảm nguồn cung và bình ổn giá hàng hóa, dịch vụ thiết yếu; điều hành linh hoạt mối quan hệ giữa tỷ giá và lãi suất; duy trì mặt bằng lãi suất ổn định; bình ổn thị trường vàng; đồng thời lành mạnh hóa thị trường bất động sản, kiểm soát giá nhà đất và rủi ro liên thông giữa các thị trường tài chính, tiền tệ và bất động sản.

Trong thông điệp điều hành mới đây, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục khẳng định kiên định mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Bộ Tài chính cũng triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm chính sách tài khóa vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa duy trì ổn định vĩ mô.

Những định hướng nhất quán từ Trung ương đến các Bộ, ngành cho thấy, ổn định kinh tế vĩ mô không phải là lựa chọn mang tính ngắn hạn, mà là chiến lược lâu dài. Trong một thế giới nhiều biến động, việc kiên định nguyên tắc không đánh đổi ổn định lấy tăng trưởng là biểu hiện của tư duy phát triển có trách nhiệm, hướng tới tương lai bền vững. Đây sẽ tiếp tục là kim chỉ nam cho điều hành kinh tế trong năm 2026 và các năm tiếp theo./.

THÀNH ĐỨC