Phúc lợi và năng lực công nghệ: Thước đo của thị trường lao động hiện đại
Kinh tế - Ngày đăng : 10:10, 30/04/2026
Lương - điều kiện cần nhưng chưa đủ
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), quý I/2026, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên ước đạt 53,6 triệu người, tăng 0,1% so với cùng kỳ năm trước; thu nhập bình quân của người lao động (NLĐ) tiếp tục cải thiện, đạt khoảng 9 triệu đồng/tháng, tăng 706.000 đồng (tương ứng 8,5%).
Tuy nhiên, trong bối cảnh chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt liên tục gia tăng, nhiều lao động cho rằng mức lương dù được cải thiện vẫn chỉ đủ “giữ nhịp” cuộc sống, chưa tạo ra bước chuyển rõ rệt về chất lượng sống. Vì vậy, trong tư duy quản trị nhân lực hiện đại, tiền lương đang được đặt song hành với chất lượng phúc lợi.
Thực tế từ các chương trình chăm lo của tổ chức công đoàn cho thấy, những yếu tố tưởng chừng nhỏ lại có tác động lớn đến cảm nhận hạnh phúc của NLĐ. Tại nhiều khu công nghiệp, NLĐ chia sẻ rằng một suất ăn đủ dinh dưỡng, thời gian nghỉ ngơi hợp lý và môi trường sinh hoạt sạch sẽ giúp họ cảm thấy được quan tâm, tôn trọng. Đây cũng là lý do Chương trình “Bữa cơm công đoàn” được duy trì trong nhiều năm qua, thu hút hàng triệu lượt NLĐ tham gia. Những bữa ăn không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ vật chất, mà còn truyền tải thông điệp về sự chia sẻ và đồng hành với người lao động.
Trong tháng 4/2026, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức Ngày hội vì sức khỏe NLĐ với nhiều hoạt động thiết thực như tặng quà cho công nhân mắc bệnh hiểm nghèo, hỗ trợ thẻ bảo hiểm y tế, tổ chức tọa đàm về chăm sóc sức khỏe chủ động và phòng bệnh nghề nghiệp.
Tại các địa phương, các hoạt động này cũng được triển khai tích cực. Đơn cử, Liên đoàn Lao động tỉnh Thanh Hóa tổ chức chương trình tư vấn, khám sức khỏe miễn phí cho 100 đoàn viên, NLĐ của Công ty TNHH Giày Aleron Việt Nam, giúp người lao động nắm bắt tình trạng sức khỏe, phát hiện sớm bất thường để được tư vấn, điều trị kịp thời, qua đó yên tâm lao động, sản xuất.
Theo Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Ngọ Duy Hiểu, việc chăm sóc sức khỏe cho NLĐ góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển bền vững. Đây cũng là hoạt động cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã chuyển từ tư duy quản lý lao động sang đồng hành cùng NLĐ, thể hiện qua việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ, hỗ trợ nhà ở, xe đưa đón, học phí cho con công nhân, đào tạo kỹ năng và tư vấn tâm lý. Những mô hình này cho thấy phúc lợi lao động gắn chặt với an sinh và sức khỏe thể chất, tinh thần. Khi những áp lực về chi phí sinh hoạt được giảm bớt, NLĐ có xu hướng gắn bó lâu dài hơn với doanh nghiệp.
Biến AI thành đòn bẩy cho thị trường lao động
Nếu phúc lợi giúp NLĐ an tâm gắn bó, thì năng lực công nghệ, đặc biệt là khả năng thích ứng với AI, lại giúp họ tiến xa hơn trong một thị trường lao động đang chuyển đổi nhanh chóng.
Kết quả điều tra của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho thấy khoảng 20,8% tổng việc làm tại Việt Nam có khả năng chịu tác động từ trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI). Trong đó, các ngành tài chính, bảo hiểm và hành chính công chịu ảnh hưởng lớn nhất, với tỷ lệ lần lượt là 82,6% và 47,7%. Đáng chú ý, riêng lĩnh vực hành chính công có tới 20,6% lao động thuộc nhóm rủi ro cao do đặc thù xử lý thông tin theo quy trình. Các ngành bán buôn, bán lẻ dù có mức độ ảnh hưởng thấp hơn, nhưng do quy mô lao động lớn (chiếm 51,6% tổng số việc làm), nên tác động xét về giá trị tuyệt đối vẫn rất đáng kể, khoảng 5,9 triệu người.
Một điểm sáng là tỷ lệ sử dụng GenAI tại Việt Nam năm 2025 đạt 23,5%, cao hơn mức trung bình toàn cầu (16,3%) và nhiều quốc gia ASEAN. Tuy nhiên, để biến GenAI thành đòn bẩy năng suất mà không làm tổn thương lực lượng lao động, các chuyên gia cho rằng cần tăng cường quản trị AI, phát triển hạ tầng số bao trùm và nâng cao năng lực thể chế. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm quá trình số hóa hỗ trợ việc làm, trên nguyên tắc lấy con người làm trung tâm và phù hợp với các tiêu chuẩn lao động quốc tế.
Ở góc độ dài hạn, các chiến lược nâng cao năng suất, đào tạo kỹ năng và phát triển doanh nghiệp bền vững cần trực diện giải quyết thách thức từ AI và chuyển đổi số. Điều này bao gồm nâng cao chất lượng việc làm gắn với công nghệ và trang bị kỹ năng số phù hợp cho người lao động.
Việc hoàn thiện hệ thống thông tin thị trường lao động, tăng cường thu thập dữ liệu, nghiên cứu và giám sát mối quan hệ giữa AI và việc làm là cần thiết để xây dựng cơ sở dữ liệu tin cậy, phục vụ hoạch định và giám sát chính sách. Qua đó, có thể nhận diện sớm các nhóm lao động chịu tác động để có giải pháp hỗ trợ kịp thời.
Với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới 98%, việc hỗ trợ xây dựng lộ trình ứng dụng AI sẽ góp phần nâng cao năng suất và bảo đảm việc làm bền vững. Điều này đòi hỏi các mô hình hỗ trợ phù hợp, kết hợp hài hòa giữa ứng dụng công nghệ và chiến lược chuyển đổi lấy NLĐ làm trung tâm.
Các chuyên gia ILO khuyến nghị, cần đẩy mạnh đào tạo nghề, phát triển kỹ năng số và phổ cập kiến thức về AI để giúp NLĐ thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ. Khi được đào tạo lại và có cơ hội chuyển dịch sang các vị trí có giá trị cao hơn, năng suất lao động sẽ được cải thiện, đồng thời bảo đảm việc làm bền vững cho người lao động.
Với những lựa chọn chính sách phù hợp, AI hoàn toàn có thể trở thành đòn bẩy cho một thị trường lao động hiện đại, bao trùm và phát triển bền vững./.