Giữ vững phương châm hành động - Định hình tầm nhìn tương lai

Chủ động, nỗ lực ngay từ quý đầu năm

Năm 2026 mở ra giai đoạn đặc biệt đối với KTNN khi lần đầu thực hiện kiểm toán quyết toán ngân sách năm 2025 trong bối cảnh Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 có hiệu lực và mô hình chính quyền địa phương hai cấp bắt đầu vận hành. Đây là thay đổi có tính nền tảng, đòi hỏi KTNN phải thích ứng cả về tổ chức thực hiện lẫn phương thức kiểm toán.

Trong bối cảnh mới, toàn Ngành sẵn sàng tâm thế để triển khai 132 nhiệm vụ kiểm toán theo kế hoạch. Tính đến ngày 15/4/2026, KTNN đã xét duyệt 51 kế hoạch kiểm toán tổng quát, triển khai 43 đoàn kiểm toán và phát hành các báo cáo phục vụ Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Đồng thời, Kế hoạch kiểm toán trung hạn giai đoạn 2026-2028 cũng đã được ban hành, tạo nền tảng điều hành ổn định, dài hạn.

Bên cạnh đó, KTNN đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, cung cấp hồ sơ, tài liệu liên quan đến các vụ việc có dấu hiệu sai phạm tại Công ty TNHH Quan Minh, Công ty cổ phần Hóa chất Đức Giang, hay các nội dung liên quan đến Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1, góp phần phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí.

KTNN phải đóng vai trò kép trên 3 khía cạnh: Bảo vệ và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản, tài chính công; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; kiến nghị, sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách bất cập nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động của các cơ quan có sử dụng vốn và ngân sách nhà nước.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa

Trong quý, công tác tổ chức cán bộ có nhiều dấu ấn; các công tác khác cũng đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của toàn Ngành.

Những kết quả đạt được là minh chứng cho sự đồng lòng, quyết tâm và nỗ lực vượt khó của toàn Ngành, từ các đơn vị tham mưu hoạch định, định hướng kế hoạch, kiểm soát chất lượng kiểm toán đến các KTNN chuyên ngành, khu vực trực tiếp triển khai nhiệm vụ trên thực địa.

Sẽ kiểm toán một số vấn đề “nóng” trong năm 2027

Bên cạnh những kết quả đạt được trong quý I, thực tiễn triển khai kiểm toán trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp nảy sinh không ít vướng mắc, đòi hỏi phải nhận diện đầy đủ để có giải pháp phù hợp. Đặc biệt, một số nội dung kiểm toán khá phức tạp trong bối cảnh bộ máy tổ chức và hệ thống dữ liệu tại nhiều địa phương chưa ổn định.

Liên quan đến việc đánh giá, sử dụng tài sản công sau sắp xếp, từ thực tiễn địa bàn, Kiểm toán trưởng KTNN khu vực IV Nguyễn Hữu Phúc và Kiểm toán trưởng KTNN khu vực IX Trương Đức Thành đều cho rằng, nếu tiến hành đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản công ngay trong giai đoạn này sẽ thiếu căn cứ thực tiễn, dễ dẫn đến nhận định chưa toàn diện. Vì vậy, đại diện hai đơn vị đề xuất trước mắt tập trung thu thập thông tin, đánh giá bước đầu về công tác kiểm kê, bàn giao và xây dựng phương án xử lý, tạo tiền đề cho kiểm toán chuyên sâu trong thời gian tới khi bộ máy vận hành ổn định.

Nhất trí với đề xuất của hai đơn vị, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Doãn Anh Thơ lưu ý thêm về phạm vi và mục tiêu kiểm toán việc xử lý tài sản sau sắp xếp đơn vị hành chính. Theo ông, trước mắt, các đoàn kiểm toán tập trung đánh giá công tác lãnh đạo, chỉ đạo của các cơ quan, chưa mở rộng kiểm toán việc chuyển đổi tài sản công sang mục đích khác.

Không chỉ đối với tài sản công, việc kiểm toán thực hiện chính sách theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP cũng gặp nhiều khó khăn, nhất là tại các xã, phường mới. Theo KTNN khu vực IV, tại nhiều địa phương, hồ sơ, tài liệu chưa hoàn thiện, năng lực cán bộ còn hạn chế, trong khi thời gian kiểm toán cấp xã ngắn, khó đánh giá toàn diện. Do đó, đơn vị đề xuất lựa chọn một số hồ sơ mẫu để kiểm tra, đánh giá quy trình thực hiện.

Về nội dung này, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Trần Minh Khương đề nghị việc kiểm toán cần triển khai theo hướng tổng hợp kết hợp chọn mẫu, tập trung làm rõ hai nội dung: Đúng đối tượng và đúng mức chi. Khi phát hiện sai sót, KTNN kiến nghị các đơn vị mở rộng phạm vi rà soát; các phát hiện kiểm toàn này được tổng hợp vào quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025.

Chỉ đạo nội dung này, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa thống nhất theo hướng chọn mẫu khi kiểm toán việc thực hiện Nghị định 178/2024/NĐ-CP và gợi ý nghiên cứu triển khai chuyên đề toàn Ngành trong năm 2027.

Cũng theo Tổng Kiểm toán nhà nước, việc xử lý tài sản công, trụ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính là vấn đề lớn, phức tạp; trước mắt tập trung đánh giá bước đầu, thu thập thông tin thực tiễn, đồng thời thống nhất đưa vào Kế hoạch kiểm toán chuyên đề năm 2027.

Toàn Ngành cần chủ động nghiên cứu, xây dựng Kế hoạch kiểm toán năm 2027, trong đó tập trung vào các cuộc kiểm toán chuyên đề nhằm cụ thể hóa các mục tiêu, định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước trên cơ sở bám sát các nghị quyết, kết luận của Trung ương.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung

Những yêu cầu kiểm toán cần ưu tiên

Một vấn đề đáng lưu ý được Vụ trưởng Vụ Tổng hợp Hoàng Văn Lương cho biết tại Hội nghị giao ban toàn Ngành quý I, đó là năm 2026, số lượng nhiệm vụ kiểm toán phát sinh ngày càng lớn, đặc biệt từ đề nghị của các Bộ, ngành, địa phương.

Việc nhận được nhiều đề nghị kiểm toán cho thấy KTNN là một thiết chế giám sát độc lập có uy tín, ngày càng giữ vai trò quan trọng trong kiểm soát rủi ro, bảo đảm tính minh bạch và nâng cao trách nhiệm giải trình việc quản lý, sử dụng các nguồn lực công.

Tuy nhiên, liên quan đến nội dung này, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung nhấn mạnh, các nhiệm vụ phát sinh (được đề nghị) được xem xét thực hiện khi hội tụ đủ ba điều kiện: Phù hợp chức năng nhiệm vụ, hồ sơ tài liệu đầy đủ và bảo đảm nguồn nhân lực.

Với các đề nghị kiểm toán, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa nhấn mạnh, KTNN phải ưu tiên thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của Trung ương, Quốc hội, Chính phủ; các đề xuất từ Bộ, ngành, địa phương cần cân nhắc trên cơ sở chức năng, nguồn lực và thời gian để bảo đảm chất lượng, hiệu quả.

Chất lượng kiểm toán luôn là yêu cầu trọng tâm của KTNN, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin. Nhiều ý kiến đề nghị KTNN cần sớm xây dựng một hệ thống phần mềm thống nhất, kết nối và tích hợp toàn bộ các phần mềm nội bộ, đồng thời liên thông với hệ thống thông tin tài chính quốc gia, dữ liệu ngân sách và thuế. Các đơn vị cần phối hợp với Cục Công nghệ thông tin xác định rõ bài toán xây dựng cơ sở dữ liệu để phục vụ hiệu quả hoạt động kiểm toán.

KTNN đã ban hành văn bản tháo gỡ cơ bản các vướng mắc trong kiểm toán quyết toán ngân sách theo Luật ngân sách nhà nước mới. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát quy trình, thủ tục và hướng dẫn kiểm toán theo hướng giảm thủ tục không cần thiết, tiết kiệm nguồn nhân lực và nâng cao hiệu quả kiểm toán, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số.

Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II Lê Đình Thăng

Ngoài ra, trong khuôn khổ Hội nghị, nhiều ý kiến đề nghị công tác phối hợp giữa KTNN và Thanh tra Chính phủ cần chặt chẽ, linh hoạt nhằm hạn chế tối đa chồng chéo, trùng lặp, không làm ảnh hưởng đến hoạt động của đơn vị được thanh tra, kiểm toán.

Tầm nhìn chiến lược trong giai đoạn mới

Hội nghị giao ban quý I/2026 do tân Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa lần đầu tiên chủ trì không chỉ là cuộc họp triển khai nhiệm vụ cho các quý tiếp theo của năm, mà còn là dịp để Tư lệnh Ngành chia sẻ định hướng, gửi gắm tâm huyết, thể hiện trách nhiệm cùng với toàn Ngành định hình tầm nhìn chiến lược cho một giai đoạn phát triển mới.

Vấn đề xuyên suốt trong các chỉ đạo của Tổng Kiểm toán nhà nước là yêu cầu đổi mới toàn diện, nâng cao năng lực, hiệu lực và hiệu quả hoạt động kiểm toán, gắn với Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030 và định hình tầm nhìn dài hạn hơn.

Theo đó, KTNN phải là cơ quan “độc lập, khách quan, thủ pháp, liêm chính, trách nhiệm, an toàn và uy tín”, đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ.

Hoạt động kiểm toán không chỉ là phát hiện vi phạm để xử lý, mà quan trọng hơn là đánh giá, xác nhận tính trung thực, khách quan các thông tin tài chính và việc chấp hành pháp luật, qua đó thực sự trở thành công cụ hữu hiệu góp phần tăng cường kỷ cương, kỷ luật trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; đáp ứng kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.

Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu trước ngày 15/5 sẽ thành lập Ban Chỉ đạo tổng kết Luật KTNN, sửa đổi, bổ sung Luật KTNN và Ban Chỉ đạo tổng kết Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030, xây dựng Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2040, tầm nhìn 2045.

Định hướng đó cần được lưu ý khi sửa đổi Luật KTNN cũng như trong quá trình xây dựng Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2040, tầm nhìn 2045.

Song song với đó, Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung hệ thống chính sách pháp luật; hoàn thiện quy trình, hồ sơ mẫu biểu nhằm bảo đảm phù hợp với chuẩn mực và yêu cầu chuyển đổi số. Ông cũng đặc biệt nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng toàn bộ quy trình kiểm toán.

Một định hướng quan trọng được Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh là tập trung triển khai kiểm toán chuyên đề gắn với chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước như sắp xếp bộ máy, xử lý tài sản dôi dư, các chương trình mục tiêu quốc gia. Đồng thời, giảm các cuộc kiểm toán dự án nhỏ lẻ để tập trung nguồn lực cho các dự án trọng điểm, công trình quan trọng quốc gia.

Bên cạnh đó, Tổng Kiểm toán nhà nước đặc biệt coi trọng xây dựng đội ngũ “Tâm - Đức - Tầm - Tài, Liêm chính - Trung thực” và tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, tránh chồng chéo, không bỏ sót nhiệm vụ. Đồng thời, đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số; xây dựng cơ sở dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, kết nối, liên thông với các Bộ, ngành, địa phương, ứng dụng dữ liệu lớn nhằm từng bước chuyển sang kiểm toán trên môi trường số; thực hiện phương châm “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Đặc biệt, trong phát biểu của Người đứng đầu Ngành, tính liêm chính cùng yêu cầu kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong hoạt động kiểm toán được nhấn mạnh là yếu tố cốt lõi. Tổng Kiểm toán nhà nước lưu ý, khi quyền lực được trao lớn hơn, trách nhiệm cũng nặng nề hơn, đòi hỏi mỗi kiểm toán viên phải luôn “giữ mình, giữ uy tín, giữ danh dự”. Ông mong mỗi kiểm toán viên đề cao tính liêm chính, thường xuyên tự soi, tự sửa, nâng cao ý thức, trách nhiệm; thực hiện nghiêm Quy định số 131-QĐ/TW ngày 27/10/2023 của Bộ Chính trị để góp phần bảo vệ uy tín của Ngành.

Những chỉ đạo này thể hiện quyết tâm của Tư lệnh Ngành trong việc đưa KTNN bước vào giai đoạn phát triển mới. Với phương châm “Kỷ cương - Liêm chính - Chuyên nghiệp - Chất lượng - Hội nhập”, KTNN không chỉ thích ứng với những thay đổi về thể chế và tổ chức bộ máy mà còn chủ động kiến tạo những giá trị mới, xứng tầm là một thiết chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, góp phần bảo đảm mọi nguồn lực công được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích, đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình. Đây cũng chính là cam kết hành động mạnh mẽ từ người đứng đầu KTNN trước kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân!./.

NHÓM PHÓNG VIÊN