Rau quả hướng mốc 10 tỷ USD: Cơ hội lớn, thách thức không nhỏ

Bứt phá từ đầu năm

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, xuất khẩu rau quả Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng ấn tượng. Cục Hải quan cho biết, quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt 1,52 tỷ USD, tăng 31,4% so với cùng kỳ năm trước. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay, giá trị xuất khẩu rau quả tháng 4/2026 ước đạt 532 triệu USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu rau quả 4 tháng đầu năm 2026 đạt 2,06 tỷ USD, tăng 22,3% so với cùng kỳ năm 2025.

Đánh giá kết quả này, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - ông Nguyễn Văn Mười - cho rằng, dù thị trường Trung Đông và châu Âu chịu tác động từ bất ổn địa chính trị, nhưng sự tăng trưởng mạnh tại các thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đông Nam Á đã giúp xuất khẩu rau quả duy trì đà tăng trưởng.

Trong đó, Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất với kim ngạch khoảng 778 triệu USD trong quý I, tăng gần 50% và chiếm hơn một nửa tổng giá trị xuất khẩu. Mỹ đứng thứ hai với 130 triệu USD, trong khi Hàn Quốc và Nhật Bản duy trì mức tăng trưởng ổn định.

Động lực tăng trưởng nổi bật nhất vẫn đến từ sầu riêng. Theo số liệu của cơ quan hải quan, chỉ trong 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt 146 triệu USD, tăng tới 177% so với cùng kỳ. Bên cạnh đó, các mặt hàng như dừa, rau gia vị cũng duy trì đà tăng trưởng ổn định, góp phần củng cố vị thế của rau quả Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, sự bứt phá không chỉ đến từ các thị trường truyền thống. Tổng hợp của Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho thấy, xuất khẩu sang Malaysia tăng hơn 80%, Đức tăng gần 80%, trong khi Hà Lan và Australia cũng ghi nhận mức tăng trưởng cao. Đây là dấu hiệu cho thấy lĩnh vực xuất khẩu rau quả đang từng bước mở rộng “đường biên” thị trường.

Đặc biệt, các nghị định thư xuất khẩu tiếp tục đóng vai trò “đòn bẩy” quan trọng. Đến nay, Việt Nam và Trung Quốc đã ký tổng cộng hơn 20 thỏa thuận và nghị định thư liên quan đến xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Riêng trái cây, có khoảng 10 loại được xuất khẩu chính ngạch như sầu riêng, thanh long, vải…

Việc ký kết nghị định thư xuất khẩu chính ngạch đối với bưởi và chanh vào tháng 4/2026, cùng với nghị định thư xuất khẩu mít tươi trước đó, được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa tăng trưởng cho lĩnh vực này. Theo dự báo của Hiệp hội Rau quả Việt Nam, riêng hai mặt hàng bưởi và mít có thể đóng góp thêm 300-400 triệu USD trong năm nay.

Với đà tăng hiện tại, ông Mười dự báo, xuất khẩu rau quả trong quý II/2026 có thể tăng trưởng từ 15-20% so với cùng kỳ. Bởi nếu 3 tháng đầu năm, kim ngạch bình quân mỗi tháng đạt hơn 500 triệu USD, thì bước sang quý II, đặc biệt từ tháng 6 (khi sản lượng thu hoạch sầu riêng tăng mạnh), con số có thể đạt mức trung bình 750-850 triệu USD/tháng. Đặc biệt, giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 10 sẽ là thời gian cao điểm xuất khẩu mặt hàng sầu riêng, từ đó góp phần đẩy giá trị toàn ngành lên cao.

“Nếu không phát sinh các vấn đề về chất lượng, mục tiêu đạt 10 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu rau quả cho cả năm 2026 có thể thực hiện được” - ông Mười kỳ vọng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với các địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp tăng cường chuẩn hóa vùng trồng, kiểm soát cơ sở đóng gói và tuân thủ chặt chẽ các quy định của thị trường nhập khẩu. Đây không chỉ là điều kiện để giữ vững thị trường hiện có, đặc biệt là Trung Quốc, mà còn là nền tảng để mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác.

Ông Hoàng Trung - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Thách thức chất lượng, chi phí và yêu cầu tái cấu trúc

Dù triển vọng tăng trưởng tích cực, ngành rau quả vẫn đang đối mặt với những thách thức mang tính căn cơ. Sự phụ thuộc vào một số thị trường và mặt hàng chủ lực, cùng với chi phí logistics gia tăng và biến động thương mại toàn cầu, đang đặt ra yêu cầu phải tái cấu trúc ngành theo hướng ổn định và bền vững hơn.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình, các thị trường nhập khẩu đang siết chặt tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và dư lượng hóa chất. Đây không còn là yêu cầu riêng của các thị trường khó tính mà đã trở thành chuẩn chung trên toàn cầu.

“Đơn cử mặt hàng sầu riêng, trước đây chỉ có Việt Nam và Thái Lan cạnh tranh, nhưng hiện nay đã có tới 5 nước Đông Nam Á ký nghị định thư xuất khẩu sang Trung Quốc. Quốc gia nào đảm bảo được chất lượng tốt hơn chắc chắn sẽ chiếm lĩnh thị trường” - ông Bình nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Mười cho rằng lợi thế địa lý không còn mang tính quyết định. Yêu cầu số một của đối tác vẫn là chất lượng. Vì vậy, muốn giữ vững thị trường và tăng trưởng ổn định, bắt buộc phải kiểm soát tốt khâu chất lượng.

Bên cạnh đó, theo giới chuyên gia, biến động địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, đã đẩy giá dầu tăng cao, kéo theo chi phí vận chuyển nội địa tăng 30-40%. Giá phân bón và các yếu tố đầu vào cũng tăng từ 20-30%, trực tiếp làm tăng giá thành sản phẩm. Hệ quả là dù kim ngạch xuất khẩu tăng, biên lợi nhuận của doanh nghiệp lại bị thu hẹp. Trong nhiều trường hợp, chi phí vận chuyển phải được chia sẻ giữa bên bán và bên mua, gây áp lực lên toàn bộ chuỗi cung ứng, đồng thời làm suy giảm sức cạnh tranh của sản phẩm.

Trong bối cảnh đó, theo chuyên gia Hoàng Trọng Thủy, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy tăng trưởng theo lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả. Trước mắt, giải pháp cấp bách là tối ưu hóa chi phí, tinh gọn bộ máy và nâng cao năng lực quản trị để cải thiện biên lợi nhuận.

Hiện nay, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đang đẩy mạnh hai chương trình xúc tiến thương mại quốc gia tại Đức và Hong Kong (Trung Quốc). Đồng thời, Hiệp hội cũng khuyến cáo các doanh nghiệp theo dõi và thích ứng các chính sách nhập khẩu mới, nhất là Nghị định 280 của Trung Quốc để duy trì xuất khẩu chính ngạch.

Về dài hạn, Việt Nam cần phát triển chuỗi giá trị bền vững, từ xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, kiểm soát chặt quy trình sản xuất đến đầu tư chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Đồng thời, xu hướng sản xuất xanh, giảm hóa chất và tăng sử dụng phân bón hữu cơ cần được thúc đẩy nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò hỗ trợ từ Nhà nước được xem là yếu tố then chốt. Theo ông Mười, việc tự thân mở rộng thị trường quốc tế là bài toán chi phí lớn, do đó rất cần sự đồng hành từ các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia. Đây sẽ là điểm tựa giúp doanh nghiệp tự tin hơn trong quá trình khai phá thị trường mới./.

HỒNG ANH