giảm gánh nặng tài chính. Ảnh: ST
Chi tiêu y tế từ tiền túi còn cao, nguy cơ nghèo hóa do bệnh tật vẫn hiện hữu
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, việc triển khai chính sách BHYT thời gian qua đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Tỷ lệ bao phủ BHYT không ngừng được mở rộng; phạm vi, quyền lợi của người tham gia từng bước được nâng cao; chất lượng khám, chữa bệnh BHYT ngày càng được cải thiện.
Tuy nhiên, chi tiêu y tế trực tiếp từ tiền túi của người dân hiện vẫn chiếm trên 40% tổng chi phí khám, chữa bệnh - mức cao so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới. Thực trạng này cho thấy nguy cơ nghèo hóa do bệnh tật vẫn hiện hữu, đặc biệt đối với người nghèo, nhóm yếu thế, người mắc bệnh mạn tính hoặc phải điều trị dài ngày. Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, áp lực tài chính do rủi ro sức khỏe đối với các hộ gia đình ngày càng gia tăng, đòi hỏi phải có những điều chỉnh căn cơ về chính sách tài chính y tế.
Mặt khác, trước nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng, gói BHYT bắt buộc hiện nay chưa thực sự đáp ứng đầy đủ mong muốn của nhóm người có thu nhập khá và cao. Vì vậy, việc hình thành các gói BHYT bổ sung được xem là một trong những giải pháp cần thiết nhằm đa dạng hóa cơ chế bảo vệ tài chính cho người dân, góp phần giảm chi tiền túi và chia sẻ gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh. Chính sách này được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ tài chính hữu hiệu, hỗ trợ hệ thống an sinh y tế phát triển theo hướng bền vững, công bằng và linh hoạt hơn.
Theo bà Vũ Nữ Anh, Phó Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), hiện nay nhiều dịch vụ kỹ thuật cao, dịch vụ theo yêu cầu, chăm sóc dự phòng, quản lý bệnh mạn tính hoặc điều trị các bệnh có chi phí lớn vẫn nằm ngoài phạm vi chi trả của BHYT hoặc chỉ được thanh toán một phần. Nguyên nhân là mức đóng BHYT tại Việt Nam hiện thuộc nhóm thấp trong khu vực, trong khi chi phí y tế có xu hướng gia tăng. “Việc hình thành các gói BHYT bổ sung trên cơ sở tự nguyện sẽ góp phần nâng cao mức chi trả, giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh và hộ gia đình”, bà Vũ Nữ Anh nhấn mạnh.
Xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng, tránh gian lận
Cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Bộ Y tế đang nghiên cứu, thiết kế các gói BHYT bổ sung nhằm tạo thêm lựa chọn cho người dân bên cạnh gói BHYT bắt buộc. Theo định hướng, BHYT bổ sung không thay thế mà hoạt động trên nền tảng BHYT xã hội, chỉ áp dụng đối với những người đã tham gia BHYT bắt buộc.
Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân và Chỉ thị số 52-CT/TW của Ban Bí thư về phát triển BHYT toàn dân trong giai đoạn mới đã xác định nhiệm vụ thí điểm, đa dạng hóa các gói BHYT, thực hiện BHYT bổ sung theo nhu cầu của người dân, nhằm bảo đảm người dân có đầy đủ các cơ chế bảo vệ tài chính trong chăm sóc sức khỏe.
BHYT bổ sung do các công ty, doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm y tế cung cấp; phạm vi và mức hưởng bảo đảm không trùng lặp với quyền lợi của BHYT bắt buộc. Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân mua hoặc hỗ trợ mua BHYT bổ sung cho người lao động; kinh phí mua BHYT bổ sung cho người lao động được hạch toán vào chi phí của doanh nghiệp.
Đồng thời, Nhà nước khuyến khích các tổ chức cung cấp BHYT bổ sung hoạt động theo nguyên tắc phi lợi nhuận nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân. Việc giám định chi phí sử dụng dịch vụ BHYT bổ sung được thực hiện thông qua các tổ chức giám định độc lập hoặc hệ thống giám định của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.
Theo đề xuất của Bộ Y tế, các gói BHYT bổ sung tập trung vào bốn nhóm quyền lợi chính, gồm: Hỗ trợ phần đồng chi trả của BHYT bắt buộc; thanh toán các dịch vụ ngoài phạm vi chi trả hoặc dịch vụ theo yêu cầu; chi trả cho các bệnh hiểm nghèo, chi phí điều trị lớn; và các gói thỏa thuận riêng giữa người tham gia với đơn vị cung cấp dịch vụ. “Các gói BHYT bổ sung dự kiến tập trung chi trả phần cùng chi trả chi phí khám, chữa bệnh, các dịch vụ y tế tự chọn ngoài phạm vi BHYT xã hội và một số trường hợp bệnh có chi phí điều trị lớn”, bà Vũ Nữ Anh cho biết.
Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, TS. Nguyễn Khánh Phương, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế) cho biết, nhiều quốc gia như Đức, Hà Lan, Thụy Sĩ, Nhật Bản đã triển khai mô hình BHYT bổ sung. Tại các quốc gia này, bảo hiểm bổ sung thường do khu vực tư nhân cung cấp, chi trả cho các dịch vụ ngoài gói cơ bản như nha khoa, nhãn khoa hoặc phòng điều trị riêng. Ở Philippines, người bệnh phải sử dụng hết quyền lợi BHYT xã hội trước khi được thanh toán từ BHYT bổ sung; tại Pháp, BHYT bổ sung bao phủ tới 96% dân số, trong đó Nhà nước hỗ trợ phí cho người thu nhập thấp, qua đó giảm đáng kể gánh nặng chi phí y tế.
Từ thực tiễn đó, TS. Nguyễn Khánh Phương cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng cho mối liên kết giữa BHYT xã hội và BHYT thương mại, xác định đúng vai trò “bổ sung”, bảo đảm không trùng lặp quyền lợi, không làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế, đồng thời phát huy hiệu quả của hệ thống BHYT trong bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Bên cạnh đó, vai trò kiểm tra, thanh tra, giám sát của Nhà nước cần được tăng cường nhằm bảo đảm tính minh bạch, phân định rõ quyền lợi và trách nhiệm giữa các bên liên quan. Khi nhu cầu BHYT tư nhân và BHYT bổ sung tiếp tục gia tăng cùng với mức sống và yêu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao, nếu thiếu cơ chế điều phối và giám sát chặt chẽ, nguy cơ chồng chéo quyền lợi, lãng phí nguồn lực xã hội, thậm chí phát sinh tiêu cực, gian lận bảo hiểm là điều khó tránh khỏi.
Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, kinh nghiệm quốc tế là cơ sở quan trọng để Việt Nam xây dựng mô hình BHYT bổ sung phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và nguồn lực trong nước. Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện Dự thảo Nghị quyết về thí điểm BHYT bổ sung trước khi trình Chính phủ xem xét, quyết định./.
.jpeg "Cương quyết \"tuyên chiến\" với IUU")