Mảnh đất anh hùng…
Với mỗi chúng tôi, hành trình về với đặc khu Côn Đảo đặc biệt hơn rất nhiều so với một chuyến đi thực tế thông thường. Đó là cuộc hành hương về miền ký ức, là sự trở về với quá khứ hào hùng của dân tộc, nơi mà mỗi tấc đất, mỗi góc tường đều là chứng nhân sống động cho một thời kỳ lịch sử đầy bi tráng. Ở mảnh đất này, mỗi câu chuyện kể lại, mỗi hình bóng tiền nhân đều đã hóa thân thành những khúc tráng ca bất tử, ngân vang mãi trong lòng thế hệ hôm nay.
Lịch sử đã ghi lại những trang viết đầy đau thương nhưng cũng vô cùng oanh liệt về nơi từng được coi là “địa ngục trần gian”. Trong suốt 113 năm ròng rã (1862-1975), Côn Đảo là nơi nằm lại của hàng nghìn chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước - những người đã hiên ngang đối mặt với cái chết, không chịu khuất phục dưới gót giày tàn bạo của bè lũ thực dân, đế quốc. Giữa hàng vạn tấm gương kiên trung ấy, câu chuyện về nữ liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Võ Thị Sáu đã trở thành biểu tượng tiêu biểu nhất, rực rỡ nhất của chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong thời kỳ kháng chiến chống xâm lược.
Trong không gian trầm mặc, qua lời giới thiệu nghẹn ngào của hướng dẫn viên, hình ảnh người con gái Đất Đỏ hiện lên thật chân thực. Chị hy sinh khi tuổi đời còn chưa tròn đôi mươi, một độ tuổi thanh xuân rực rỡ nhất. Tham gia hoạt động cách mạng từ rất sớm, bị kẻ thù bắt giữ và dùng những thủ đoạn tra tấn dã man nhất, nhưng tinh thần của chị vẫn sắt đá, không một chút lay chuyển. Khi không thể khuất phục được ý chí của người con gái trẻ, giặc đã đưa chị ra Côn Đảo và thực thi bản án tử hình.
“Người con gái trẻ măng/ Giặc đem ra bãi bắn/ Đi giữa hai hàng lính/ Vẫn ung dung mỉm cười”... Những câu thơ trong bài “Chị Võ Thị Sáu” của nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn bất chợt vang vọng, hòa quyện vào không gian tĩnh mịch, khiến lòng người không khỏi xót xa và cảm phục. Chúng tôi, tất cả đều nghiêng mình thành kính, thắp nén tâm nhang tưởng nhớ nữ anh hùng, liệt sĩ đã dâng hiến cả thanh xuân cho độc lập dân tộc.
Côn Đảo là nơi mà ranh giới giữa sự sống và cái chết trở nên mong manh, nhưng cũng là nơi ý chí con người trở nên bất diệt nhất. Nếu những nghĩa trang Hàng Keo, Hàng Dương, Hòn Cau là chứng tích lặng câm của lịch sử, là nơi yên nghỉ của hàng nghìn người con ưu tú, thì không gian Bảo tàng Côn Đảo lại tái hiện một cách trọn vẹn và đa chiều về mảnh đất đầy bi tráng này theo từng lát cắt thời gian.
Ấn tượng về một “địa ngục trần gian” được lột tả chân thực và đầy ám ảnh nhất chính là tại hệ thống Nhà tù Côn Đảo - nơi mà thực dân Pháp đã bí mật xây dựng để giam cầm và tiêu diệt ý chí của những người tù chính trị. Trong đó, trại Phú Hải nổi lên như một điểm đen của sự tàn bạo, là trại giam lớn và cổ nhất được xây dựng từ năm 1862. Với 33 phòng giam và đủ loại hình thức tra tấn tàn khốc, nơi đây vốn định dùng để bẻ gãy ý chí con người. Thế nhưng, chính trong xiềng xích, những người tù chính trị đã biến nơi đây thành thao trường rèn luyện, thành nơi sinh hoạt chính trị bí mật đầy kiên cường.
Dấu tích lịch sử còn in đậm tại Cầu Tàu 914, tại Dinh Chúa Đảo… - những công trình được xây dựng bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu xương của bao thế hệ đồng bào. Nhưng vượt lên trên tất cả những đau thương ấy, trong những ngày cuối tháng 4 lịch sử năm 1975, tinh thần tự giải phóng đã bùng cháy mạnh mẽ. Theo những trang sử còn lưu giữ tại Bảo tàng Côn Đảo, vào lúc 8h sáng ngày 01/5/1975, toàn bộ 8 trại giam với hơn 7.000 tù nhân đã được giải phóng. Giây phút xiềng xích sụp đổ, những người con kiên trung đã vỡ òa trong niềm hạnh phúc vô biên. Tất cả đã tạo nên một bản hùng ca bất diệt của lòng yêu nước và khát vọng tự do cháy bỏng.
Nơi “địa ngục trần gian” hóa đảo ngọc du lịch…
Bước ra từ những đau thương mất mát của lịch sử, Côn Đảo hôm nay đang từng ngày thay da đổi thịt, viết tiếp những chương mới trong khúc ca hòa bình. Không gian kinh tế, văn hóa của đảo không ngừng được mở rộng và đổi mới, mang lại diện mạo mới cho đời sống người dân nơi đây. Với vị trí địa lý đặc thù và tiềm năng thiên nhiên phong phú, Côn Đảo đang định vị vững chắc là một điểm đến quan trọng trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế.
Trong giai đoạn 2020-2025, kinh tế Côn Đảo ghi nhận mức tăng trưởng bình quân ấn tượng đạt 8,86%/năm. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng hiện đại, trong đó tỷ trọng các ngành du lịch, dịch vụ và thương mại đã chiếm trên 92%. Hệ thống hạ tầng cơ sở được đầu tư đồng bộ, khang trang, giúp đời sống người dân không ngừng được nâng cao. Đặc biệt, du lịch đã thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn với những sản phẩm đặc sắc, chất lượng cao, khẳng định vị thế của đảo thiêng trên bản đồ du lịch thế giới.
Thực tế đã chứng minh, Côn Đảo sở hữu hệ giá trị đa dạng, từ văn hóa - lịch sử đến sinh thái biển đảo độc đáo. Hệ thống nhà tù, nghĩa trang - vốn là chứng tích của thời kỳ đau thương - giờ đây đã trở thành những không gian giáo dục truyền thống cách mạng, phát triển du lịch văn hóa, tâm linh sâu sắc. Bên cạnh đó, thiên nhiên cũng ưu ái ban tặng cho nơi này những bãi biển nguyên sơ như bãi Rong, Đầm Tre, Hòn Cau, Hòn Tài, Hòn Trác… cùng hệ thống rừng nguyên sinh phong phú, tạo nên môi trường lý tưởng cho du lịch sinh thái.
Theo chia sẻ của ông Phạm Huy Bình - Giám đốc Sở Du lịch TP. Hồ Chí Minh, Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo đến năm 2045 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, xác định rõ mục tiêu phát triển Côn Đảo trở thành Khu du lịch quốc gia chất lượng cao. Trọng tâm phát triển sẽ là du lịch sinh thái biển đảo, đồng thời kiểm soát chặt chẽ quy mô và cường độ phát triển để bảo tồn tài nguyên. Đây chính là nền tảng chiến lược để địa phương triển khai hiệu quả các hoạt động quảng bá, xúc tiến du lịch trong giai đoạn 2025-2030.
Đồng quan điểm về tiềm năng của đảo thiêng, Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh đánh giá rằng, Côn Đảo đang ngày càng khẳng định vị thế là điểm đến hấp dẫn, nơi kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ di sản lịch sử và nâng cao chất lượng sống cho cư dân. Lợi thế này đang được chính quyền địa phương đặc biệt chú trọng khai thác theo hướng bền vững.
Đặc biệt, tại Chương trình nghệ thuật “Kỷ niệm 50 năm Giải phóng Côn Đảo (01/5/1975 - 01/5/2025)” diễn ra vào tháng 5/2025, nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh tầm nhìn đưa Côn Đảo trở thành khu du lịch quốc gia tầm cỡ khu vực và quốc tế. Nguyên Thủ tướng đề nghị cần khai thác hợp lý, hiệu quả thế mạnh về tài nguyên biển đảo, gắn liền với các giá trị di tích lịch sử đặc biệt và tinh thần bất khuất của các chiến sĩ cách mạng.
Nửa thế kỷ sau ngày giải phóng, từ một nơi từng là “địa ngục trần gian”, Côn Đảo đã hồi sinh mạnh mẽ để trở thành “hòn ngọc xanh” giữa Biển Đông. Đó là sự chuyển mình từ một vùng đất đau thương thành một không gian trù phú, nơi hội tụ vẻ đẹp của tạo hóa và sự thiêng liêng của lịch sử. Tinh thần quật cường của những năm tháng gian khổ vẫn đang bền bỉ chảy trong từng mạch nguồn phát triển, đưa Côn Đảo vững bước vào hành trình của hòa bình, thịnh vượng và khát vọng vươn xa./.
