Thực hiện chủ trương của Chính phủ về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam ban hành Hướng dẫn số 286-HD/HNDTW nhằm cụ thể hóa tiêu chí “3.8 về tỷ lệ hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi thuộc Tiêu chí 3 về Phát triển kinh tế nông thôn trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030”.
Làm rõ tiêu chí, đảm bảo phù hợp thực tiễn từng địa bàn
Điểm nổi bật của Hướng dẫn 286 là đã xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng. Theo đó, không chỉ các cấp Hội Nông dân mà còn các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đều tham gia vào quá trình triển khai tiêu chí. Đối tượng trực tiếp là các hộ nông dân hoạt động trong nhiều lĩnh vực như nông, lâm, ngư, diêm nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ…
Hướng dẫn cũng làm rõ khái niệm “hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi” là những hộ đạt danh hiệu cấp cơ sở theo quy định của Trung ương Hội; đồng thời quy định cụ thể về hộ đăng ký danh hiệu, đảm bảo tính minh bạch, thống nhất trong quá trình xét chọn.
Đặc biệt, để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội không đồng đều giữa các vùng, Hướng dẫn đã phân loại các xã thành 3 nhóm với các mức yêu cầu khác nhau. Đây được xem là điểm tiến bộ, phản ánh sát thực tiễn và tạo điều kiện cho các địa phương triển khai linh hoạt.
Đối với xã nhóm 1 - các xã có mức độ đô thị hóa cao hoặc tỷ trọng nông nghiệp thấp, yêu cầu tỷ lệ hộ đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi phải đạt từ 60% trở lên so với số hộ đăng ký. Trong khi đó, xã nhóm 2 yêu cầu từ 50%, còn xã nhóm 3 - các xã khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, mức yêu cầu là từ 40%.
Việc phân nhóm này không chỉ bảo đảm tính công bằng mà còn tạo động lực phấn đấu phù hợp với từng địa bàn, tránh áp dụng cứng nhắc một tiêu chí chung.
Bên cạnh việc quy định tiêu chí cụ thể, Hướng dẫn còn đưa ra quy trình 4 bước thực hiện đánh giá tiêu chí 3.8 một cách rõ ràng, khoa học, đảm bảo tính minh bạch và khả thi trong tổ chức thực hiện.
Bước thứ nhất là rà soát, phân loại và tổ chức đăng ký danh hiệu. Hội Nông dân cấp xã có trách nhiệm lập danh sách hộ nông dân, tuyên truyền, vận động và hướng dẫn các hộ đăng ký thi đua. Công việc này được triển khai ngay từ quý I hằng năm, tạo nền tảng cho các bước tiếp theo.
Bước thứ hai là bình xét, công nhận danh hiệu hộ sản xuất, kinh doanh giỏi cấp cơ sở. Đây là khâu quan trọng, yêu cầu thực hiện đúng quy định của Trung ương Hội, hoàn thành trước ngày 15/11 hằng năm nhằm đảm bảo tiến độ chung.
Bước thứ ba là xác định tỷ lệ hộ đạt danh hiệu theo tiêu chí 3.8. Hướng dẫn đã quy định rõ phương pháp tính toán theo tỷ lệ phần trăm giữa số hộ đạt danh hiệu và số hộ đăng ký. Đồng thời, yêu cầu số hộ đăng ký phải đạt tối thiểu 60% tổng số hộ hội viên nông dân trên địa bàn, qua đó nâng cao tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.
Bước thứ tư là công nhận tiêu chí. Sau khi tổng hợp, Hội Nông dân cấp xã báo cáo và đề nghị cấp tỉnh thẩm định. Cấp tỉnh sẽ kiểm tra quy trình, xác minh kết quả và ban hành văn bản công nhận nếu đủ điều kiện. Toàn bộ quy trình hoàn thành trước ngày 25/12 hằng năm để kịp thời tổng hợp vào hồ sơ công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới.
Việc quy định rõ từng mốc thời gian cho từng bước không chỉ giúp các địa phương chủ động triển khai mà còn nâng cao trách nhiệm của các cấp Hội trong thực hiện nhiệm vụ.
Tăng cường vai trò của tổ chức Hội
Hướng dẫn 286 cũng nhấn mạnh vai trò của Trung ương Hội Nông dân Việt Nam trong việc chỉ đạo, hướng dẫn và theo dõi thực hiện. Trong đó, Ban Công tác Nông dân được giao làm đầu mối tham mưu, tổng hợp và báo cáo, đảm bảo sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương đến cơ sở.
Ở cấp địa phương, Hội Nông dân tỉnh, thành phố có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn cấp xã triển khai phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời tổng hợp báo cáo định kỳ về Trung ương Hội trước ngày 25/12 hằng năm.
Có thể thấy, việc ban hành Hướng dẫn 286 không chỉ nhằm cụ thể hóa một tiêu chí trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, mà còn góp phần nâng cao chất lượng phong trào thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi trong nông dân. Thông qua đó, khuyến khích các hộ nông dân đổi mới tư duy sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao thu nhập và đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế nông thôn.
Việc xác định rõ tiêu chí, quy trình và trách nhiệm của từng cấp cũng giúp hạn chế tình trạng đánh giá hình thức, đảm bảo kết quả phản ánh đúng thực chất. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tới.
Với cách tiếp cận linh hoạt, sát thực tiễn và quy trình chặt chẽ, Hướng dẫn được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến tích cực trong phong trào nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi, qua đó góp phần nâng cao đời sống người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới bền vững trong giai đoạn 2026-2030./.
