Đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù trong phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm phối hợp trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Sáng 19/3, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đã cho ý kiến với Dự án Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Trình bày Tờ trình tóm tắt Dự thảo Nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh - cho biết Dự thảo Nghị quyết quy định về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù bảo đảm nguồn lực cho phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; tổ chức và hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Về nội dung phối hợp trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Nghị quyết xác định cơ quan chủ trì và phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm phối hợp trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Trong đó, cơ quan chủ trì là đầu mối quản lý, điều phối và chịu trách nhiệm toàn diện (tiếp nhận thông tin, tổ chức thương lượng, làm đầu mối liên lạc với nhà đầu tư và cơ quan tài phán, xây dựng chiến lược, lựa chọn luật sư, trọng tài viên, tham gia tố tụng và tổ chức thi hành phán quyết).

Cơ quan đại diện pháp lý sẽ hỗ trợ chuyên môn, xây dựng danh sách chuyên gia, đào tạo nâng cao năng lực, tư vấn và phối hợp thực hiện chiến lược.

Ngoài ra, các cơ quan liên quan sẽ phối hợp chặt chẽ, cung cấp thông tin, tài liệu, nhân sự kịp thời và chịu trách nhiệm toàn diện trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Về cơ chế chính sách đặc thù chưa được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành đối với Trung tâm Phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế và người làm việc tại Trung tâm, Bộ trưởng Bộ Tư pháp nêu rõ, Trung tâm được ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên; được thu từ việc cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ pháp lý cho các tổ chức, doanh nghiệp trong phòng ngừa, giải quyết tranh chấp quốc tế; được nhận các nguồn viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật.

Trung tâm được áp dụng các cơ chế chính sách đặc biệt theo quy định về khoán chi bảo đảm nâng cao chất lượng nhân lực, thuê chuyên gia tư vấn, hoạt động ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số theo Nghị quyết 197 của Quốc hội.

Bên cạnh đó, Trung tâm được ký hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật với mức lương theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp tương xứng với nhiệm vụ được giao và phù hợp với mặt bằng tiền lương trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế trên thị trường lao động, nhưng không quá 100 lần mức lương cơ sở.

Về chính sách đãi ngộ, viên chức của Trung tâm có vị trí việc làm về phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Dự thảo Nghị quyết quy định công chức được điều động đến làm việc tại Trung tâm được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng.

Trong thời gian trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế, theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, còn được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng không quá 300% mức lương hiện hưởng.

Nghị quyết cũng có quy định chi tiết đối với cán bộ làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại các Bộ, ngành, địa phương.

Dự kiến 3 - 5 năm đầu hoạt động thì tiền lương bố trí cho khoảng 10 người làm việc tại Trung tâm là khoảng từ 4 - 5 tỷ đồng/năm cho những người chuyên trách trực tiếp làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Việc đầu tư kinh phí này nhằm từng bước xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao về phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, có thể giúp tiết kiệm các khoản kinh phí lớn cho thuê luật sư trong và ngoài nước trong tương lai.

Chú trọng cơ chế chủ động phòng ngừa

Thẩm tra Dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi khẳng định, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn, tạo cơ sở pháp lý chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm tranh chấp đầu tư quốc tế, bảo đảm thực hiện cam kết quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Về chính sách đặc thù đối với nhân sự làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, ông Mãi nêu rõ, hiện Dự thảo Nghị quyết đang thiết kế cơ chế tài chính, nhân sự ở mức đặc thù cao, trong khi chức năng của Trung tâm chủ yếu là nghiên cứu, tư vấn, đào tạo, hỗ trợ chuyên môn; đồng thời trách nhiệm chủ trì xử lý tranh chấp chủ yếu thuộc các Bộ, ngành, địa phương.

Do đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát để bảo đảm tương xứng giữa chức năng, nhiệm vụ với cơ chế đặc thù, bảo đảm hợp lý trong phân bổ chính sách đãi ngộ giữa các chủ thể tham gia; tránh phát sinh bất hợp lý trong khu vực công.

Đối với mức lương chuyên gia, nhiều ý kiến đề nghị trường hợp cần thiết chỉ quy định nguyên tắc, không ấn định mức cụ thể (100 lần) trong Nghị quyết của Quốc hội do là nội dung thuộc thẩm quyền quản lý, điều hành của Chính phủ.

Thảo luận tại Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng - cho rằng đây là những cơ chế, chính sách rất đặc biệt, đặc thù để tạo ra khác biệt sự đột phá trong việc tăng cường năng lực phòng ngừa cũng như giảm thiểu những nguy cơ xảy ra tranh chấp trong đầu tư quốc tế. Vì vậy, cần có những quy định có thể khác với các luật hiện hành để đảm bảo hiệu quả của cơ chế.

Ông Tùng đề nghị cần rà soát thêm để đánh giá đã những cơ chế tại Dự thảo Nghị quyết đã đủ mạnh chưa, với những cơ chế này đã đáp ứng được mục đích mong muốn khi ban hành Nghị quyết hay chưa.

Theo ông Hoàng Thanh Tùng, cần thay đổi tư duy từ giải quyết sang chủ động phòng ngừa, trong đó, cần hình thành quy trình đánh giá tác động và rủi ro tranh chấp đối với tất cả các hợp đồng, thỏa thuận đầu tư trước khi ký kết. Đây là bộ lọc quan trọng để ngăn chặn hệ lụy pháp lý từ sớm.

Đồng thời, thiết lập đầu mối xử lý khiếu nại tập trung. “Thay vì cơ chế phân tán, đúng thẩm quyền thì làm, không đúng thì chuyển như hiện nay, cần một cơ quan đầu mối chuyên nghiệp để tiếp nhận và giải quyết các vướng mắc ban đầu của nhà đầu tư thông qua hòa giải, tránh để mâu thuẫn leo thang thành tranh chấp quốc tế” – ông Tùng đề xuất.

Đồng quan điểm, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương đề nghị thiết kế khung pháp lý phòng ngừa thật chặt chẽ, trong đó hạn chế tối đa xung đột pháp luật khi có yếu tố đầu tư nước ngoài.

Đồng thời, cần có cơ chế cảnh báo sớm, quy định rõ trách nhiệm đánh giá rủi ro dự án FDI của các Bộ, ngành, địa phương và phải ưu tiên phương thức thương lượng, hòa giải để giảm chi phí, tránh để vụ việc leo thang, đưa ra trọng tài quốc tế.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh - nêu rõ, UBTVQH cơ bản tán thành với nội dung Dự thảo Nghị quyết. Sau khi tiếp thu ý kiến của UBTVQH, ý kiến của các Cơ quan thẩm tra sơ bộ thì Nghị quyết đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.