Từ quyết sách chiến lược đến công trường sôi động khắp biên cương
Chưa bao giờ một chủ trương phát triển giáo dục vùng biên lại được triển khai với quy mô lớn, tốc độ nhanh và sự vào cuộc đồng bộ như hiện nay. Từ định hướng mang tính chiến lược của Bộ Chính trị tại Thông báo Kết luận số 81-TB/TW ngày 18/7/2025, chương trình xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền đã nhanh chóng chuyển hóa thành những công trình cụ thể, hiện hữu trên khắp dải đất biên cương.
Đây không chỉ là một chương trình xây dựng trường học đơn thuần mà là một thiết kế tổng thể cho tương lai vùng biên - nơi giáo dục được đặt ở vị trí nền tảng để thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao dân trí, đồng thời góp phần củng cố quốc phòng, an ninh và giữ vững chủ quyền quốc gia. Tinh thần đó thống nhất với định hướng lớn của Đảng tại Đại hội XIV: Phát triển hài hòa giáo dục giữa các vùng miền, ưu tiên miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Điểm nổi bật của chương trình nằm ở cách tổ chức triển khai mang tính “chiến dịch” - với nhịp độ nhanh, quyết liệt và đồng bộ. Chỉ chưa đầy 4 tháng kể từ khi chủ trương được ban hành, ngày 09/11/2025, 18 tỉnh, thành phố có biên giới đất liền đã đồng loạt khởi công 100 trường đầu tiên. Đến cuối năm 2025, tổng số trường khởi công đạt 108, trong đó có một công trình tại Điện Biên hoàn thành và đưa vào sử dụng từ ngày 31/01/2026.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến đầu tháng 3/2026, trong số 108 trường triển khai giai đoạn đầu, khoảng 20-25 trường đã thi công đến tầng 3 và gần hoàn thành phần thô; khoảng 70 trường đang thi công tầng 1, tầng 2; số còn lại đang hoàn thiện phần móng. Mục tiêu hoàn thành và đưa vào sử dụng 100 trường trước ngày 30/8/2026 đang được bám sát theo từng mốc tiến độ.
Sang năm 2026, chương trình tiếp tục được đẩy mạnh với quy mô lớn hơn. Ngày 19/3/2026, 121 trường tiếp tục được khởi công đồng loạt tại 121 xã biên giới thuộc 17 tỉnh, thành phố. Như vậy, tổng số trường đã và đang triển khai đạt 229/248 trường, tương đương hơn 92% kế hoạch chỉ sau chưa đầy một năm rưỡi.
Không chỉ dừng ở số lượng, quy mô đầu tư của chương trình cũng rất lớn, với tổng nhu cầu vốn khoảng 55.700 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương chiếm khoảng 51.700 tỷ đồng. Mỗi trường được xây dựng trên diện tích 5-6 ha, với đầy đủ hạ tầng - từ phòng học, ký túc xá, nhà ăn đến khu thể thao, nhà công vụ… - phục vụ từ 900 đến 1.500 học sinh. Đây là những tổ hợp giáo dục hoàn chỉnh, không chỉ có lớp học mà còn có môi trường sống và học tập ổn định.
Tại Lễ khởi công giai đoạn 2 ngày 19/3/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Việc xây dựng các trường nội trú liên cấp ở các xã biên giới là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng; phải triển khai với tinh thần trách nhiệm cao nhất, bảo đảm tiến độ, chất lượng, tuyệt đối không để xảy ra tiêu cực, lãng phí”. Đồng thời, Tổng Bí thư yêu cầu mỗi công trình phải thực sự là nơi “gửi gắm niềm tin, ước mơ của đồng bào”.
Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đang tập trung chỉ đạo các Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính tiếp tục rà soát, tổng hợp đề xuất của các tỉnh, thành phố để xem xét, báo cáo cấp có thẩm quyền bố trí kinh phí theo quy định, bảo đảm hoàn thành toàn bộ các trường khởi công giai đoạn 2 trước ngày 30/8/2027, kịp thời phục vụ năm học mới 2027-2028.
Bộ, ngành, địa phương - cùng vào cuộc
Giá trị của chương trình không chỉ nằm ở quy mô hay tiến độ mà ở ý nghĩa sâu xa hơn: Tái định nghĩa vai trò của giáo dục trong chiến lược phát triển vùng biên. Trong chỉ đạo, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nêu rõ yêu cầu mỗi ngôi trường phải trở thành một “cột mốc mềm” nơi biên cương. Nếu các cột mốc chủ quyền khẳng định biên giới bằng địa lý thì những ngôi trường sẽ góp phần khẳng định chủ quyền bằng tri thức, bằng con người và bằng sự phát triển bền vững từ gốc rễ.
Thực tế triển khai cho thấy, những “cột mốc mềm” này đang được xây dựng trong điều kiện đặc biệt khó khăn. Phần lớn các dự án nằm ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, địa hình hiểm trở, giao thông cách trở. Việc vận chuyển vật liệu, tổ chức thi công gặp nhiều trở ngại; giá vật liệu biến động, nguồn nhân lực hạn chế, tạo áp lực không nhỏ lên tiến độ. Trong 100 trường giai đoạn đầu, có tới 86 dự án phải thực hiện giải phóng mặt bằng - khâu dễ phát sinh vướng mắc. Tuy nhiên, đến nay đã có 73 trường cơ bản hoàn thành nhờ sự vào cuộc quyết liệt của các địa phương. Nhiều tỉnh chủ động ứng ngân sách để chi trả bồi thường, hỗ trợ tái định cư, góp phần tháo gỡ kịp thời các khó khăn.
Nếu chỉ dừng lại ở việc “xây trường”, chương trình sẽ khó tạo ra chuyển biến căn bản. Điểm khác biệt nằm ở cách tiếp cận: Các trường nội trú liên cấp được thiết kế như một hệ sinh thái giáo dục hoàn chỉnh. Ở đó, học sinh không chỉ có lớp học mà còn có nơi ăn, ở, sinh hoạt, rèn luyện. Điều này đặc biệt quan trọng đối với vùng biên - nơi khoảng cách địa lý và điều kiện kinh tế từng là rào cản khiến nhiều học sinh phải bỏ học giữa chừng. Khi các em được học tập trong môi trường ổn định, liên tục từ tiểu học đến trung học cơ sở, cơ hội phát triển sẽ được mở rộng một cách căn bản.
Song song với hạ tầng, hệ thống chính sách cũng đang được hoàn thiện. Chính phủ đang xây dựng các cơ chế đặc thù về tổ chức, vận hành trường nội trú liên cấp; Bộ Nội vụ xây dựng chính sách thu hút giáo viên; Bộ Xây dựng ban hành thiết kế mẫu; Bộ Tài chính bảo đảm nguồn lực… Tất cả tạo thành một chuỗi liên kết chặt chẽ, bảo đảm các công trình không chỉ “xây xong” mà còn “vận hành tốt”.
Bên cạnh đó, sự tham gia của toàn xã hội thông qua các phong trào hướng về học sinh vùng biên cũng góp phần quan trọng, tạo thêm nguồn lực và sự lan tỏa trách nhiệm. Đây là yếu tố cần thiết để bảo đảm tính bền vững của chương trình trong dài hạn.
Từ những công trường đang rộn ràng hôm nay, có thể thấy rõ một tầm nhìn dài hạn: Đầu tư cho giáo dục vùng biên không chỉ là chính sách an sinh mà là chiến lược phát triển quốc gia. Những mái trường nơi “phên giậu” vì thế không chỉ là nơi gieo con chữ, ươm mầm tri thức mà còn thắp sáng ước mơ, niềm tin vào một tương lai phát triển hài hòa, bền vững, không để ai bị bỏ lại phía sau./.
