Nhu cầu nguồn lực lớn cho mục tiêu tăng trưởng đột phá
Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong giai đoạn 2026-2030 được đánh giá là khát vọng lớn nhưng cũng đầy thách thức trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động khó lường. Nhìn lại năm 2025, kinh tế Việt Nam đã thiết lập những nền tảng tích cực khi GDP tăng 8,02%, lạm phát được kiểm soát, các cân đối lớn được giữ vững và kim ngạch xuất nhập khẩu xác lập kỷ lục mới. Đặc biệt, năng lực huy động vốn trên thị trường đã đạt mức cao nhất từ trước đến nay.
Tuy vậy, để duy trì và gia tốc đà tăng trưởng, nhu cầu vốn đầu tư cho 5 năm tới là rất lớn, nhất là đối với các dự án hạ tầng chiến lược, kết nối trục Bắc - Nam và thúc đẩy hội nhập quốc tế.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi, để đạt tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10%/năm, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội cần đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng - mức cao gấp hơn hai lần so với giai đoạn 2021-2025. Điều này đòi hỏi dòng vốn đầu tư toàn xã hội phải duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 16%/năm, đồng thời nâng tỷ lệ đầu tư/GDP từ mức 33% lên xấp xỉ 40% trong giai đoạn tới. Đây không chỉ là bài toán về quy mô mà còn là áp lực vĩ mô rất lớn, đòi hỏi chính sách tài chính phải khơi thông hiệu quả các “điểm nghẽn” để giải phóng tối đa nguồn lực xã hội.
Thực tế cho thấy, quy mô thị trường vốn trong nước vẫn còn khá khiêm tốn so với nhu cầu. Hệ thống nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp chưa đa dạng, trong khi các quỹ đầu tư chứng khoán và quỹ hưu trí chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp trong nước đang đứng trước yêu cầu cấp bách về vốn để vừa thích ứng với biến động thị trường, vừa đầu tư mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài cũng còn gặp nhiều rào cản, đòi hỏi các giải pháp đủ mạnh để tạo lập dòng chảy tài chính thông suốt và bền vững hơn.
“Mệnh lệnh” cải thiện ICOR
Trong chiến lược phát triển mới, bà Phạm Thị Thanh Tâm - Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) - nhấn mạnh, để duy trì tăng trưởng ở mức hai con số, Việt Nam phải đồng thời bảo đảm quy mô vốn đầu tư lớn và cải thiện mạnh mẽ hiệu quả sử dụng vốn. Hiện nay, quy mô đầu tư của Việt Nam (khoảng 32 - 34% GDP) vẫn chưa đủ tạo đột phá, trong khi hiệu quả sử dụng vốn còn khoảng cách so với các nền kinh tế từng duy trì tăng trưởng cao như Hàn Quốc, Singapore hay Trung Quốc trong giai đoạn bứt phá.
Vì vậy, Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt việc giảm hệ số sử dụng vốn (ICOR) từ mức bình quân khoảng 6,3 giai đoạn 2021-2025 xuống còn khoảng 4,8 trong giai đoạn 2026-2030. Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, điều này đồng nghĩa với việc chỉ cần 4,8 đồng vốn đầu tư để tạo ra một đồng GDP tăng thêm, thay vì 6,3 đồng như trước đây - một yêu cầu rất cao về nâng cấp thể chế, công nghệ và năng lực quản trị.
Việc cải thiện ICOR đòi hỏi phải kiên quyết cắt giảm đầu tư dàn trải, manh mún; đồng thời tập trung nguồn lực vào các ngành, lĩnh vực công nghệ cao, có khả năng lan tỏa và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Về cơ cấu nguồn lực, tăng trưởng giai đoạn 2026-2030 không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước mà cần sự phối hợp chặt chẽ của “ba trụ cột”: Khu vực nhà nước, khu vực tư nhân và khu vực đầu tư nước ngoài. Theo định hướng được bà Tâm nêu, vốn nhà nước cần tăng bình quân khoảng 22%/năm để giữ vai trò dẫn dắt; vốn khu vực ngoài nhà nước tăng khoảng 20%/năm và vốn FDI tăng khoảng 18%/năm. Điều này cho thấy mục tiêu tăng trưởng hai con số phụ thuộc lớn vào sự bứt phá của khu vực tư nhân và dòng vốn FDI chất lượng cao, trong khi chính sách tài chính đóng vai trò điều phối trung tâm.
Phát triển thị trường vốn hiện đại, đa dạng hóa kênh huy động
Để giải “cơn khát” vốn hàng triệu tỷ đồng mỗi năm, chính sách tài chính cần tập trung vào các định hướng chiến lược như thực hiện chính sách tài khóa mở rộng có trọng tâm, đồng thời phát triển thị trường vốn theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Mục tiêu đặt ra là đưa quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán đạt tối thiểu 100% GDP vào năm 2026. Đây là mục tiêu có cơ sở nếu Việt Nam khai thác tốt dư địa từ nhà đầu tư cá nhân trong nước - nhóm hiện mới chiếm khoảng 8 - 10% dân số, thấp hơn đáng kể so với mức 35 - 40% tại nhiều thị trường phát triển trong khu vực.
Cùng với mở rộng quy mô, chất lượng thị trường cần được nâng lên thông qua tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thúc đẩy tài chính xanh. Các cơ quan quản lý đang tích cực hoàn thiện khung khổ pháp lý nhằm sớm nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam trên bản đồ đầu tư toàn cầu. Việc vận hành cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và đa dạng hóa sản phẩm như trái phiếu hạ tầng, quỹ hưu trí tự nguyện sẽ góp phần gia tăng “độ sâu” cho thị trường, qua đó thu hút các định chế tài chính lớn.
Bên cạnh đó, mô hình đối tác công tư (PPP) cần thực sự trở thành công cụ hiệu quả để huy động nguồn lực ngoài ngân sách, đặc biệt thông qua cơ chế chia sẻ rủi ro minh bạch, nhất là rủi ro về doanh thu. Đồng thời, việc đẩy mạnh cải cách hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước sẽ là những yếu tố then chốt hoàn thiện bức tranh nguồn lực.
Chỉ khi vừa khơi thông được dòng vốn, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, Việt Nam mới có thể hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số theo hướng bền vững./.
