Lãi suất huy động tăng, lãi vay có còn dư địa giảm?

Nhiều yếu tố khiến lãi suất huy động tăng

Thống kê cho thấy, trong tháng 3, đã có gần 20 ngân hàng điều chỉnh tăng lãi suất huy động. Mức tăng phổ biến dao động từ 0,5 - 1,2 điểm %, tập trung chủ yếu ở các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, đặc biệt là nhóm kỳ hạn dài nhằm củng cố nguồn vốn trung và dài hạn.

Đáng chú ý, mặt bằng lãi suất thực tế tại một số chi nhánh của các ngân hàng còn cao hơn biểu niêm yết, khi mức trên 8%/năm đã xuất hiện trong các chương trình chào khách, cho thấy cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt.

Xu hướng tăng lãi suất huy động diễn ra ở cả khối ngân hàng thương mại nhà nước và khối ngân hàng tư nhân quy mô lớn. Khối ngân hàng tư nhân phải kể đến Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội (MB), Ngân hàng Thương mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), Ngân hàng Thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn Thương Tín (Sacombank), Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn - Hà Nội (SHB).

Ở khối ngân hàng thương mại nhà nước, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank), Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (VietibBank) vừa tăng lãi suất huy động tại nhiều kỳ hạn.

Trong đó, tại Agribank, lãi suất tiền gửi cao nhất hiện đạt 6,5%/năm tại kỳ hạn 24 tháng, tăng mạnh so với mức 5,3%/năm trước đó. Động thái tăng lãi suất huy động của 4 ngân hàng thương mại nhà nước được đánh giá là yếu tố có tính định hướng, sẽ tác động lan tỏa tới mặt bằng lãi suất trên thị trường bởi nhóm này đang nắm giữ hơn 40% tổng tiền gửi toàn hệ thống.

Việc nhiều ngân hàng đồng loạt nâng lãi suất huy động cho thấy nhu cầu thu hút nguồn vốn đầu vào đang gia tăng. Dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy, dù đến cuối quý IV/2025, hệ thống có hơn 232 triệu tài khoản thanh toán cá nhân với tổng số dư trên 1,3 triệu tỷ đồng, nhưng phần lớn là tiền gửi không kỳ hạn với lãi suất rất thấp, chỉ khoảng 0,1 - 0,5%/năm. Điều này buộc các ngân hàng phải dựa nhiều hơn vào tiền gửi có kỳ hạn - nguồn vốn ổn định nhưng chi phí cao hơn.

Theo ông Đinh Đức Quang - Giám đốc khối kinh doanh tiền tệ, Ngân hàng UOB Việt Nam, nhu cầu tín dụng tăng là nguyên nhân chính khiến lãi suất VND nhích lên trên cả thị trường liên ngân hàng và dân cư. Bên cạnh đó, nhiều yếu tố khác cũng gây áp lực lên thanh khoản, đẩy lãi suất đi lên như việc nhà đầu tư nước ngoài bán ròng trên thị trường chứng khoán, các chính sách siết quản lý dòng tiền trong khu vực hộ kinh doanh, hay tiến độ giải ngân đầu tư công chưa đạt kỳ vọng.

Ngoài ra, theo các chuyên gia, mặt bằng lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao, cùng với biến động địa chính trị và dòng vốn dịch chuyển đã tác động gián tiếp đến thị trường trong nước, buộc các ngân hàng phải điều chỉnh lãi suất để giữ ổn định nguồn vốn.

Lãi suất huy động có thể tiếp tục tăng

Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) nhận định lãi suất huy động sẽ tiếp tục tăng do áp lực cân đối nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng vẫn hiện hữu trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng cao và nhu cầu giải ngân đầu tư công đặc biệt được đẩy mạnh trong năm 2026. Tuy nhiên, xu hướng tăng sẽ không diễn ra như giai đoạn trước. Áp lực chủ yếu xuất hiện tại các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân quy mô vừa và nhỏ, đây là những nhà băng phụ thuộc lớn vào tiền gửi khách hàng và có cơ cấu huy động vốn kém linh hoạt.

VCBS cũng lưu ý căng thẳng địa chính trị ngày càng leo thang có thể kéo theo áp lực, phần nào làm hạn chế dư địa điều hành của Ngân hàng Nhà nước. Thậm chí, trong kịch bản bất lợi, nếu áp lực tỷ giá và lạm phát gia tăng, VCBS cho rằng lãi suất huy động có thể tăng đồng loạt trên toàn hệ thống.

Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) cũng dự báo xu hướng tăng lãi suất huy động tiếp diễn trong nửa đầu năm 2026. Xu hướng này có thể đảo chiều khi áp lực tỷ giá trở và căng thẳng địa chính trị giảm bớt, qua đó góp phần ổn định dòng chảy ngoại tệ trong nước.

Dư địa nào để giảm lãi suất cho vay?

Trong bối cảnh lãi suất huy động đi lên, câu hỏi đặt ra là liệu có còn dư địa để giảm lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ doanh nghiệp hay không? Thực tế cho thấy, lãi suất hiện nay đang là một trong những rào cản đáng kể đối với tăng trưởng kinh tế, đặc biệt khi chi phí đầu vào và rủi ro thị trường vẫn ở mức cao.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dư địa giảm lãi suất cho vay vẫn còn nếu có sự điều hành phù hợp. Một trong những giải pháp được chuyên gia tài chính, ngân hàng đề cập là tăng cung tiền thông qua kênh thị trường mở (OMO) với lãi suất thấp. Nếu được triển khai linh hoạt, công cụ này có thể giúp cải thiện thanh khoản hệ thống, giảm áp lực huy động từ dân cư và từ đó tạo điều kiện hạ lãi suất cho vay.

Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Lưu Trung Thái - Chủ tịch Hội đồng quản trị MB - nhấn mạnh ba yếu tố then chốt cần kiểm soát để giảm lãi suất cho vay. Thứ nhất là chi phí quản lý hiện vẫn còn dư địa tối ưu khi chênh lệch hiệu quả giữa các ngân hàng khá lớn. Thứ hai là chi phí vốn đầu vào, phụ thuộc trực tiếp vào thanh khoản và dòng chảy vốn trong nền kinh tế. Thứ ba là chi phí rủi ro nợ xấu - yếu tố chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí.

Theo đại diện đến từ MB, khi kiểm soát tốt ba yếu tố này, đặc biệt là nâng cao kỷ luật tài chính và quản trị rủi ro, hệ thống ngân hàng sẽ có điều kiện giảm chi phí, từ đó tạo dư địa để hạ lãi suất cho vay.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng trong bối cảnh nhiều thách thức, lãi suất không chỉ là câu chuyện của riêng ngành ngân hàng, mà còn là câu chuyện của cả nền kinh tế bởi yếu tố này gắn chặt với mục tiêu ổn định vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng. Việc điều hành chính sách tiền tệ vì vậy cần tiếp tục được Ngân hàng Nhà nước thực hiện linh hoạt, hài hòa giữa kiểm soát rủi ro, đảm bảo ổn định vĩ mô và thúc đẩy dòng vốn cho nền kinh tế./.