Thưa ông, việc chuyển sang hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra nhiều thách thức đối với các địa phương. Vậy, công tác quản lý ngân sách đã được Sơn La thực hiện như thế nào để đáp ứng các yêu cầu mới?
Thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đòi hỏi các cơ quan quản lý phải có sự điều chỉnh toàn diện trong tổ chức và phương thức thực hiện nhiệm vụ. Khi cấp huyện được loại bỏ, cơ chế quản lý, xây dựng dự toán, điều hành ngân sách, kiểm tra, giám sát cũng phải điều chỉnh theo.
Để đáp ứng yêu cầu này, trước hết, chúng tôi điều chỉnh cơ chế phân cấp nguồn thu - nhiệm vụ chi. Những nhiệm vụ chi trước đây thuộc cấp huyện đã được rà soát và chuyển về cấp tỉnh hoặc cấp xã theo quy định mới. Đồng thời, cơ chế phân cấp nguồn thu cũng được điều chỉnh tương ứng để bảo đảm phù hợp với mô hình quản lý mới.
“Vướng ở đâu thì tháo gỡ ở đó”, chúng tôi hỗ trợ các xã, phường xử lý kịp thời khó khăn, vướng mắc phát sinh, bảo đảm công tác quản lý và quyết toán ngân sách tuân thủ quy định. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ, đáp ứng yêu cầu về công tác kiểm toán của KTNN.
Thứ hai là điều chỉnh cơ chế điều hành ngân sách. Khi chuyển sang mô hình 2 cấp, Sở Tài chính trở thành đầu mối điều phối trực tiếp giữa ngân sách tỉnh và xã, bảo đảm việc quản lý, điều hành được thông suốt. Để giúp cơ sở nhanh chóng tiếp cận với mô hình mới, chúng tôi đã tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn cho cán bộ tài chính cấp xã, phường về những thay đổi trong cơ chế quản lý ngân sách, quy trình lập, điều hành và quyết toán ngân sách.
Một giải pháp khác là thiết lập hệ thống trao đổi thông tin trực tuyến giữa Sở Tài chính với các xã, phường trên toàn tỉnh. Thông qua các nền tảng công nghệ thông tin, mọi vướng mắc trong quá trình thực hiện đều được phản ánh, giải đáp kịp thời. Đối với những vấn đề phức tạp hơn, Sở Tài chính trực tiếp mời cán bộ địa phương lên trao đổi, hướng dẫn cụ thể. Trong trường hợp cần thiết, chúng tôi cử cán bộ chuyên môn xuống để “cầm tay chỉ việc”. Nhờ đó, công việc được giải quyết ngay, không phải chờ đợi hướng dẫn từ nhiều cấp như trước.
Để bảo đảm mô hình chính quyền mới vận hành thông suốt ngay từ khi bắt đầu, tỉnh Sơn La đã chủ động chuẩn bị từ sớm, trình Hội đồng nhân dân ban hành các nghị quyết điều chỉnh phân cấp nguồn thu - nhiệm vụ chi. Như vậy, khi mô hình mới bắt đầu vận hành, các khoản thu - chi không xảy ra gián đoạn. Tỉnh cũng phối hợp với Bộ Tài chính trong việc điều chỉnh, cấp lại mã số địa bàn hành chính cũng như mã số đơn vị sử dụng ngân sách phù hợp với đơn vị hành chính mới. Các mã số này được thiết lập sẵn để khi mô hình mới vận hành, các đơn vị có thể đưa vào sử dụng ngay.
Đối với dự toán ngân sách, ngay trong tháng 6/2025, chúng tôi đã rà soát và điều chỉnh dự toán của các xã dự kiến sáp nhập để hình thành dự toán chung theo đơn vị hành chính mới. Nhờ cách làm này, khi bước sang giai đoạn vận hành mô hình chính quyền 2 cấp, các xã đã có dự toán ngân sách sẵn sàng để thực hiện nhiệm vụ.
Có thể khẳng định rằng, đến cuối năm 2025, công tác quản lý tài chính - ngân sách của tỉnh Sơn La theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã diễn ra tương đối trơn tru. Những khó khăn, vướng mắc phát sinh đều được xử lý kịp thời.
Cùng với việc vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, từ ngày 01/01/2026 Luật NSNN mới có hiệu lực. Địa phương đã chuẩn bị như thế nào để đáp ứng các quy định mới, thưa ông?
Một điểm quan trọng của Luật NSNN là việc quyết toán ngân sách địa phương (NSĐP) sẽ được trình và thông qua tại kỳ họp giữa năm của Hội đồng nhân dân. Điều này đồng nghĩa với thời gian hoàn thành quyết toán ngân sách sẽ được rút ngắn 6 tháng so với trước. Đây là một thay đổi lớn, tạo áp lực không nhỏ đối với các địa phương, nhất là trong bối cảnh chúng tôi vừa chuyển sang mô hình quản lý mới, đội ngũ cán bộ ở một số xã chưa có nhiều kinh nghiệm.
Nhận thức rõ điều này, ngay từ cuối năm 2025, chúng tôi đã tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn các đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn tỉnh rà soát, chỉnh lý quyết toán ngân sách năm 2025 theo quy trình mới. Các văn bản hướng dẫn được xây dựng theo hướng chi tiết, cụ thể, từng bước một, giúp cán bộ địa phương dễ dàng thực hiện.
Bên cạnh đó, Sở Tài chính tiếp tục áp dụng phương thức hỗ trợ trực tuyến thông qua nền tảng thông tin, Zalo. Những vướng mắc phát sinh sẽ được giải đáp kịp thời, còn những nội dung phức tạp sẽ được trao đổi trực tiếp theo nhóm vấn đề. Trong trường hợp cần thiết, Sở cử cán bộ xuống địa bàn để hỗ trợ. Mặc dù cách làm này đòi hỏi nhiều công sức trong giai đoạn đầu nhưng đây là giải pháp hiệu quả để các xã, phường nhanh chóng thích ứng với quy định mới, hạn chế sai sót trong quá trình quyết toán ngân sách.
Thực tế, việc hoàn thành quyết toán NSĐP trước ngày 01/7 mang lại nhiều lợi ích. Khi quyết toán hoàn thành sớm, chính quyền địa phương có thể xác định rõ nguồn lực tài chính của mình để kịp thời điều chỉnh, xử lý chuyển nguồn và triển khai các nhiệm vụ của năm sau.
Năm 2025, theo yêu cầu của Bộ Tài chính, việc kiểm toán và quyết toán ngân sách năm 2024 của tỉnh đã được thực hiện sớm hơn. Đây là kinh nghiệm và cũng là cơ sở quan trọng để chúng tôi triển khai nhiệm vụ trong năm mới. Hiện nay, cơ chế điều hành và giao dự toán ngân sách của tỉnh cơ bản đã bám sát các quy định của Bộ Tài chính. Trong quá trình thực hiện, chúng tôi tiếp tục rà soát để tích hợp các quy định mới của Luật và các văn bản hướng dẫn.
Trong bối cảnh có nhiều thay đổi quan trọng, KTNN đã chủ động đổi mới, tổ chức các Đoàn kiểm toán NSĐP, trong đó có tỉnh Sơn La sớm hơn các năm trước. Ông đánh giá như thế nào về điều này và công tác phối hợp đã được triển khai ra sao để bảo đảm nhiệm vụ hoàn thành đúng kế hoạch, đạt hiệu quả cao?
Đây là một chủ trương rất đúng và phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Trong bối cảnh cả nước hướng tới nền tài chính công minh bạch và hiệu quả, việc kiểm toán NSĐP hằng năm giúp các địa phương nhìn nhận rõ thực trạng công tác quản lý tài chính - ngân sách, biết được những điểm còn hạn chế để kịp thời khắc phục.
Bên cạnh đó, các kết luận và kiến nghị kiểm toán cũng giúp địa phương hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong sử dụng ngân sách. Đối với cơ quan tài chính địa phương, công tác kiểm toán còn là một kênh quan trọng giúp kiểm soát tốt hơn hoạt động quản lý ngân sách, giúp lãnh đạo địa phương điều chỉnh chính sách và phương thức điều hành cho phù hợp, đặc biệt là khi chính quyền địa phương 2 cấp mới vận hành và Luật NSNN mới có hiệu lực thi hành.
Ngoài ra, thông qua quá trình kiểm toán, những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn cũng được phản ánh tới các cơ quan quản lý cấp trên. Đây là cơ sở để hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm các quy định của pháp luật ngày càng sát với thực tiễn.
Vừa qua, KTNN khu vực I đã triển khai kiểm toán NSĐP tỉnh Sơn La và các chuyên đề lồng ghép. Chúng tôi xác định cơ quan kiểm toán và đơn vị được kiểm toán cần đồng hành với nhau vì mục tiêu chung là nâng cao hiệu quả quản lý NSNN. Vì vậy, Sở Tài chính đã phối hợp chặt chẽ với các Đoàn kiểm toán từ khâu cung cấp thông tin, số liệu phục vụ khảo sát, lập kế hoạch kiểm toán cho đến quá trình thực hiện kiểm toán. Sau khi có kết luận kiểm toán, chúng tôi cũng sẽ tích cực phối hợp trong việc thực hiện các kiến nghị kiểm toán.
Qua nhiều cuộc kiểm toán, có thể thấy mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan tài chính địa phương và KTNN ngày càng chặt chẽ và hiệu quả. Từ góc độ của địa phương, chúng tôi đánh giá công tác kiểm toán không chỉ là hoạt động kiểm tra, giám sát mà còn là một kênh hỗ trợ quan trọng giúp Sơn La hoàn thiện công tác quản lý ngân sách, hướng tới mục tiêu minh bạch, hiệu quả hơn trong quản lý tài chính công.
Xin trân trọng cảm ơn ông!./.
