“Tuyên chiến” với thực phẩm bẩn

Báo động từ những vụ việc “nóng”

“Hô biến” thịt lợn thành thịt bò; thịt lợn nhiễm bệnh được “phù phép” thành thịt sạch đưa vào sản xuất đồ hộp; ốc bươu vàng ngâm hóa chất công nghiệp rồi cung cấp cho quán ăn, nhà hàng… Liên tiếp những phát hiện của cơ quan chức năng trong những ngày gần đây khiến nỗi lo lắng, bất an của người dân về tình trạng mất an toàn vệ sinh thực phẩm ngày càng gia tăng.

Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý an toàn thực phẩm, Bộ Y tế đang xây dựng Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Một trong những nhóm chính sách lớn của Dự thảo là tăng cường quản lý đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao, nhằm siết chặt quản lý từ khâu sản xuất đến khi sản phẩm được lưu thông trên thị trường, kết hợp tăng cường cả “tiền kiểm” và “hậu kiểm” đối với nhóm sản phẩm này, bảo đảm an toàn, chất lượng cho người sử dụng, hướng tới phương thức quản lý an toàn thực phẩm tiệm cận các nước phát triển.

Bên cạnh các đường dây buôn bán thực phẩm bẩn, thực phẩm giả với thủ đoạn tinh vi, tình trạng vi phạm còn diễn ra phổ biến tại nhiều cơ sở sản xuất thực phẩm truyền thống. Dịp Tết, không ít cơ sở sản xuất bánh chưng, giò chả, nem, mứt… hoạt động trong điều kiện mất vệ sinh nghiêm trọng: Khu vực chế biến ẩm thấp, nguyên liệu để lẫn lộn dưới nền nhà, dụng cụ bám đầy dầu mỡ cũ. Nguyên liệu đầu vào không được kiểm soát, chất bảo quản ngoài danh mục bị sử dụng tùy tiện để tạo độ dai, giòn, màu sắc bắt mắt và kéo dài thời gian sử dụng. Các sản phẩm này thường được đóng gói thủ công, không ghi rõ ngày sản xuất, hạn sử dụng, địa chỉ cơ sở, tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với sức khỏe người tiêu dùng.

Cuối năm, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm tăng cao cũng là thời điểm thực phẩm nhập lậu, không rõ nguồn gốc xuất xứ hoành hành. Hàng loạt thực phẩm đông lạnh (gà, heo, phủ tạng) nhập lậu, không qua kiểm soát chất lượng, thậm chí đã hết hạn sử dụng từ nước ngoài, bị tẩy mã vạch, in lại hạn dùng rồi phân phối khắp các chợ đầu mối.

Nỗi lo của nhân dân về tình trạng mất an toàn thực phẩm, hàng giả, hàng nhái dịp Tết cũng đã được phản ánh tại Phiên họp thứ 53 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây. Nhìn nhận vấn đề này, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho rằng, công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm là vấn đề rất nhức nhối hiện nay và vẫn tồn tại nhiều “lỗ hổng” trong khâu quản lý. Vụ việc Công ty Cổ phần đồ hộp Hạ Long sử dụng thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi để chế biến thành phẩm và đưa ra thị trường cho thấy mức cảnh báo rất cao về an toàn thực phẩm, phản ánh sự bất chấp, coi thường sức khỏe và tính mạng người dân, kể cả từ những nhãn hàng lớn, có tên tuổi. “Vấn đề đặt ra là có hay không hiện tượng che giấu dịch bệnh? Việc quản lý tiêu hủy được thực hiện như thế nào? Công tác bảo đảm vệ sinh môi trường trong quá trình vận chuyển, tiêu hủy ra sao? Đầu mối chịu trách nhiệm quản lý nhà nước trong vụ việc này là cơ quan nào?” - bà Nguyễn Thanh Hải đặt ra hàng loạt câu hỏi cần sớm được làm rõ.

Những vụ việc gây chấn động dư luận một mặt cho thấy hiệu quả từ công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan chức năng, song mặt khác cũng phản ánh thực tế rằng nguy cơ thực phẩm bẩn luôn hiện hữu, len lỏi từ khâu nguyên liệu, sản xuất đến lưu thông. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cơ chế giám sát xuyên suốt, liên ngành và không có “vùng cấm”.

Dồn lực “truy quét” thực phẩm bẩn dịp Tết

Nhận thức rõ tính chất nghiêm trọng của tình trạng mất an toàn thực phẩm, từ nhiều tháng trước Tết, các lực lượng liên ngành từ Trung ương đến địa phương đã vào cuộc quyết liệt với nhiều giải pháp đồng bộ, nhằm kiểm soát chặt chẽ mọi “ngõ ngách” của thị trường, dồn lực truy quét thực phẩm bẩn.

Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm đã ban hành Kế hoạch triển khai công tác bảo đảm an toàn thực phẩm Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân năm 2026, chỉ đạo các địa phương đồng loạt ra quân, tăng cường tối đa công tác thanh tra, kiểm tra liên ngành. Ở Trung ương, 4 đoàn kiểm tra liên ngành được thành lập; tại địa phương, các đoàn kiểm tra liên ngành được tổ chức từ cấp tỉnh đến cấp xã.

Theo đó, công tác thanh tra, kiểm tra tập trung vào các mặt hàng được sử dụng nhiều trong dịp Tết Nguyên đán và lễ hội như thịt và các sản phẩm từ thịt, bia, rượu, đồ uống có cồn, nước giải khát, bánh, mứt, kẹo, rau, củ, quả, phụ gia thực phẩm… cùng các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống. Trọng tâm kiểm soát là các đầu mối sản xuất, nhập khẩu, chợ đầu mối, trung tâm thương mại, siêu thị, chợ truyền thống, cơ sở giết mổ, vận chuyển thực phẩm; đồng thời siết chặt hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng kém chất lượng, hết hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Công tác thanh tra, kiểm tra không chỉ dừng ở các cơ sở lớn mà đặc biệt chú trọng các “điểm nóng” như làng nghề chế biến, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, chợ tự phát, các tuyến đường thường xuyên xuất hiện hàng nhập lậu. Tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, lực lượng chức năng đã kích hoạt các đợt cao điểm kiểm tra đột xuất hàng loạt cơ sở sản xuất, kinh doanh trên toàn địa bàn. Hàng trăm mẫu thịt, rau, thủy sản được lấy để test nhanh dư lượng kháng sinh, chất cấm… “Qua kiểm tra, lỗi lớn nhất là nhiều cơ sở đưa vào sản xuất, chế biến thực phẩm các nguyên liệu không rõ nguồn gốc, không nhãn mác. Đây là hành vi tuyệt đối không được phép trong sản xuất thực phẩm” - Phó Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội Nguyễn Quang Trung cho biết.

Tại các tỉnh biên giới, lực lượng hải quan, biên phòng, quản lý thị trường tăng cường tuần tra, siết chặt kiểm soát. Đáng chú ý, việc ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc và xét nghiệm được triển khai mạnh mẽ. Nhiều địa phương yêu cầu các siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và cơ sở sản xuất lớn bắt buộc gắn tem truy xuất nguồn gốc điện tử (QR code) lên sản phẩm. Người tiêu dùng có thể quét mã để theo dõi toàn bộ quy trình từ trang trại, cơ sở giết mổ đến tay người bán.

Không dừng lại ở xử phạt hành chính, thời gian qua, nhiều địa phương đã kiên quyết xử lý hình sự các vụ việc nghiêm trọng nhằm tăng tính răn đe. Nhiều vụ án đã được khởi tố, danh sách các cơ sở vi phạm được công khai kèm theo mức xử phạt, biện pháp thu hồi giấy phép, đình chỉ hoạt động.

Cũng cần nhìn nhận rằng, cuộc chiến với thực phẩm bẩn không chỉ diễn ra trong dịp Tết mà là nhiệm vụ thường xuyên, cấp bách và đầy thách thức. Bên cạnh nỗ lực của các cơ quan chức năng, để ngăn chặn, kiểm soát và từng bước đẩy lùi thực phẩm bẩn, rất cần sự chung tay của toàn xã hội, từ ý thức tuân thủ pháp luật của người sản xuất, kinh doanh đến sự tỉnh táo, chủ động của người tiêu dùng./.