Tám mươi năm nhìn lại, vai trò của Quốc hội thể hiện rõ nhất ở hành trình bền bỉ bảo vệ và gia tăng giá trị công của quốc gia - từ việc xác lập kỷ cương pháp luật, quyết định những lựa chọn phát triển, đến giám sát việc sử dụng các nguồn lực thuộc về Nhân dân.
Giá trị công - trụ cột của một Nhà nước dân chủ
Trong tư duy quản trị hiện đại, “giá trị công” không chỉ là ngân sách, tài sản hay các nguồn lực hữu hình của Nhà nước. Giá trị công rộng hơn, bao gồm lợi ích chung của xã hội, sự công bằng, hiệu quả, kỷ cương pháp luật và niềm tin của Nhân dân đối với các quyết định công quyền. Một Nhà nước mạnh không chỉ vì có nhiều nguồn lực, mà vì biết sử dụng đúng và hiệu quả những nguồn lực đó để phục vụ lợi ích chung.
Ngay từ khi ra đời, Quốc hội đã được trao sứ mệnh thể chế hóa ý chí và nguyện vọng của Nhân dân thành luật pháp, chính sách và các quyết định quốc gia. Từ đó, quyền lực Nhân dân không tồn tại ở dạng trừu tượng, mà được chuyển hóa thành những chuẩn mực pháp lý cụ thể, những quyết định có trách nhiệm và những cơ chế kiểm soát quyền lực. Đó chính là con đường hình thành và bảo vệ giá trị công.
Cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đã mang lại cho Nhà nước Việt Nam non trẻ tính chính danh dân chủ - một yếu tố có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập. Tuy nhiên, chính danh không phải là một danh xưng bất biến. Chính danh chỉ bền vững khi được nuôi dưỡng bằng năng lực quản trị, bằng những quyết định đúng đắn và bằng việc bảo vệ lợi ích chung của xã hội.
Trên hành trình 80 năm ấy, Quốc hội không ngừng hoàn thiện vai trò của mình trong việc xây dựng khuôn khổ pháp lý cho quản trị quốc gia, đặc biệt là trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến nguồn lực công. Mỗi đạo luật được ban hành, mỗi quyết định về ngân sách, đầu tư công hay các chương trình mục tiêu quốc gia đều là những lựa chọn về giá trị: Lựa chọn ưu tiên nào, chấp nhận đánh đổi gì và hướng tới tương lai ra sao.
Quyết định ngân sách - biểu hiện tập trung của quyền lực đại diện
Trong số các thẩm quyền của Quốc hội, quyết định ngân sách nhà nước là một quyền lực cốt lõi, gắn trực tiếp với việc bảo vệ giá trị công. Ngân sách không chỉ là những con số thu - chi, mà là bản đồ ưu tiên phát triển của quốc gia. Thông qua ngân sách, Quốc hội quyết định lĩnh vực nào được đầu tư, vùng nào được ưu tiên, nhóm xã hội nào được hỗ trợ và mức độ chia sẻ nguồn lực giữa các thế hệ.
Mỗi đồng ngân sách là mồ hôi, công sức của Nhân dân. Vì vậy, quyết định ngân sách không chỉ đòi hỏi tính hợp pháp, mà còn đòi hỏi tính hợp lý, hiệu quả và công bằng. Ở góc độ này, Quốc hội chính là nơi ý chí Nhân dân được chuyển hóa thành kỷ luật tài chính, nơi các lựa chọn phát triển được đặt trong khuôn khổ trách nhiệm giải trình trước cử tri.
Giám sát tối cao - hàng rào bảo vệlợi ích công
Nếu quyết định ngân sách là bước lựa chọn, thì giám sát tối cao là bước bảo vệ lựa chọn ấy khỏi nguy cơ bị sai lệch trong quá trình thực thi. Lịch sử phát triển cho thấy, không ít rủi ro đối với giá trị công nảy sinh không phải từ chủ trương, mà từ cách thức triển khai và sử dụng nguồn lực.
Trong vai trò giám sát tối cao, Quốc hội theo dõi việc thực hiện luật pháp, chính sách và các quyết định quan trọng của quốc gia; giám sát việc quản lý, sử dụng ngân sách và tài sản công; đánh giá hiệu quả của các chương trình, dự án. Thông qua đó, Quốc hội góp phần ngăn chặn lãng phí, phòng ngừa tham nhũng và củng cố kỷ cương tài chính - ngân sách.
Điều quan trọng là giám sát không nhằm tìm lỗi để quy trách nhiệm một cách hình thức, mà nhằm bảo đảm các nguồn lực công được sử dụng đúng mục đích, đúng pháp luật và mang lại giá trị thực cho xã hội. Khi giám sát được thực hiện thực chất, niềm tin của Nhân dân vào các quyết định công quyền sẽ được củng cố.
Quốc hội trong hệ sinh thái kiểm soát quyền lực
Bảo vệ giá trị công không thể chỉ dựa vào ý chí hay cam kết chính trị. Điều đó đòi hỏi một hệ sinh thái kiểm soát quyền lực hiệu quả, trong đó Quốc hội giữ vai trò trung tâm. Hệ sinh thái ấy bao gồm khuôn khổ pháp luật chặt chẽ, cơ chế giám sát đa tầng, các thiết chế kiểm tra, kiểm toán và sự tham gia của xã hội.
Trong hệ sinh thái này, Quốc hội vừa là chủ thể đặt ra chuẩn mực, vừa là chủ thể sử dụng thông tin và bằng chứng để thực hiện giám sát. Các kết quả kiểm tra, thanh tra, kiểm toán cung cấp cơ sở khách quan để Quốc hội đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật, hiệu quả sử dụng nguồn lực và trách nhiệm giải trình của các cơ quan được giám sát. Nhờ đó, hoạt động giám sát không chỉ dừng ở nhận định, mà dựa trên dữ liệu và bằng chứng xác thực.
Quốc hội trong kỷ nguyên mới
Trong giai đoạn phát triển mới, Việt Nam đang huy động và sử dụng những nguồn lực ngày càng lớn cho đầu tư phát triển, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân. Trong bối cảnh đó, lãng phí có thể trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với giá trị công. Lãng phí không chỉ làm mất đi nguồn lực hiện tại, mà còn làm suy giảm cơ hội phát triển trong tương lai.
Chính vì vậy, vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ giá trị công càng trở nên quan trọng. Bảo vệ giá trị công hôm nay không chỉ là bảo vệ tài sản hiện hữu, mà còn là bảo vệ tiềm năng phát triển của quốc gia, bảo vệ quyền lợi của các thế hệ mai sau.
Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với Quốc hội không chỉ là làm tốt các chức năng truyền thống, mà còn là nâng cao chất lượng lập pháp, đổi mới phương thức giám sát và tăng cường trách nhiệm giải trình. Lập pháp cần bám sát thực tiễn, hạn chế kẽ hở gây thất thoát nguồn lực; giám sát cần đi vào chiều sâu, gắn với việc theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện các kiến nghị; quyết định các vấn đề quan trọng của quốc gia cần được cân nhắc trên cơ sở hiệu quả dài hạn.
Ở góc độ đó, Quốc hội không chỉ bảo vệ những giá trị công đã hình thành, mà còn kiến tạo các giá trị công mới, phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững, bao trùm và có trách nhiệm.
Tiếp nối hành trình
Tám mươi năm Quốc hội Việt Nam là tám mươi năm đồng hành cùng dân tộc trong việc bảo vệ và gia tăng giá trị công. Từ lá phiếu năm 1946 đến những quyết sách hôm nay, Quốc hội luôn đứng trước yêu cầu phải sử dụng quyền lực đại diện một cách thận trọng, minh bạch và có trách nhiệm.
Hành trình ấy chưa khép lại. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, vai trò của Quốc hội trong việc gìn giữ kỷ cương tài chính, bảo vệ lợi ích công và củng cố niềm tin của Nhân dân càng trở nên quan trọng. Đó không chỉ là trách nhiệm chính trị, mà còn là sứ mệnh lịch sử của cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân./.
