An ninh năng lượng: Yêu cầu chiến lược và tâm thế chủ động ứng phó

Chủ động từ sớm

Thị trường năng lượng thế giới đang bước vào một trong những giai đoạn biến động mạnh nhất trong nhiều năm trở lại đây. Xung đột quân sự tại Trung Đông - khu vực được coi là “rốn dầu” của thế giới - đã khiến dòng chảy năng lượng toàn cầu đối mặt nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo, khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Khi xung đột leo thang, tuyến vận chuyển chiến lược này bị ảnh hưởng, khiến nguồn cung dầu thô toàn cầu bị thu hẹp, kéo theo giá dầu tăng mạnh.

Chỉ trong vài tuần đầu của cuộc khủng hoảng, giá dầu thế giới đã tăng hơn 50%, vượt ngưỡng 110 USD/thùng, gây áp lực lớn lên chi phí sản xuất, vận tải và lạm phát toàn cầu. Nhiều quốc gia buộc phải mở kho dự trữ chiến lược, áp dụng cơ chế giá trần hoặc hạn chế tiêu thụ nhiên liệu để bảo đảm nguồn cung.

Đối với Việt Nam - nền kinh tế có độ mở lớn, nhu cầu năng lượng tăng nhanh - biến động của thị trường thế giới nhanh chóng tác động đến chi phí sản xuất, vận tải và mặt bằng giá trong nước. Trong bối cảnh đó, bảo đảm an ninh xăng dầu không chỉ là nhiệm vụ ổn định thị trường mà còn trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm duy trì tăng trưởng kinh tế.

Nhận diện sớm nguy cơ, ngày 20/3/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 14-KL/TW về bảo đảm nguồn cung, ổn định giá nhiên liệu trong tình hình mới. Bộ Chính trị yêu cầu các cơ quan bám sát diễn biến thị trường, chủ động dự báo cung - cầu và giá xăng dầu thế giới để xây dựng kịch bản ứng phó hiệu quả. Kết luận cũng nhấn mạnh việc sử dụng linh hoạt các công cụ chính sách tài khóa, tiền tệ, quản lý giá và thương mại; tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm tình trạng găm hàng, đầu cơ, buôn lậu.

Ngay sau đó, chiều 21/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ để rà soát công tác điều hành trước diễn biến khủng hoảng năng lượng. Thủ tướng nhấn mạnh bốn mục tiêu lớn, trong đó yêu cầu dứt khoát không để thiếu năng lượng cho sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng trong bất cứ tình huống nào; đồng thời nhấn mạnh việc bảo đảm an ninh năng lượng phải gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Trước đó, Thủ tướng cũng ban hành Chỉ thị số 09/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Đây được xem là trụ cột dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Cùng với đó, Thủ tướng ký Quyết định thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng do Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn làm Tổ trưởng, theo dõi sát diễn biến thị trường và báo cáo hằng ngày.

Ở khâu điều hành giá, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính phối hợp linh hoạt sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu, kết hợp các công cụ tài khóa nhằm hạn chế biến động giá trong nước. Bộ Công Thương cũng chỉ đạo toàn bộ chuỗi cung ứng xăng dầu từ sản xuất, nhập khẩu đến phân phối chủ động tìm kiếm nguồn cung mới, bảo đảm hoạt động liên tục; đồng thời tăng cường kiểm tra thị trường, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Nâng cao năng lực tự chủ

Không chỉ tập trung vào giải pháp ngắn hạn, Việt Nam cũng đang đẩy mạnh các bước đi dài hạn nhằm nâng cao năng lực tự chủ năng lượng. Ngày 26/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính làm việc với Tổ công tác an ninh năng lượng và yêu cầu khẩn trương xây dựng kho dự trữ xăng dầu chiến lược tại Nghi Sơn (Thanh Hóa). Theo Người đứng đầu Chính phủ, đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực ứng phó với biến động thị trường quốc tế.

“Không để thiếu nguồn cung xăng dầu, không để ách tắc sản xuất, kinh doanh, không để mất ổn định thị trường” - Thủ tướng nhấn mạnh, đồng thời yêu cầu Bộ Công Thương chủ động làm việc với các đối tác nước ngoài nhằm đa dạng hóa nguồn cung dầu thô.

Chỉ 3 ngày sau (29/3), trong chuyến công tác tại Thanh Hóa, Thủ tướng làm việc với Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn - một trong những nguồn cung xăng dầu quan trọng của Việt Nam. Nhà máy có công suất khoảng 200.000 thùng dầu/ngày, tương đương 10 triệu tấn/năm, đáp ứng khoảng 35% nhu cầu xăng dầu trong nước.

Lãnh đạo Nhà máy cho biết đang duy trì vận hành tối đa công suất nhằm bảo đảm nguồn cung trong bối cảnh thị trường biến động. Thủ tướng yêu cầu các bên trong liên doanh tiếp tục đa dạng hóa nguồn dầu thô, đồng thời hạn chế sản xuất các sản phẩm hóa dầu để ưu tiên sản xuất xăng dầu.

Ngoài ra, Chính phủ cũng yêu cầu các tập đoàn như Petrovietnam, Petrolimex chủ động xây dựng kịch bản dự phòng, tăng cường dự trữ và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Ngân hàng Nhà nước được giao hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn để nhập khẩu và dự trữ xăng dầu. Bộ Ngoại giao đẩy mạnh ngoại giao năng lượng, mở rộng hợp tác với các quốc gia có nguồn cung lớn.

Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đang đẩy nhanh triển khai xăng sinh học E10RON95, hướng tới thay thế dần xăng khoáng, góp phần đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng tính bền vững cho hệ thống năng lượng.

Không chỉ dừng ở bài toán xăng dầu, an ninh năng lượng còn đặt ra thách thức lớn với hệ thống điện, khi nguồn cung vẫn phụ thuộc đáng kể vào than và khí - những nguồn nhiên liệu chịu tác động lớn từ biến động thị trường quốc tế. Trong khi đó, theo dự báo, nhu cầu điện năm 2026 sẽ tiếp tục tăng mạnh cùng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10%.

Làm việc với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn yêu cầu bảo đảm cung ứng điện cho các lĩnh vực then chốt như công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu. Đồng thời, EVN cần đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm, triển khai hiệu quả Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, bảo đảm phát triển đồng bộ giữa nguồn và truyền tải.

Về dài hạn, Chính phủ định hướng mở rộng nhập khẩu điện từ Lào, Trung Quốc, Campuchia; trong đó mục tiêu nâng công suất nhập khẩu từ Lào lên khoảng 8.000 MW vào năm 2030. Đáng chú ý, Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 cũng được yêu cầu chuẩn bị nguồn nhân lực và công nghệ, tạo nền tảng cho phát triển điện hạt nhân trong tương lai. Song song với đó, các doanh nghiệp ngành điện chủ động xây dựng phương án vận hành cho mùa khô 2026, tối ưu phân bổ công suất và nâng cao chất lượng dự báo.

Có thể nói, trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động, việc chủ động bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ giúp Việt Nam ứng phó với những cú sốc trước mắt mà còn nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế trong dài hạn./.