Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Phan Hồng Nguyên cho biết, qua 14 năm triển khai thi hành Luật PBGDPL đã góp phần nâng cao ý thức tuân thủ, chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức và nhân dân; thúc đẩy xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; phát triển kinh tế, xã hội; bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Tuy nhiên, qua tổng kết thực tiễn thi hành Luật cho thấy, một số quy định trong Luật đã không phù hợp với chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước. Luật chưa tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong PBGDPL; quy định về kinh phí còn bất cập, thiếu tính thống nhất và chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ.
Nhiều ý kiến cho rằng, hạn chế lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế phân công và nguồn lực. Việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan còn chưa rõ, dẫn tới tình trạng "khoán trắng" cho ngành tư pháp ở nhiều lĩnh vực chuyên ngành. Đội ngũ tuy đông nhưng chưa đồng đều về chất lượng, cơ chế kiêm nhiệm khiến hiệu quả chưa cao. Đặc biệt, nguồn lực tài chính còn phân tán, thiếu cơ chế đột phá, tỷ lệ xã hội hóa rất thấp.
Để khắc phục những bất cập này, Bộ Tư pháp đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật với 6 nhóm chính sách cơ bản. Đáng chú ý, Bộ Tư pháp đề xuất đổi tên “Hội đồng phối hợp PBGDPL” thành “Hội đồng phối hợp PBGDPL và Trợ giúp pháp lý”. Đồng thời, hoàn thiện các quy định về Hội đồng theo hướng thống nhất thành lập Hội đồng ở các cấp (Trung ương, cấp tỉnh, cấp xã), nâng tầm vai trò và chức năng của Hội đồng trong chỉ đạo, định hướng triển khai công tác PBGDPL; giao Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết nhiệm vụ, quyền hạn và thành phần của Hội đồng.
“Thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, có tới 90/99 nhiệm vụ của cấp huyện (chiếm hơn 90%) được chuyển xuống cấp xã, do đó việc thành lập Hội đồng cấp xã trên cơ sở kế thừa mô hình Hội đồng cấp huyện là phù hợp với yêu cầu hiện nay” - Bộ Tư pháp cho biết.
Theo số liệu báo cáo của các Bộ, ngành, địa phương, từ năm 2016 đến năm 2022, cả nước bố trí hơn 3.277 tỷ đồng; giai đoạn 2022 đến 2025 bố trí hơn 3.714 tỷ đồng cho công tác PBGDPL. Nguồn kinh phí từ nguồn xã hội hóa còn thấp, trung bình khoảng từ 5-8%.
Liên quan đến nguồn lực cho công tác PBGDLP, Bộ Tư pháp đề xuất theo hướng phân cấp cho người đứng đầu các Bộ, cơ quan, tổ chức Trung ương có thẩm quyền quyết định công nhận, miễn nhiệm, quy định trình tự thủ tục công nhận, miễn nhiệm và quản lý báo cáo viên pháp luật của Bộ, cơ quan; Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định công nhận, miễn nhiệm, quy định trình tự, thủ tục và quản lý báo cáo viên pháp luật cấp tỉnh; bổ sung và quy định một số chính sách hỗ trợ, động viên, khuyến khích thẩm phán, kiểm sát viên, hòa giải viên và những người làm dịch vụ có tính chất pháp lý tích cực tham gia PBGDPL…
Kinh phí PBGDPL do ngân sách nhà nước bảo đảm; đồng thời, bổ sung quy định cơ chế tài chính đặc biệt về PBGDPL cho các nhóm đối tượng đặc thù, địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, dân tộc thiểu số và miền núi; sửa đổi quy định về xã hội hóa công tác PBGDPL theo hướng phân quyền cho HĐND cấp tỉnh; giao Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện cơ chế tài chính đặc biệt...
Quy định rõ hơn về cơ chế quản lý, sử dụng kinh phí cho công tác PBGDPL
Góp ý hoàn thiện các chính sách, nhiều ý kiến tán thành việc cần quy định thống nhất việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp xã, nhằm tăng cường sự phối hợp liên ngành, hỗ trợ người đứng đầu trong chỉ đạo, điều hành công tác PBGDPL.
Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng cấp xã hiện đã có nhiều ban chỉ đạo, hội đồng hoạt động chưa thực sự hiệu quả; nếu quy định cứng có thể làm tăng đầu mối, phát sinh chồng chéo và giảm trách nhiệm của người đứng đầu. Các đại biểu cho rằng cần tiếp tục đánh giá kỹ để lựa chọn phương án phù hợp.
Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở Tư pháp Tây Ninh Phan Thị Mỹ Dung đề xuất cần quy định mang tính bắt buộc về việc thành lập Hội đồng PBGDPL cấp xã, thay vì cơ chế "mở" như hiện nay, nhằm bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, đối với đội ngũ làm công tác PBGDPL như báo cáo viên, tuyên truyền viên, cán bộ pháp chế, cần được "chính danh" rõ ràng, có chế độ, chính sách phù hợp, bởi hiện nay mới chỉ là nhiệm vụ kiêm nhiệm.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Công Thiếp - Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Lai Châu, cho rằng việc quy định bắt buộc việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL ở cấp xã sẽ bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức trong công tác PBGDPL ngay từ cơ sở; nâng cao hiệu quả tuyên truyền, đưa pháp luật đến gần người dân; kịp thời nắm bắt, giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn góp phần giữ vững trật tự, an toàn xã hội và tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Đối với đội ngũ làm công tác PBGDPL như báo cáo viên, tuyên truyền viên, cần quy định rõ vị trí, vai trò, trách nhiệm, có chế độ, chính sách phù hợp nhằm tạo động lực, khuyến khích đội ngũ này yên tâm công tác, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động PBGDPL ở cơ sở.
Ông Đỗ Xuân Toán - Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên cho biết, thực tiễn tại địa phương cho thấy nhiều vụ vi phạm pháp luật xảy ra do công tác tuyên truyền, PBGDPL chưa thực sự hiệu quả, nhất là tại cơ sở và địa bàn vùng sâu, vùng xa.
Theo quy định hiện hành, công tác PBGDPL không chỉ là trách nhiệm riêng của ngành tư pháp mà là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ quan tư pháp hiện chủ yếu đóng vai trò cơ quan tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Trong khi đó, nhiều cơ quan, đơn vị được giao kinh phí để thực hiện công tác PBGDPL nhưng thiếu cơ chế phối hợp, theo dõi và điều phối thống nhất.
Từ thực tế này, ông Toán đề xuất Luật sửa đổi cần quy định rõ hơn về cơ chế quản lý, sử dụng kinh phí cho công tác PBGDPL. Theo đó, các cơ quan, đơn vị được giao kinh phí cần có trách nhiệm báo cáo cụ thể về nội dung tuyên truyền, đối tượng được phổ biến pháp luật, địa bàn thực hiện cũng như người trực tiếp thực hiện công tác này để cơ quan quản lý nhà nước có cơ sở theo dõi, điều phối. Đồng thời, cần đặc biệt quan tâm đến tiêu chuẩn, năng lực của đội ngũ thực hiện công tác PBGDPL tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Tại các hội thảo tham vấn, lấy ý kiến về Hồ sơ Dự án Luật, nhiều ý kiến cũng phản ánh thực trạng phân bổ và sử dụng kinh phí hiện nay còn dàn trải, thiếu điều phối tập trung. Do đó cần có cơ chế quản lý, điều phối kinh phí chặt chẽ hơn; nghiên cứu giao cơ quan tư pháp tham gia sâu hơn vào quá trình phân bổ, thẩm định và theo dõi kinh phí thực hiện công tác PBGDPL của các ngành, địa phương.
Tại cuộc họp về chính sách của Luật PBGDPL (sửa đổi), Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, PBGDPL là một phần của "đời sống" pháp luật, thuộc giai đoạn tổ chức thi hành. Dù hệ thống pháp luật hoàn thiện đến đâu, nếu tổ chức thực hiện không tốt thì hiệu quả vẫn bị ảnh hưởng. Trong khi đó, khâu tổ chức thi hành hiện nay được đánh giá còn hạn chế, công tác PBGDPL cũng là một điểm yếu. Vì vậy, việc sửa đổi Luật lần này cần mang tính căn bản, toàn diện.
Về kinh phí, Phó Thủ tướng đề nghị quán triệt quan điểm đầu tư cho xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật là đầu tư cho phát triển. Việc phân bổ kinh phí phải hợp lý, đúng quy định, đặt trong tổng thể chung, tránh cơ chế đặc thù dàn trải.
