Động lực và thách thức cho tăng trưởng
Theo Khảo sát CEO toàn cầu thường niên lần thứ 29 của PwC, trong khi xu hướng đầu tư thận trọng đang lan rộng trong cộng đồng CEO khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Việt Nam lại ghi nhận bước tiến nổi bật. Tỷ lệ CEO khu vực quan tâm đầu tư vào Việt Nam gần như tăng gấp đôi - từ 8% lên 15% chỉ trong một năm. Sức hút này không đến ngẫu nhiên khi Việt Nam hiện là mắt xích chiến lược trong quá trình tái cấu trúc thương mại toàn cầu.
Đà tăng trưởng của Việt Nam được củng cố bởi các động lực nội tại vững chắc: tiêu dùng ổn định nhờ các chính sách kích thích tài khóa; chi tiêu công cho hạ tầng dự kiến tăng mạnh từ 20-30%; năng lực cạnh tranh xuất khẩu bền vững với mức tăng dự kiến 8% trong năm 2026.
Dù triển vọng lạc quan, các DN Việt Nam vẫn phải đối mặt với những “cơn gió ngược”. Lần đầu tiên, rủi ro an ninh mạng đã vượt qua lạm phát để trở thành mối quan tâm hàng đầu của các CEO khu vực, với 39% lãnh đạo đánh giá tác động ở mức cao hoặc cực kỳ cao. Là nền kinh tế số phát triển nhanh, Việt Nam đang trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính, sản xuất và xuất khẩu.
Bên cạnh đó, áp lực từ thuế quan thương mại cũng là một bài toán khó. Khảo sát của PwC cho thấy, 86% DN sản xuất tại Việt Nam lo ngại về những tác động tiêu cực của thuế quan từ Hoa Kỳ trong tương lai, đặc biệt vào năm 2026 khi các biện pháp hỗ trợ tạm thời hết hiệu lực.
Bà Lương Thị Ánh Tuyết - Phó Tổng Giám đốc, lãnh đạo Thị trường PwC Việt Nam - nhấn mạnh, khả năng chống chịu không chỉ đơn thuần là lớp phòng thủ - bảo vệ những gì doanh nghiệp đang sở hữu. Trong giai đoạn phát triển mới, khả năng chống chịu còn là năng lực chủ động kiến tạo: Khai thác công nghệ, đa dạng hóa nguồn lực và xây dựng các quan hệ đối tác chiến lược.
Báo cáo của PwC cũng chỉ ra rằng, AI không còn là công cụ hỗ trợ đơn thuần mà đang trở thành “lực lượng lao động”. Tuy nhiên, một “khoảng cách hiệu suất” đang hình thành khi các DN sở hữu nền tảng AI vững chắc có khả năng tăng doanh thu và giảm chi phí gấp đôi so với nhóm còn lại. Tại Việt Nam, thách thức lớn nhất không nằm ở ý định mà ở nền tảng thực tế - chỉ 31% DN có quyền truy cập dữ liệu cần thiết và 54% có khả năng thu hút nhân tài kỹ thuật về AI. Điều này đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải hành động quyết đoán để củng cố dữ liệu, nhân lực và quản trị.
Để chuyển hóa tiềm năng AI thành hiệu quả, các DN cần xây dựng nền tảng vững chắc, tích hợp sâu AI vào hoạt động kinh doanh, dựa trên nền tảng dữ liệu, nhân tài, đầu tư và việc sử dụng AI có trách nhiệm. Điều này đòi hỏi vai trò lãnh đạo rõ ràng - người đứng đầu cần trực tiếp dẫn dắt quá trình chuyển đổi văn hóa, không chỉ đơn thuần giao phó cho các bộ phận.
Với lực lượng lao động lớn, khả năng tiếp cận công nghệ nhanh và nhu cầu tái đào tạo cao, Việt Nam đang đối mặt cả thách thức (giảm sút vị trí cấp thấp do tự động hóa từ AI) và cơ hội (tăng trưởng vị trí cấp trung đảm nhận vai trò giám sát). Các nhà lãnh đạo DN cần xem xét lại vai trò, kỹ năng và lộ trình phát triển để lực lượng lao động phát triển song hành cùng công nghệ, thay vì bị bỏ lại phía sau. Đồng thời, cần chú trọng tái thiết lộ trình sự nghiệp cho nhân sự trẻ.
“Trước đây, AI chỉ là công cụ hỗ trợ. Hiện nay, AI tác nhân đang trở thành lực lượng lao động. Để chuyển đổi nguồn lực mạnh mẽ này, việc chuẩn bị kỹ lưỡng là yếu tố then chốt để biến chi phí thành lợi thế cạnh tranh lâu dài” - ông Phó Đức Giang - Phó Tổng Giám đốc Dịch vụ số, AI và an toàn bảo mật thông tin, PwC Việt Nam - khuyến nghị.
Mở rộng chiến lược và tái định hình mô hình kinh doanh
Để nắm bắt thời cơ, các DN Việt Nam cần thực hiện quá trình “tái cấu trúc chủ động”. Các chuyên gia của PwC cho rằng, thay vì chỉ tập trung vào các ưu tiên ngắn hạn, lãnh đạo cần tạo dư địa cho các chiến lược dài hạn.
Theo đó, các DN cần mở rộng chuỗi giá trị mới. Việt Nam ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất trung gian và công nghệ sạch. Đây là cơ hội để DN tiến sâu vào các lĩnh vực liền kề có giá trị cao hơn, song đòi hỏi phải xây dựng bộ năng lực tinh vi hơn, dựa trên nền tảng công nghệ và phát triển bền vững.
Bên cạnh việc quản lý rủi ro ngắn hạn, các nhà lãnh đạo cần phân bổ nguồn lực có chủ đích cho quá trình tái cấu trúc. Việc phân tích toàn diện chuỗi giá trị từ thượng nguồn đến hạ nguồn sẽ giúp xác định các điểm tạo giá trị tiếp theo.
Các DN cần hành động quyết đoán. Việc củng cố nền tảng về dữ liệu, nhân lực và quản trị là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa AI từ kỳ vọng thành giá trị thực tiễn. Song song với đó, an ninh mạng phải được đặt ở vị trí ưu tiên trong chiến lược của DN. Trên hết, các nhà lãnh đạo cần cân bằng hai nhiệm vụ then chốt - nâng cao khả năng chống chịu trong ngắn hạn và chủ động tái cấu trúc tổ chức để đón đầu tương lai.
Ông Mai Viết Hùng Trân - Tổng Giám đốc PwC Việt Nam
Trong bối cảnh thị trường giao dịch ổn định và được hỗ trợ bởi chính sách tại Việt Nam, các công cụ như M&A (sáp nhập và mua lại) và IPO (chào bán lần đầu ra công chúng) trở thành đòn bẩy hiệu quả. DN không chỉ tận dụng để huy động vốn mà còn để tiếp cận công nghệ mới, thu hút đối tác chiến lược và thúc đẩy quá trình tái cấu trúc, qua đó nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường.
Ông Nguyễn Lương Hiền - Phó Tổng Giám đốc Tư vấn Thương vụ/Chiến lược, PwC Việt Nam - khẳng định: Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, khó khăn lớn nhất không phải là chi phí cho đổi mới, mà là cái giá phải trả nếu bị tụt lại phía sau. Thách thức thực sự đối với các nhà lãnh đạo là tạo ra không gian tư duy rộng mở, vượt qua áp lực ngắn hạn để đưa ra các quyết định chiến lược rõ ràng./.
