Yêu cầu cắt giảm triệt để điều kiện kinh doanh không cần thiết
Chính phủ đánh giá, triển khai Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 về Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh năm 2025-2026, các Bộ, cơ quan ngang Bộ đã tập trung thực hiện và đạt được nhiều kết quả tích cực.
Theo đó, trong năm 2025, 8 dự án luật đã được trình và thông qua, kéo theo việc cắt giảm 38 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và các ĐKKD liên quan. Cùng với đó, 14 Bộ, cơ quan ngang Bộ đã chủ động cắt giảm và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa 3.085/4.888 thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh (đạt 63,1%); đồng thời cắt giảm 2.371/6.974 ĐKKD thuộc ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (đạt 33,9%).
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tế cho thấy hệ thống ĐKKD vẫn còn tồn tại không ít quy định bất hợp lý, trở thành rào cản lớn đối với quá trình gia nhập thị trường và phát triển của doanh nghiệp (DN).
Ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam - chỉ rõ, thực trạng phổ biến hiện nay là nhiều ĐKKD được thiết kế theo hướng tiền kiểm quá mức, yêu cầu DN phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí, giấy phép, chứng nhận trước khi được phép hoạt động.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là sự chồng chéo trong quản lý nhà nước, khi cùng một lĩnh vực nhưng DN phải chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên ngành, đồng thời phải xin phép hoặc đáp ứng điều kiện từ nhiều Bộ, ngành khác nhau. “Tình trạng một việc - nhiều cửa, một hoạt động - nhiều giấy phép không chỉ làm gia tăng gánh nặng thủ tục, mà còn tạo ra rủi ro pháp lý, khiến DN lúng túng trong quá trình tuân thủ” - ông Nam nhấn mạnh.
Đáng chú ý, theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhiều ĐKKD còn phát sinh từ văn bản dưới luật, thậm chí vượt quá thẩm quyền của luật, mở rộng phạm vi quản lý một cách bất hợp lý, làm nảy sinh các “giấy phép con” mới, gây sức ép lớn cho DN.
Từ thực tiễn đó, Chính phủ đặt ra yêu cầu cắt giảm ngay 100% ĐKKD không cần thiết trong năm 2026. Ông Tô Hoài Nam đánh giá, yêu cầu này mang ý nghĩa cải cách rất lớn, khẳng định sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “quản lý bằng giấy phép” sang “quản lý bằng rủi ro và hậu kiểm”.
Theo hướng tiếp cận này, thay vì kiểm soát chặt chẽ từ đầu vào, Nhà nước tập trung xây dựng môi trường pháp lý thông thoáng hơn, trao quyền chủ động lớn hơn cho DN, đồng thời tăng cường giám sát trong quá trình hoạt động nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật.
Theo quy định tại Luật Đầu tư (sửa đổi), từ ngày 01/7/2026, cả nước chỉ còn 196 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, giảm 38 ngành, nghề so với trước đây.
Nếu được thực hiện hiệu quả, cải cách này sẽ tạo ra những tác động tích cực, sâu rộng đối với cộng đồng DN. Rào cản gia nhập thị trường được dỡ bỏ sẽ giúp DN dễ dàng tham gia thị trường hơn, thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần khởi nghiệp. Việc giảm chi phí và thời gian tuân thủ cũng cho phép DN tập trung nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Ở tầm vĩ mô, theo ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cải cách này còn góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng DN và nhà đầu tư vào cam kết tháo gỡ điểm nghẽn thể chế của Chính phủ. Một môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, ít rào cản sẽ trở thành yếu tố quan trọng giúp Việt Nam gia tăng sức hấp dẫn trong thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.
Vượt thách thức để cải cách thực chất, thành công
Việc cắt giảm 100% ĐKKD không cần thiết là mục tiêu cải cách đầy tham vọng, song hiện thực hóa yêu cầu này không hề dễ dàng.
Theo giới chuyên gia, thách thức lớn nhất là bảo đảm cải cách mang tính thực chất, tránh hình thức. Thực tiễn cho thấy, qua nhiều đợt rà soát trước đây, không ít ĐKKD tuy được bãi bỏ trên danh nghĩa nhưng lại “hồi sinh” dưới dạng tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn chuyên ngành hoặc các thủ tục hành chính phát sinh thêm.
Một khó khăn khác nằm ở việc thay đổi tư duy quản lý nhà nước. Nhiều cơ quan quản lý vẫn có xu hướng giữ lại ĐKKD như một “công cụ an toàn”, thay vì mạnh dạn chuyển sang phương thức quản lý dựa trên hậu kiểm và quản lý rủi ro. Do đó, nếu không có cơ chế giám sát chặt chẽ và trách nhiệm giải trình rõ ràng, mục tiêu cắt giảm triệt để ĐKKD rất dễ bị chùn bước trong quá trình thực hiện.
Bên cạnh đó, nỗi lo về khoảng trống quản lý sau cắt giảm cũng là rào cản tâm lý không nhỏ. Việc bãi bỏ điều kiện tiền kiểm trong một số lĩnh vực có rủi ro cao, nếu không đi kèm cơ chế hậu kiểm đủ mạnh, có thể dẫn đến vi phạm về an toàn, chất lượng, từ đó khiến các cơ quan quản lý trở nên dè dặt, thận trọng trong quá trình triển khai.
Trước những thách thức này, các chuyên gia cho rằng, giải pháp đầu tiên cần được triển khai nhất quán là xây dựng tiêu chí đánh giá ĐKKD dựa trên việc trả lời rõ ràng các câu hỏi: Điều kiện đó nhằm kiểm soát rủi ro gì? Mức độ rủi ro ra sao? Có công cụ quản lý nào khác hiệu quả và ít tốn kém hơn hay không? Chỉ những điều kiện thực sự cần thiết, có mục tiêu quản lý rõ ràng và tính khả thi cao mới được giữ lại.
Song song với đó, cần đẩy mạnh sự tham gia của cộng đồng DN và các hiệp hội ngành nghề trong quá trình rà soát, cắt giảm ĐKKD. Là đối tượng chịu tác động trực tiếp, tiếng nói từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh sẽ giúp nhận diện chính xác hơn những điều kiện đang gây cản trở, làm gia tăng chi phí hoặc méo mó cạnh tranh thị trường.
Một giải pháp then chốt khác là thúc đẩy mạnh mẽ mô hình quản lý hậu kiểm, từng bước thay thế tiền kiểm. Việc giảm điều kiện đầu vào phải đi kèm với nâng cao năng lực thanh tra, kiểm tra sau cấp phép, ứng dụng công nghệ số trong giám sát tuân thủ và xử lý vi phạm, bảo đảm mọi hoạt động của DN vận hành trong khuôn khổ pháp luật.
Cuối cùng, cần thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá độc lập và thường xuyên đối với kết quả cắt giảm ĐKKD. Việc công khai danh mục ĐKKD được cắt giảm, gắn với đánh giá tác động cụ thể về thời gian, chi phí tuân thủ của DN, sẽ là thước đo quan trọng để kiểm chứng tính thực chất của cải cách, đồng thời tạo áp lực cải cách liên tục đối với các cơ quan quản lý.
Cắt giảm 100% ĐKKD không cần thiết trong năm 2026 không chỉ là một cam kết cải cách mang tính định lượng, mà còn là thước đo cho quyết tâm đổi mới thể chế và kiến tạo phát triển của Chính phủ. Hiện thực hóa mục tiêu này sẽ quyết định chất lượng môi trường kinh doanh, đồng thời định hình nền tảng thể chế và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong chặng đường phát triển mới./.
