Nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào vốn tín dụng ngân hàng
Vượt qua những “cơn gió ngược” của năm 2025 với mức tăng trưởng GDP đạt 8,02%, Việt Nam đang đứng trước giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030. Đây không chỉ là tham vọng về tốc độ, mà là bước chuyển chiến lược nhằm đưa nền kinh tế thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, yêu cầu đặt ra là phải huy động được lượng vốn đầu tư rất lớn.
Theo nghiên cứu của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, để vừa đạt mức tăng trưởng 10%/năm, vừa cải thiện hiệu quả sử dụng vốn thông qua việc giảm hệ số ICOR từ khoảng 6,5 hiện nay xuống còn 4,7, tổng nhu cầu vốn đầu tư phát triển trong 5 năm tới ước khoảng 1.463 tỷ USD, tương đương 38,6 triệu tỷ đồng, gấp khoảng 2,1 lần giai đoạn 2021-2025, chiếm khoảng 40% GDP. Bình quân mỗi năm, nền kinh tế cần khoảng 292,6 tỷ USD vốn đầu tư.
Trong khi đó, cơ cấu các kênh cung ứng vốn cho thấy tín dụng ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn chủ đạo, chiếm khoảng 48-50% tổng vốn đầu tư; tiếp theo là đầu tư công (16-18%), FDI (15-16%), trái phiếu doanh nghiệp và IPO (12-13%), còn lại là vốn tự có của doanh nghiệp tư nhân và các nguồn khác (4-5%). Mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào tín dụng ngân hàng đã góp phần duy trì đà phát triển trong nhiều năm, song đang bộc lộ những hạn chế rõ nét khi nhu cầu vốn cho tăng trưởng cao ngày càng gia tăng.
Theo Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, trong tổng nhu cầu vốn đầu tư phát triển giai đoạn 2026-2030 khoảng 1.463 tỷ USD, cơ cấu nguồn vốn được định hướng phân bổ là khu vực nhà nước chiếm khoảng 29%, khu vực FDI khoảng 15% và khu vực tư nhân 56%.
Theo TS. Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, hệ số tương quan giữa dư nợ tín dụng và tổng vốn đầu tư phát triển hiện ở mức khá cao, khoảng 4,5-5. Nếu xu hướng này tiếp diễn trong giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu tăng trưởng 10%/năm và nhu cầu vốn đầu tư tương đương 40% GDP, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế có thể tăng lên mức 180-200% GDP. Đây là ngưỡng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với an toàn hệ thống ngân hàng và ổn định kinh tế vĩ mô.
Ở kênh thị trường vốn, dù đã có những bước phát triển nhất định, song thị trường trong nước vẫn chưa thực sự trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ yếu cho nền kinh tế. Quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp còn khiêm tốn so với GDP; thị trường cổ phiếu chưa phản ánh đầy đủ cơ cấu và tiềm năng của nền kinh tế. Giá trị vốn hóa tập trung lớn ở một số lĩnh vực truyền thống như tài chính, bất động sản, trong khi các ngành có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới như công nghệ, kinh tế số vẫn chiếm tỷ trọng hạn chế.
Ở bình diện rộng hơn, khả năng huy động vốn từ thị trường quốc tế còn nhiều dư địa nhưng chưa được khai thác tương xứng. Những rào cản về xếp hạng tín nhiệm, chuẩn mực báo cáo tài chính, quản trị doanh nghiệp, yêu cầu minh bạch và ESG đang khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp khó trong tiếp cận các nguồn vốn dài hạn, chi phí thấp. Nếu không tháo gỡ được các điểm nghẽn này, cơ hội tận dụng nguồn lực tài chính quốc tế cho phát triển sẽ bị thu hẹp.
Tổng thể cho thấy, cấu trúc nguồn vốn hiện nay chưa tương thích với yêu cầu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn mới, đặt ra yêu cầu phải đổi mới căn bản cách thức huy động và sử dụng nguồn lực tài chính.
Thúc đẩy phát triển quy mô thị trường vốn
Để giải bài toán nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao, theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và phát triển cân bằng các trụ cột của thị trường tài chính, bà Nguyễn Hoài Thu - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Quản lý Quỹ VinaCapital - cho rằng trọng tâm là mở rộng quy mô và chiều sâu của thị trường vốn. Theo đó, cần đa dạng hóa các sản phẩm tài chính, gia tăng số lượng và chủng loại công cụ trên thị trường chứng khoán, tạo thêm kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.
Cùng với đó, Việt Nam cần tiếp tục nỗ lực đạt mục tiêu được MSCI nâng hạng. Khi được nâng hạng, khả năng thu hút dòng vốn đầu tư sẽ lớn hơn đáng kể, bởi phần lớn các quỹ đầu tư tổ chức quy mô lớn sử dụng chỉ số MSCI làm cơ sở phân bổ tài sản. Để đạt được mục tiêu này, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao năng lực quản lý thị trường, tăng cường tính minh bạch và giám sát thông qua ứng dụng công nghệ và dữ liệu thời gian thực.
Một yếu tố then chốt khác là nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức “Hạng Đầu tư”. Điều này không chỉ giúp Chính phủ và doanh nghiệp huy động vốn hiệu quả hơn trên thị trường quốc tế, mà còn là điều kiện tiên quyết để thu hút các nhà đầu tư tổ chức quy mô lớn. “Với danh mục đầu tư trị giá hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ USD, các tổ chức này chỉ giải ngân tại những thị trường có mức độ ổn định vĩ mô cao - điều mà xếp hạng tín nhiệm quốc gia phản ánh rõ nét”, bà Nguyễn Hoài Thu nhấn mạnh.
Bổ sung góc nhìn, TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng cần phát triển mạnh mẽ ngành quỹ - kênh dẫn vốn dài hạn và bền vững cho nền kinh tế. Theo đó, cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý để phát triển ngành quỹ, đồng thời thúc đẩy các loại hình quỹ phổ biến như quỹ mở, quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ hạ tầng, quỹ đầu tư cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo… Qua đó, không chỉ đa dạng hóa kênh huy động vốn, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực thông qua cơ chế đầu tư chuyên nghiệp, dài hạn.
Song song với việc huy động đủ vốn, vấn đề phân bổ đúng trọng tâm và sử dụng minh bạch, hiệu quả cần được đặt lên hàng đầu. Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung nhấn mạnh, khi đồng vốn không được phân bổ đúng chỗ, hiệu quả đầu tư suy giảm, kéo theo hệ số sử dụng vốn tăng cao và làm giảm khả năng tạo ra tăng trưởng thực chất. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, quản lý hiệu quả các nguồn lực nội địa sẽ giúp nền kinh tế tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030 là thách thức lớn, nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc căn bản mô hình huy động và sử dụng nguồn lực tài chính. Giải được bài toán vừa huy động đủ vốn, vừa phân bổ đúng trọng tâm và sử dụng hiệu quả, nguồn lực tài chính sẽ không chỉ là “đầu vào” cho tăng trưởng, mà trở thành đòn bẩy giúp nền kinh tế bứt phá, phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới./.
