Áp lực xử lý hơn 10.000 cơ sở nhà, đất
Theo tổng hợp của Bộ Tài chính, đến giữa tháng 4/2026, các địa phương đã xử lý gần 26.000 cơ sở nhà, đất phát sinh sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Kết quả này bảo đảm 100% cơ sở đã xác định được chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng hoặc tiếp tục xử lý theo quy định.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở giai đoạn tiếp theo: đưa hơn 10.000 cơ sở đã thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý.
Thực tế cho thấy, phần lớn tài sản dôi dư là trụ sở làm việc hoặc cơ sở sự nghiệp được xây dựng theo công năng hành chính. Khi chuyển sang mục đích khai thác mới, nhiều bất cập bộc lộ rõ: thiết kế cũ không phù hợp nhu cầu thương mại, dịch vụ; nhiều công trình xuống cấp cần chi phí cải tạo lớn; hồ sơ pháp lý thiếu hụt hoặc tài sản bị lấn chiếm khiến thủ tục kéo dài.
Ngoài ra, các quy định hiện hành về định giá, đấu giá, cho thuê, chuyển đổi công năng vẫn còn phức tạp, chưa phù hợp với đặc thù của nhóm tài sản này.
Thực tiễn tại địa phương cho thấy áp lực rất rõ. Tại Lâm Đồng, theo phương án được phê duyệt đầu năm 2026, toàn tỉnh có 527 cơ sở nhà, đất cần xử lý. Tuy nhiên, tiến độ triển khai còn chậm dù đã nhiều lần đôn đốc. Nguyên nhân chủ yếu là hồ sơ chưa đầy đủ, vướng mắc pháp lý, chưa xác định rõ nhu cầu sử dụng và năng lực quản lý ở cấp cơ sở còn hạn chế. Sau rà soát, địa phương vẫn còn 369 cơ sở cần tiếp tục xử lý.
Thực tiễn tại Lâm Đồng cũng phản ánh những khó khăn phổ biến mà nhiều địa phương đang gặp phải hiện nay.
Trong bối cảnh ngân sách còn khó khăn, yêu cầu tận dụng tối đa tài sản công hiện có được đặt ra ngày càng quyết liệt. Kết luận số 18-KL/TW và Công điện số 19/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đều nhấn mạnh yêu cầu không để tài sản công bỏ hoang, xuống cấp, gây lãng phí.
Cơ chế đặc thù: Phân cấp mạnh, giảm rào cản hành chính
Để tháo gỡ những điểm nghẽn nêu trên, Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ do Bộ Tài chính xây dựng trình Chính phủ ban hành trong quý II/2026, với thời hạn áp dụng các cơ chế đặc thù là 5 năm, tập trung vào hai hướng lớn: cắt giảm thủ tục hành chính và tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương.
Một trong những đề xuất đáng chú ý là bỏ thủ tục giao lại nhà, đất cho tổ chức kinh doanh nhà trong trường hợp tài sản đã được quyết định chuyển giao về địa phương và đơn vị tiếp nhận chính là tổ chức này. Quy định mới sẽ rút ngắn quy trình, giúp tài sản sớm được đưa vào khai thác.
Đối với hoạt động cho thuê nhà, thay vì phải xây dựng bảng giá trình Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh phê duyệt như hiện nay, Dự thảo đề xuất giao quyền xác định và phê duyệt giá cho thuê cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc UBND cấp xã. Giá thuê được xác định theo công thức đơn giản, minh bạch và dễ kiểm tra.
Cơ chế điều chỉnh giá cũng linh hoạt hơn. Nếu niêm yết giá không có người thuê hoặc đấu giá không thành, giá cho thuê có thể giảm dần theo từng lần để tăng tính hấp dẫn của tài sản.
Đáng chú ý, Dự thảo cho phép tổ chức, cá nhân thuê nhà được chủ động cải tạo, sửa chữa bằng nguồn kinh phí của mình. Điều này không chỉ giảm gánh nặng cho ngân sách mà còn huy động nguồn lực xã hội tham gia nâng cấp tài sản công.
Trong trường hợp hợp đồng thuê chấm dứt trước thời hạn vì nhu cầu của Nhà nước, cơ chế hoàn trả chi phí cải tạo cũng được quy định rõ nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên, hạn chế phát sinh tranh chấp.
Kỳ vọng khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng
Bên cạnh nhóm giải pháp về khai thác, Dự thảo Nghị quyết còn đưa ra nhiều cơ chế linh hoạt trong xử lý tài sản dôi dư.
Đáng chú ý là đề xuất cho phép chuyển giao nhà, đất về địa phương theo nguyên trạng, kể cả trường hợp thiếu hồ sơ pháp lý hoặc đang bị lấn chiếm. Điều này sẽ tránh tình trạng tài sản bị “treo” chỉ vì chờ hoàn thiện thủ tục.
Đối với tài sản không còn phù hợp mục đích sử dụng mới, Dự thảo cho phép phá dỡ, thanh lý dù chưa hết thời gian hao mòn. Đây là cơ sở để nhanh chóng hình thành các công trình công cộng như công viên, thư viện, thiết chế văn hóa hoặc hạ tầng dân sinh khác.
Một điểm mới đáng chú ý khác là cho phép điều chuyển, chuyển đổi công năng trước, điều chỉnh quy hoạch sau. Cách tiếp cận này có thể rút ngắn đáng kể thời gian xử lý, tránh để tài sản bị “đóng băng” nhiều năm.
Với tài sản gắn liền với đất khi giao đất, cho thuê đất, Dự thảo đề xuất cho phép bán theo giá trị còn lại trên sổ kế toán thay vì phải xác định lại theo giá thị trường. Cách làm này giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian và tăng khả năng thu hút nhà đầu tư.
Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, các cơ chế đặc thù không làm phát sinh thêm gánh nặng ngân sách, mà chủ yếu tận dụng nguồn lực sẵn có và huy động sự tham gia của khu vực tư nhân.
Nếu được triển khai hiệu quả, các chính sách mới không chỉ giúp tiết kiệm chi phí, tăng thu ngân sách mà còn mở rộng không gian công cộng, cải thiện hạ tầng và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Trong giai đoạn 2026 - 2030, khi yêu cầu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, việc khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư sẽ trở thành nguồn lực quan trọng bổ sung cho phát triển. Khi đó, tài sản công sẽ không còn nằm yên ở trạng thái “tĩnh”, mà thực sự vận động và đóng góp vào tăng trưởng của nền kinh tế./.
.jpeg "Cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh 15 lĩnh vực nông nghiệp, môi trường")
