Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ngày 26/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm. Nghị định là văn bản pháp lý quan trọng, góp phần tăng cường quản lý an toàn thực phẩm theo hướng quản lý rủi ro, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triển khai, do Nghị định có hiệu lực ngay, trong khi một số quy định mới chưa có hướng dẫn chi tiết và chưa thiết lập cơ chế chuyển tiếp đối với các lô hàng đã nhập khẩu trước thời điểm hiệu lực nhưng chưa hoàn tất thủ tục kiểm tra an toàn thực phẩm, một số khó khăn đã phát sinh trong tổ chức thực hiện tại cửa khẩu.
Qua tổng hợp báo cáo của các đơn vị chức năng và phản ánh từ địa phương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận diện một số vướng mắc chủ yếu, trong đó có việc áp dụng lấy mẫu kiểm nghiệm đối với các lô hàng thuộc diện kiểm tra thông thường, làm gia tăng thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm (từ 5-7 ngày), trong khi điều kiện hạ tầng phục vụ kiểm nghiệm tại nhiều cửa khẩu, nhất là cửa khẩu đường bộ, còn hạn chế.
Quy trình kiểm tra theo Nghị định số 46/2026/NĐ-CP có bổ sung bước kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm so với quy định trước đây, dẫn đến áp lực lớn đối với hoạt động thông quan, đặc biệt đối với nhóm hàng nông sản tươi sống cần bảo đảm thời gian lưu thông nhanh.
Bên cạnh đó, một số quy định mới về hồ sơ đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm, như yêu cầu có bản tiêu chuẩn sản phẩm đối với hàng nông sản tươi sống nhập khẩu thuộc diện không phải công bố hợp quy, hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về biểu mẫu, nội dung bắt buộc. Việc lựa chọn chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm để kiểm nghiệm đối với từng lô hàng nhập khẩu cũng chưa có quy định chi tiết về nguyên tắc và số lượng chỉ tiêu, gây lúng túng cho cơ quan kiểm tra trong quá trình thực hiện.
Thực tiễn triển khai trong thời gian cao điểm, nhất là dịp cận Tết Nguyên đán, cho thấy phần lớn hàng nông sản nhập khẩu là hàng tươi sống, trong khi điều kiện kho bãi, bảo quản tại cửa khẩu còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu bảo quản trong thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm. Việc chưa có cơ chế cho phép doanh nghiệp đưa hàng về kho riêng để bảo quản cũng làm gia tăng nguy cơ ùn ứ, hư hỏng hàng hóa, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo tổng hợp của các cơ quan chức năng, từ ngày 26/01/2026 đến hết ngày 29/01/2026, các cửa khẩu đường bộ, đường thủy và đường hàng không trên cả nước đã phát sinh tình trạng tồn đọng hơn 700 lô hàng nhập khẩu, với khối lượng khoảng 300.000 tấn, chủ yếu là nông sản tươi, sản phẩm sơ chế có nguồn gốc thực vật như rau, củ, quả, gạo, lúa, sắn và một số mặt hàng thực phẩm đã qua chế biến, đóng gói sẵn
Trước tình hình trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo các đơn vị trực thuộc khẩn trương rà soát, tổng hợp vướng mắc, báo cáo lãnh đạo Bộ và đề xuất giải pháp xử lý theo hướng linh hoạt, bảo đảm nguyên tắc quản lý rủi ro. Đồng thời, Bộ phối hợp chặt chẽ với các tỉnh có cửa khẩu, chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tại địa phương triển khai các biện pháp tạm thời nhằm giảm áp lực tại cửa khẩu, ưu tiên giải phóng nhanh hàng hóa nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm.
Đến ngày 31/01/2026, tình trạng ùn tắc hàng nông sản nhập khẩu tại một số cửa khẩu trọng điểm đã cơ bản được giải quyết.
Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục tập trung rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan đến phạm vi, đối tượng và phương thức kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu theo Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, bảo đảm rõ ràng, thống nhất, thuận lợi cho tổ chức thực hiện.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang nghiên cứu phương án phân cấp cho cấp tỉnh tổ chức kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ, trên cơ sở bảo đảm nguyên tắc một đầu mối, tránh chồng chéo, phân tán trách nhiệm. Cơ quan Trung ương giữ vai trò xây dựng quy trình, ban hành hướng dẫn thống nhất, tổ chức kiểm tra, giám sát và đánh giá việc thực hiện, bảo đảm kỷ cương, hiệu lực quản lý nhà nước.
Bộ khẳng định quan điểm xuyên suốt là thực hiện kiểm soát an toàn thực phẩm hài hòa với yêu cầu tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, phù hợp với thông lệ quốc tế và các cam kết hội nhập, vừa bảo đảm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, vừa thúc đẩy lưu thông hàng hóa và phát triển sản xuất, kinh doanh.
Trên cơ sở đó, Bộ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các bộ, ngành liên quan chủ động ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành một số nội dung của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP theo thẩm quyền, bảo đảm kịp thời, sát thực tiễn, góp phần tháo gỡ khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện./.
