Hành vi khó phát hiện
Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long cho biết, một số doanh nghiệp vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán nhằm trốn thuế.
Ông Lê Long khẳng định: Việc sử dụng hai hệ thống sổ kế toán một để theo dõi hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế, một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước - là hành vi vi phạm pháp luật. Không chỉ nhằm giảm nghĩa vụ thuế, hành vi này còn được sử dụng để làm sai lệch báo cáo tài chính, phục vụ các mục đích như tham gia đấu thầu hoặc vay vốn ngân hàng.
Đây không chỉ là vấn đề thất thu ngân sách nhà nước mà còn gây hệ lụy lâu dài đối với môi trường kinh doanh. Đáng lo ngại là hành vi này có thể diễn ra có hệ thống, với thủ đoạn ngày càng tinh vi, dễ che giấu và khó phát hiện nếu không có nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra chuyên sâu, ông Lê Long nhấn mạnh.
Một số vụ việc điển hình như Công ty Hoàng Long lập hai hệ thống sổ sách kế toán để che giấu doanh thu, hay Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng đồng thời hai phần mềm kế toán phục vụ việc kê khai thuế.
Phân tích nguyên nhân, lãnh đạo Cục Thuế cho rằng tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó có ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế; động cơ tối đa hóa lợi nhuận, giảm nghĩa vụ thuế; đồng thời chưa nhận thức đầy đủ rủi ro pháp lý, thậm chí chấp nhận đánh đổi vì cho rằng hành vi khó bị phát hiện.
Trước thực trạng đó, Cục Thuế đã yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử và dịch vụ giao dịch điện tử trong lĩnh vực thuế lập danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán và gửi về cơ quan thuế. Việc thu thập dữ liệu giúp cơ quan quản lý có cái nhìn đầy đủ hơn về thực trạng, từ đó triển khai các biện pháp kiểm soát phù hợp.
Đến nay, cơ quan thuế đã tiếp nhận thông tin của 12.809 khách hàng và đang tiếp tục rà soát trên phạm vi cả nước. Từ tháng 4/2026, các dữ liệu này sẽ được sử dụng để đưa ra cảnh báo, khuyến nghị đối với các tổ chức, doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro.
Đồng bộ giải pháp siết gian lận thuế
Để ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ kế toán nhằm gian lận thuế, Cục Thuế đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp.
Trước hết là tăng cường kiểm soát dòng tiền, hạn chế thanh toán bằng tiền mặt và đẩy mạnh kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với hệ thống ngân hàng, đặc biệt đối với các giao dịch có giá trị lớn. Đây được xem là nền tảng để minh bạch hóa hoạt động tài chính của doanh nghiệp.
Song song với đó, ngành thuế đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích rủi ro, phát hiện các dấu hiệu bất thường như biến động doanh thu hoặc biên lợi nhuận không hợp lý. Qua đó, phương thức quản lý đang từng bước chuyển từ kiểm tra thủ công sang giám sát dựa trên dữ liệu.
Trong quản lý hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, cơ quan thuế tiếp tục yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực đối với các lĩnh vực có rủi ro cao. Đồng thời, phối hợp với các đơn vị cung cấp phần mềm để kiểm soát việc doanh nghiệp sử dụng nhiều hệ thống kế toán.
Công tác phối hợp điều tra, xử lý vi phạm cũng được tăng cường. Khi phát hiện dấu hiệu gian lận thuế, cơ quan thuế sẽ củng cố hồ sơ và kịp thời chuyển cơ quan công an để xử lý theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, ngành thuế cũng đẩy mạnh truyền thông, công khai các rủi ro pháp lý nhằm nâng cao ý thức tuân thủ. Các chương trình như “hóa đơn may mắn” tiếp tục được triển khai để khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn, góp phần hạn chế hành vi trốn thuế từ phía người bán.
Lãnh đạo Cục Thuế khẳng định, theo quy định pháp luật, mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phải được ghi chép đầy đủ, chính xác trên một hệ thống sổ kế toán duy nhất. Việc lập nhiều hệ thống sổ kế toán để che giấu hoạt động không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh, làm suy giảm niềm tin và kỷ cương pháp luật./.
