Hoàn thiện khung pháp lý, kiến tạo động lực đổi mới hoạt động kiểm toán nhà nước

Khung pháp lý - yếu tố cốt lõi nâng cao hiệu lực, hiệu quả kiểm toán

Trong tổng thể các trụ cột chiến lược của KTNN, thể chế luôn được xác định là yếu tố có ý nghĩa quyết định nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động. Hoàn thiện khung pháp lý không chỉ nhằm tiêu chuẩn hóa chuyên môn, nghiệp vụ của Ngành mà còn góp phần làm tăng tính minh bạch, tính thống nhất, là cơ sở quan trọng để KTNN thực hiện vai trò kiểm soát quyền lực trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công, đáp ứng yêu cầu quản trị ngày càng cao.

Trên cơ sở các yêu cầu mới của Đảng, pháp luật của Nhà nước và thực tiễn quản lý, hằng năm, KTNN đều ban hành Chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quản lý, bảo đảm tính chủ động, bài bản và đồng bộ trong tổ chức thực hiện. Giai đoạn 2021-2025, toàn Ngành đã ban hành 34 văn bản quy phạm pháp luật và 150 văn bản quản lý; chỉ riêng năm 2025 có 39 văn bản thuộc thẩm quyền, trong đó 30 văn bản được hoàn thành trong 9 tháng đầu năm.

Những văn bản này tiếp tục được sửa đổi, hoàn thiện để tương thích với hệ thống pháp luật mới được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện, phù hợp với chuẩn mực, thông lệ quốc tế và yêu cầu hiện đại hóa hoạt động kiểm toán. Qua đó, tạo dựng môi trường pháp lý thuận lợi, rõ ràng, nhất quán cho các đơn vị trong Ngành triển khai thực hiện các chức trách, nhiệm vụ được giao.

Một dấu ấn quan trọng của năm 2025 là việc ban hành Hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán nhà nước gồm 43 chuẩn mực - tăng thêm 4 chuẩn mực so với Hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán nhà nước năm 2016. Đây là bước cập nhật toàn diện, tiếp cận chặt chẽ hơn với thông lệ quốc tế, phù hợp với môi trường pháp lý và yêu cầu thực tiễn tại Việt Nam.

Cùng với đó, Quy trình kiểm toán của KTNN mới được ban hành thay thế Quy trình kiểm toán năm 2023, đã đáp ứng đầy đủ hơn các yêu cầu về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; củng cố kỷ cương, kỷ luật tài chính; bảo đảm tính công khai, minh bạch trong toàn bộ quy trình kiểm toán.

Việc chuẩn hóa chuyên môn, nghiệp vụ không dừng lại ở chuẩn mực và quy trình. KTNN đồng thời triển khai hệ thống tài liệu hướng dẫn chuyên môn, gồm: Hướng dẫn kiểm toán hoạt động, kiểm toán từ xa; tài liệu bồi dưỡng ngạch kiểm toán viên; hướng dẫn biên tập kết luận, kiến nghị; hướng dẫn ứng dụng công nghệ thông tin; tài liệu lý thuyết kiểm toán… Những tài liệu này góp phần tạo dựng nền tảng nghiệp vụ thống nhất, hiện đại, tạo điều kiện cho kiểm toán viên nâng cao năng lực chuyên môn trong điều kiện chuyển đổi số.

Trong bối cảnh cả nước triển khai mô hình chính quyền 3 cấp, KTNN đã chủ động rà soát, sửa đổi hàng loạt quy trình, quy chế, quy định nhằm bảo đảm tính tương thích và đồng bộ. Tổng Kiểm toán nhà nước đã ban hành bổ sung 5 văn bản quy phạm pháp luật và 17 văn bản quản lý vào Chương trình xây dựng pháp luật năm 2025 để hoàn thành ngay trong năm, phục vụ công tác kiểm toán năm 2026 và các năm tiếp theo.

Các văn bản mới tập trung tháo gỡ những vướng mắc nảy sinh từ thực tiễn, nổi bật như: Cơ chế gửi thông báo kết quả kiểm toán trước thời điểm Hội đồng nhân dân cấp tỉnh họp, phê chuẩn Báo cáo quyết toán ngân sách địa phương; hướng dẫn kiểm toán về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; hướng dẫn theo dõi kiến nghị kiểm toán sau sáp nhập, sắp xếp, tổ chức lại chính quyền địa phương. Các văn bản này góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động kiểm toán.

Song song với công tác hoàn thiện khung pháp lý nội bộ, KTNN cũng tích cực tham gia góp ý, kiến nghị sửa đổi các luật, nghị quyết quan trọng về quản lý tài chính, ngân sách nhà nước, tài sản công. Qua đó, phát huy vai trò của KTNN trong quá trình xây dựng chính sách pháp luật về tài chính công, tài sản công.

Thể chế “mở đường” cho giai đoạn mới

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ KTNN lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định rõ, một trong những đột phá chiến lược của giai đoạn tới là tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý của KTNN theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, làm cơ sở để đổi mới tổ chức và cơ chế hoạt động của KTNN, đáp ứng yêu cầu của Đảng và Nhà nước đối với KTNN trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển, thịnh vượng, hùng cường của dân tộc Việt Nam.

Cụ thể hóa định hướng này, Đảng ủy KTNN đã ban hành Nghị quyết số 171-NQ/ĐU về hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của KTNN. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng trong công tác xây dựng pháp luật; bảo đảm tính Đảng và sự gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong thi hành pháp luật. Các cấp ủy phải chủ động lãnh đạo việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng thành quy định pháp luật; đồng thời đẩy mạnh kiểm tra, giám sát để bảo đảm quá trình này được thực hiện nghiêm túc, nhất quán.

Nghị quyết cũng xác định việc xây dựng và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, cùng với kiểm tra, giám sát quá trình thực thi, là nhiệm vụ xuyên suốt của toàn Ngành; đề cao trách nhiệm của người đứng đầu trong trực tiếp chỉ đạo và tham gia xây dựng, hoàn thiện dự thảo văn bản, bảo đảm chất lượng và tiến độ xây dựng văn bản; đồng thời gắn kết quả thực hiện công tác xây dựng văn bản pháp luật, văn bản quản lý với công tác đánh giá, khen thưởng và sử dụng cán bộ.

Bước sang năm 2026, KTNN sẽ tập trung hoàn thiện hệ thống pháp lý đồng bộ cho tổ chức và hoạt động của Ngành; rà soát, sửa đổi các văn bản hướng dẫn để phù hợp với Hệ thống Chuẩn mực KTNN mới; nâng cao chất lượng đề cương kiểm toán chuyên đề toàn Ngành, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm toán.

Đồng thời, KTNN sẽ rà soát lại Luật KTNN, định hướng các nội dung bổ sung, sửa đổi đảm bảo thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước liên quan đến quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; vận dụng sáng tạo, có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan KTNN, đảm bảo phù hợp với môi trường pháp lý và thực tiễn tại Việt Nam. Sửa đổi Luật KTNN lần này không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý, mà còn là một cải cách thể chế mang tính kiến tạo, nhằm củng cố vai trò trụ cột của KTNN trong bảo đảm minh bạch, liêm chính và hiệu quả của hệ thống tài chính công.

Cùng với đó, KTNN đang xây dựng Chiến lược phát triển đến năm 2040, tầm nhìn 2045; tiếp tục hoàn thiện các quy định về tổ chức và hoạt động theo hướng đồng bộ với hệ thống pháp luật và mô hình chính quyền 3 cấp. Ngành cũng sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong xây dựng và quản lý văn bản; nâng cao chất lượng đội ngũ pháp chế; đổi mới phương pháp xây dựng văn bản theo hướng khoa học, khả thi và hiệu lực hơn.

Có thể khẳng định, với nền tảng đã được xác lập và quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, công tác hoàn thiện pháp luật sẽ tiếp tục là động lực then chốt giúp KTNN nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới, đóng góp quan trọng vào quản lý, sử dụng hiệu quả tài chính công, tài sản công của quốc gia./.