Kiểm soát chất lượng kiểm toán: Nâng cao tính chuyên nghiệp, tăng cường kỷ cương

Thưa ông, KTNN vừa ban hành Kế hoạch KSCLKT năm 2026. Kế hoạch này hướng tới những mục tiêu trọng tâm nào để nâng cao chất lượng và tính kỷ cương trong từng cuộc kiểm toán?

Theo quy định tại khoản 2 Điều 49a của Luật KTNN: “KSCLKT được thực hiện thường xuyên, liên tục đối với toàn bộ hoạt động kiểm toán của KTNN”. Đây là hoạt động diễn ra thường xuyên ở các cấp độ trong hoạt động kiểm toán của toàn Ngành, luôn được Tổng Kiểm toán nhà nước đặc biệt quan tâm, chỉ đạo.

Tuy nhiên, năm 2026 có ý nghĩa quan trọng khi là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quốc hội lần thứ I và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ KTNN lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2025-2030, đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn đối với chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán.

Nhằm đáp ứng các yêu cầu đặt ra cho năm 2026 và các năm tiếp theo đối với hoạt động kiểm toán, Kế hoạch KSCLKT hướng tới các mục tiêu trọng tâm: Bảo đảm việc tuân thủ pháp luật, Chuẩn mực KTNN, Quy trình kiểm toán của KTNN, hướng dẫn kiểm toán, mẫu biểu kiểm toán, Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán, kế hoạch kiểm toán được duyệt và các quy định khác có liên quan trong quá trình tổ chức, thực hiện, quản lý các cuộc kiểm toán của KTNN.

Kế hoạch KSCLKT còn hướng tới mục tiêu phòng ngừa, phát hiện và chấn chỉnh kịp thời những sai sót; tổng hợp những mặt làm được, những hạn chế, sai sót và nguyên nhân của các hạn chế, sai sót để có giải pháp khắc phục, rút kinh nghiệm trong tổ chức thực hiện hoạt động kiểm toán tại các đơn vị chủ trì cuộc kiểm toán; nâng cao hiệu quả công tác phối hợp và tính chuyên nghiệp trong hoạt động KSCLKT của các cấp.

Theo ông, công tác KSCLKT đóng vai trò như thế nào trong việc nhận diện vướng mắc, bất cập của các quy định chuyên môn, qua đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung Hệ thống Chuẩn mực và Quy trình kiểm toán?

Những năm gần đây, đặc biệt trong năm 2025, hoạt động của các cơ quan kiểm toán tối cao trên thế giới và bối cảnh kinh tế - xã hội trong nước có nhiều thay đổi, cả về pháp lý, quy định chuyên môn, hướng dẫn kỹ thuật cũng như cơ chế quản lý, điều hành đối với tài sản công, tài chính công. Những thay đổi này tác động trực tiếp đến cách tiếp cận, khuôn khổ quy định và phương thức tổ chức thực hiện trong quản lý, điều hành hoạt động kiểm toán của KTNN.

Theo đó, KTNN đã kịp thời sửa đổi, bổ sung Hệ thống Chuẩn mực KTNN, hệ thống mẫu biểu kiểm toán và ban hành nhiều hướng dẫn chuyên môn liên quan. Tuy nhiên, trước yêu cầu vừa đáp ứng sự thay đổi nhanh của thực tiễn, vừa phải bảo đảm nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán, cần thiết phải có thêm bước thận trọng trong việc rà soát, đánh giá tính khả thi và sự phù hợp của các quy định đó.

Thực tiễn cho thấy, trên cơ sở kiểm tra, đánh giá tình hình thực hiện, áp dụng các văn bản liên quan đến hoạt động kiểm toán của KTNN, hoạt động KSCLKT đã kịp thời phát hiện các khó khăn, vướng mắc trong việc áp dụng các quy định về chuyên môn nghiệp vụ. Đây là những cơ sở quan trọng để Vụ đánh giá, nghiên cứu, tổng hợp, tham mưu trong công tác xây dựng văn bản chế độ của Ngành.

Từ việc phát hiện kịp thời các khó khăn, vướng mắc, bất cập trong việc áp dụng các quy định, hướng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ, Vụ tham mưu, đề xuất Tổng Kiểm toán nhà nước sửa đổi, bổ sung phù hợp với thực tiễn và đúng quy định của pháp luật. Đây chính là một trong những mục tiêu trọng tâm của Kế hoạch KSCLKT năm 2026. Mục tiêu và nội dung trọng tâm này là nhiệm vụ, yêu cầu mà các cấp kiểm soát của KTNN đều phải chú trọng thực hiện trong năm 2026.

Trên cơ sở đó, ông kỳ vọng việc triển khai Kế hoạch KSCLKT năm 2026 sẽ tạo ra những chuyển biến như thế nào trong việc nâng cao tính chuyên nghiệp của kiểm toán viên, cũng như tăng cường tính minh bạch và hiệu quả của hoạt động kiểm toán?

Mục tiêu của Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030 đặt ra đối với hoạt động kiểm toán là từng bước chuyên nghiệp, minh bạch và hiện đại. Do đó, công tác KSCLKT phải được chú trọng hơn, thực hiện thực chất hơn, bài bản và khoa học hơn, có trọng tâm, trọng điểm và hướng tới từng bước chuẩn hóa quy trình, nâng cao tính chuyên nghiệp của kiểm toán viên nhà nước.

Thông qua hoạt động KSCLKT ở các cấp sẽ đánh giá tính tuân thủ của kiểm toán viên đối với các quy định, hướng dẫn của Ngành cũng như soát xét tính phù hợp trong việc vận dụng, áp dụng các quy định của chuẩn mực, quy trình và phương pháp kiểm toán trong quá trình thực hiện kiểm toán. Từ đó, giúp kiểm toán viên rà soát lại việc áp dụng các thủ tục kiểm toán, củng cố bằng chứng kiểm toán để giảm thiểu rủi ro, bảo đảm kết quả kiểm toán công khai, minh bạch và gia tăng tính hiệu lực của kiến nghị kiểm toán.

Mặt khác, các phát hiện từ KSCLKT giúp kịp thời chấn chỉnh những hạn chế sau từng đợt kiểm toán. Cùng với đó, việc chia sẻ những kinh nghiệm tốt, các phát hiện kiểm toán mới góp phần nâng cao chất lượng kiểm toán trong toàn Ngành.

Đây là những nhân tố quan trọng trong việc từng bước hoàn thiện tính chuyên nghiệp cho đội ngũ kiểm toán viên nhà nước.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, đặc biệt là yêu cầu giám sát toàn diện các đoàn kiểm toán, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong kiểm soát chất lượng sẽ được triển khai như thế nào, thưa ông?

Việc đẩy mạnh CNTT là một trong những quan điểm, mục tiêu quan trọng trong Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030, điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu hiện nay.

Năm 2025, KTNN đã xác định chuyển đổi số là trọng tâm của Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030; trong đó, AI và phân tích dữ liệu lớn được coi là hai trụ cột công nghệ giúp KTNN hiện đại hóa toàn diện quy trình kiểm toán, từ lập kế hoạch, thực hiện đến tổng hợp kết quả kiểm toán. Do đó, hoạt động KSCLKT cần đẩy mạnh ứng dụng CNTT, gắn với các khâu của quy trình kiểm toán.

Công tác giám sát của Vụ Chế độ và KSCLKT được thực hiện thông qua một số phần mềm như: Phần mềm Hệ thống quản lý văn bản điều hành, Phần mềm Quản lý hệ thống thông tin nhật ký kiểm toán, Phần mềm số hóa và quản lý hồ sơ kiểm toán điện tử… cùng các phần mềm hỗ trợ kiểm toán trong các lĩnh vực dự án đầu tư, doanh nghiệp, ngân hàng… Thời gian qua, các phần mềm này đã giúp Vụ cơ bản hoàn thành nhiệm vụ giám sát các đoàn kiểm toán và đạt được những kết quả nhất định.

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong thời gian tới, Vụ sẽ phối hợp với Cục CNTT và các đơn vị trực thuộc KTNN nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện các phần mềm ứng dụng trong môi trường chuyển đổi số, đặc biệt là xây dựng phần mềm “AI hỗ trợ kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán của KTNN”. Với việc xây dựng và triển khai đồng bộ các phần mềm này, hoạt động KSCLKT của toàn Ngành sẽ kịp thời hơn, toàn diện hơn và hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Xin trân trọng cảm ơn ông!./.