Lãng phí chồng lãng phí ở các dự án nhà tái định cư bị bỏ hoang

Người dân không chỗ ở, nhà xây xong để bỏ hoang

Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở, nhất là tại các đô thị lớn, ngày càng gia tăng, việc bảo đảm quỹ nhà ở TĐC có ý nghĩa quan trọng trong ổn định đời sống, sinh kế của người dân bị thu hồi đất; góp phần thực hiện chính sách an sinh xã hội, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và chỉnh trang đô thị.

Tại TP. Hà Nội, tình trạng nhà TĐC đã hoàn thành nhưng không được đưa vào sử dụng đang gây ra sự lãng phí lớn, khiến dư luận xã hội bức xúc. Dự án nhà ở tái định cư N01 tại khu đô thị mới Cầu Giấy (phường Cầu Giấy) là một ví dụ điển hình. Dự án nằm ở vị trí trung tâm, được triển khai từ năm 2013 nhằm phục vụ TĐC cho các hộ dân thuộc diện giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ, công trình vẫn chưa thể hoàn thành, bị bỏ hoang và xuống cấp nghiêm trọng.

Trao đổi với Báo Kiểm toán, một cán bộ phường Cầu Giấy cho biết, dự án hiện đã được thi công trở lại và dự kiến hoàn thành, bàn giao vào đầu năm 2026. Dù vậy, thời điểm chính xác đưa công trình vào sử dụng vẫn chưa thể xác định. Thực tế cho thấy, càng chậm hoàn thành, mức độ xuống cấp của công trình càng gia tăng, kéo theo sự lãng phí ngày càng lớn, trong khi nhu cầu về chỗ ở của người dân vẫn rất cấp thiết.

Đây chỉ là một trong hàng chục dự án nhà TĐC trên địa bàn TP. Hà Nội được đầu tư với kinh phí lớn nhưng chưa phát huy hiệu quả. Ghi nhận tại nhiều dự án có vị trí “vàng” như: Chung cư Hoàng Cầu, cụm chung cư trên đường Nguyễn Chánh, cụm chung cư trên đường Trịnh Đình Cửu…, dù đã hoàn thành từ nhiều năm, nhưng vẫn chưa được đưa vào khai thác, sử dụng.

Theo thống kê, trên địa bàn TP. Hà Nội hiện có hơn 170 dự án nhà chung cư TĐC. Tuy nhiên, hàng chục dự án trong số này vẫn chưa được đưa vào sử dụng hoặc khai thác hiệu quả, gây lãng phí ngân sách và nguồn lực xã hội.

Theo Trung tâm Phát triển quỹ đất TP. Đà Nẵng, hiện trên địa bàn Thành phố có 118 dự án khu TĐC, trong đó 5 dự án đã hoàn thành và quyết toán, 15 dự án hoàn thành nhưng chưa được phê duyệt quyết toán, 74 dự án đang triển khai. Tuy nhiên, giải phóng mặt bằng được xác định là nguyên nhân chính khiến nhiều dự án chậm tiến độ, kéo dài thời gian thực hiện.

“Phát triển nhà ở không chỉ là vấn đề an sinh xã hội, mà còn là động lực thúc đẩy tăng trưởng, ổn định thị trường lao động và phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Tuy nhiên, nguồn lực này đang bị lãng phí lớn khi các dự án không được đưa vào khai thác” - ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam nhận định. Từ thực tế đó, nhiều ý kiến cho rằng cần có sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành, đặc biệt là công tác thanh tra, kiểm toán, nhằm làm rõ nguyên nhân và đề xuất giải pháp chấn chỉnh hiệu quả.

Trông chờ sự vào cuộc của kiểm toán để gỡ “điểm nghẽn”

Đồng hành cùng các cơ quan chức năng và địa phương trong triển khai chính sách phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh, thời gian qua, Tổng Kiểm toán nhà nước đã chỉ đạo đổi mới cách tiếp cận kiểm toán, tập trung vào những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực, lãng phí. Qua đó, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh vi phạm trong công tác quản lý, đồng thời chỉ ra những bất cập, “kẽ hở” trong cơ chế, chính sách để kiến nghị hoàn thiện.

Xác định nhà ở là một trong những chủ trương lớn, được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, KTNN đã tăng cường kiểm toán lĩnh vực này thông qua các cuộc kiểm toán việc bố trí quỹ đất đô thị cho xây dựng nhà ở, thực hiện chính sách nhà ở xã hội. Trên tinh thần đó, năm 2025, KTNN sẽ thực hiện kiểm toán việc đầu tư, quản lý, sử dụng nhà ở TĐC giai đoạn 2021-2025 của TP. Hà Nội.

Thông qua kiểm toán, KTNN sẽ đánh giá việc tuân thủ pháp luật, cũng như tính hiệu lực, hiệu quả trong đầu tư, quản lý, sử dụng nhà ở TĐC; đồng thời phát hiện kịp thời các sai phạm, tiêu cực và làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan. Trên cơ sở đó, KTNN kiến nghị xử lý theo quy định pháp luật và đề xuất cấp có thẩm quyền hoàn thiện các cơ chế, chính sách còn bất cập.

Theo KTNN khu vực I - đơn vị chủ trì thực hiện cuộc kiểm toán, một số vấn đề trọng yếu sẽ được xem xét, gồm: Việc bố trí quỹ đất; đầu tư, quản lý, sử dụng nhà ở TĐC của TP. Hà Nội; rà soát hiện trạng sử dụng của một số dự án nhà TĐC. “Qua kiểm toán, KTNN sẽ cung cấp thông tin, số liệu tin cậy, kịp thời cho Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan có thẩm quyền thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát theo quy định” - đại diện đơn vị cho biết.

Thực tế cho thấy, tình trạng lãng phí nhà ở tái định cư đã được nhận diện từ nhiều năm nay, song việc chấn chỉnh vẫn chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Các chuyên gia cho rằng, xây dựng nhà ở TĐC là điều kiện cần nhưng chưa đủ; điều quan trọng hơn là phải bảo đảm chất lượng công trình, công năng, tiện ích sử dụng, đồng thời thực hiện tốt công tác an sinh xã hội để người dân yên tâm gắn bó với nơi ở mới.

Do đó, giới chuyên gia kỳ vọng, thông qua các bằng chứng và đánh giá cụ thể, thuyết phục, cuộc kiểm toán của KTNN sẽ chỉ rõ nguyên nhân khiến nhiều dự án nhà TĐC kém hấp dẫn hoặc bị bỏ hoang, từ đó góp phần tháo gỡ những “điểm nghẽn” tồn tại kéo dài, hạn chế lãng phí nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư công trong lĩnh vực nhà ở./.